Ult mádenıetiniń taǵy bir altyn sandyǵy ashylǵandaı kúı keshtik. Vıtebskidegi aıaýly sát áli de kóz aldymyzda. Budan soń bórkińizdi aspanǵa atpaı kórińizshi. Mine, búgin jeńispen elge oralǵan «Slavıan bazary – 2021» halyqaralyq án baıqaýynyń Gran-prı ıegeri Rýhııa BAIDÚKENOVAMENáńgimelesýdiń sáti tústi. Myń bulaqtyń tamshysyndaı syldyrlaǵan sulý sazdy kókiregińe qondyrǵan jas ánshiniń jan tolǵanysyna qulaq túrińiz.
– Rýhııa, siz jeńiske jetken kezde elden eń birinshi egemendikter súıinshi suraǵan bolatyn. Artynan oqyrmandarymyz habarlasyp, bizdiń aýyldyń qyzy dep maqtan tutty. Adam topyraǵyna tartpaı qoımaıdy. Áńgimeniń álqıssasyn týǵan jerden bastaıyqshy.
– Týǵan topyraǵym – jer jánnaty Jetisý. Sol shuraıly da shuǵylaly mekende dúnıe esigin ashtym. Áke-sheshem – Qapal aýdany, Qońyr aýylynyń týmasy. Al meniń balalyǵym shaǵyn da shyraıly shahar – Taldyqorǵanda ótti. 9-synypqa deıin sol qalada turdym. Talaı dúldúlderge qanat bergen «Balalar óner mektebinde» qobyzshy Tursynhan Dúkenqyzynan bilim aldym. Ol kisi sonda dırektor bolyp qyzmet istedi. Jeke ustazym, óz isiniń adal mamany Serikjamal Ájibekova boldy. Meniń ómirimde ekinshi anamdaı bolyp ketken jan. Tipti áli kúnge úzbeı aralasyp turamyz. Jalpy, Jetisý jeriniń tarıhy tereń, súleıler men jyraýlardyń altyn qambasy emes pe? El ishinde «Jetisý óner mektebi» degenimiz – óner kenishine balanatyn qarashańyraqtyń biri. Nebir dúldúlderdiń tabanynyń izi qalǵan qutty meken. Keıde oılaımyn, meniń jeńisimniń túp bastaýynda sol óner alyptarynyń úni jatqan shyǵar dep. Sebebi eshnárse teginnen tegin bolmaıdy. Biz kez kelgen nárseni jaqsylyqqa yrymdaıtyn halyqpyz ǵoı. Sondyqtan men qashanda kindik qanym tamǵan qasıetti jerdi bárinen bıik qoıamyn. Ol ol ma, sondaǵy atqa mingen azamattar da bir tóbe. Oblys ákimi Amandyq Batalov óte qazaqy, istiń mánisin biletin adam. Qazir qalanyń kórkeıýine kúsh salyp jatyr. Meniń irikteýden ótkenimdi estip, qolynan kelgen kómegin kórsetti. Úlken senim artty. Uıatqa qaldyrmadym dep oılaımyn.
– Sizdiń daýsyńyzda dalanyń darqandyǵy bar. Keń tynysty, sahnadaǵy erkindikti birden bılep alasyz. Shamasy, otbasyńyz da ónerden kende emes bolyp tur-aý...
– Onyńyz ras! Meniń atam Baıdúken kúıshi, dombyrashy bolǵan kisi. Tipti óz ýaǵynda án de shyǵarǵan eken. Biraq alasapyran zamanda ónerin elge tanytýdyń esh yńǵaıy kelmegen kórinedi. Meniń án aıtatyn qasıetimdi aǵaıyn-týys sol ardaqty atama tartqan dep boljaıdy. Rasymen, atamnan daryǵan bolýy kerek. Ákem bolsa qarapaıym jumysshy, óte baısaldy kisi. Aıtpaqshy men – ákemniń qyzymyn (kúlip aıtty). Minezi salmaqty bolǵandyqtan ba bizdi qatty tárbıeledi. Erkeletpeıtin, qymbat zattar satyp alyp bermeıtin. Úıde eki qyzbyz. Anamyz shash jaıǵyzbaıtyn, mekteptegi bı keshterine de sırek baratynbyz. Saǵat 4-ten keıin dúkenge jibermeıtin. Bala kúnimizde kómir de tasydyq, otyn da jardyq, tipti ákemiz mal soıýdy da úıretti. О́mirdiń kez kelgen qıyndyqtaryn jeńe bilýge tárbıeledi. Meniń úlken baıqaýda top jarýymnyń basty sebebi sol ákemnen alǵan ónege shyǵar. Úlken bógetterdi eńserýime rýh berdi. Buryn bul ádetine renjıtinmin, baıqaýǵa daıyndyq barysynda ókpemniń beker ekenin uqtym. Meni qıyndyqtardan otbasyndaǵy tálim alyp shyqty. Al anamnyń esimi – Natasha, naǵashy atam – qazaq, naǵashy ájem – orys ultynyń qyzy bolǵan. Anam taza qazaqsha sóıleıdi, dástúrge baı adam. Ata-anam óner jolyna túsýimdi qalamady. Tipti qasynan alysqa uzatqysy kelmedi de. Astanaǵa oqýǵa ketkenimde ákemniń qımaı qaraǵany áli esimde.
– Iá, qazaqy tárbıeden shyqqanyńyzdy bolmysyńyzdan baıqap otyrmyn. Tipti esimińiz de erekshe. Áýletińiz at qoıarda kóp oılanǵan sekildi. О́zgeshe, buryn estimegen sóz. Nege «Rýhııa» dep atady?
– Múmkin, rýhty qyz bolsyn degen shyǵar. Esimimdi Baıdúken atam qoıypty. Rýhııa – meniń úlken ájemniń esimi, ıaǵnı atamnyń anasynyń aty. Mynandaı qyzyq jaǵdaı bolǵan eken. Ákemniń baýyrynyń áıeli anammen qatar júkti bolypty. Qaı kelini birinshi bosanady, sonyń esimin qoıý atama júktelgen. Al ol kisi qyz týsa, Rýhııa dep ataıtynyn aıtqan. О́mirge birinshi men kelgen soń, mańdaıyma osy esim buıyrdy. Allaǵa shúkir, artynan jeńgem er bala ómirge ákeldi. Aıtpaqshy, Rýhııa ájemiz de ánshi bolypty.
– Shynymen, bul esimde qut bolyp tur ǵoı. Qataryńyzdan dara shabýyńyzda teginnen tegin emes. Otbasyńyzdyń qarsylyǵyna qaramastan, 15 jasyńyzda elordaǵa bet túzedińiz. Munyń ózi erlik! Armanǵa degen alǵashqy qadamyńyz qalaı bastaldy?
– Ulaǵatty ustazym Janar, Serikjamal apaılarymnan 7 jyl bilim aldym. Mektepte oqyp júrip, «Taldyqorǵan áýenderinde» án aıttym. Endigi beles men úshin astana boldy. Osylaısha, Qazaq ulttyq óner ýnıversıtetiniń kolledjine grantqa tústim. Ondaǵy ustazym Irına Balabekqyzy boldy. Áli de sol kisiden tálim alyp kelemin. Búginde sol óner shańyraǵynda oqyp jatyrmyn. Baǵyma oraı, jaqsy adamdarǵa jolyqtym. Baıqaýǵa daıyndyq kezinde Qýanysh Rysqulov, Dımash Qudaıbergennen jeke sabaq aldym. Olar mennen bar kómegin aıamady. О́zimdi shyńdaýǵa, rýhanı jetilýime jiger berdi.
– Dımash demekshi, bir suhbatyńyzda baıqaýdyń irikteýine qatysýdy Dımashtyń qolqalaǵanyn aıtypsyz. Sonda «Slavıan bazaryna» barý o basta oıyńyzda bolmaǵany ma?
– Bilesiz be, men 3 jyl qatarynan irikteýge qatystym, eki ret súrindim. Úlken baıqaýlarda rýhy bıik adam ǵana jeńedi. Alǵashynda ol rýhty ádil-qazylar meniń kózimnen taba almasa kerek. Ekinshi jyly 1 upaı jetpeı qaldy. 95 keliden 72 kelige deıin salmaq tastadym. Bar kúsh-jigerimdi salǵanymmen taǵy da buıyrmady. Eki múmkindikten keıin kóńilim sý sepkendeı basylyp qaldy. Bıyl baq synaýǵa júregim daýalamaı júrdi. Sonda Dımash taǵy bir márte baq synap kórýim jaıly ıdeıasyn bildirdi. Bul maǵan úlken qoldaý boldy. Onyń ústine baıaǵydaı kúıip-pisken joqpyn, bárin jeńil qabyldaýǵa tyrystym. Sóıtip, shetelge shyǵýǵa múmkindik aldym. Irikteýden ótýime ómirden jınaǵan tájirıbem de járdemdesti desem artyq aıtpaǵan bolar edim. Sebebi, bala kúnimnen sahnadan túspedim. Án aıtý men úshin baqyt bolatyn. «Egiz-Lebiz» baǵdarlamasynda jumys istedim. Ol jaqta ánshilerdiń aýrasyn sezindim. Osynyń bári jeńisime jolashar kezeńder esebinde qundy bolyp qaldy. Bala kúnimnen Roza Rymbaevaǵa eliktep ósip, keıin Dımash Qudaıbergendi tyńdaıtyn boldym.
– Jeńistiń dámi tátti bolǵanymen, oǵan jetý jolynda aıamaı ter tógýińe týra keledi. Baıqaýǵa daıyndyq barysynda qandaı qıyndyqtar kezdesti?
– Shynymdy aıtsam, qolymdy bir siltegen sátter boldy. Psıhologııalyq turǵydan ózińdi úlken dodaǵa baptaý óte qıyn. El namysy seniń moınyńda turǵandyqtan súrinýge qorqasyń. Ár túrli alyp-qashpa pikirler kóńilińe kóleńke uıalatady. Basynda meni kópshilik tanymady. Telearnalar, basylymdar jarııalaýdan bas tartty. Suhbat alyńyzdar dep jalynǵan kezderimiz de boldy. Úsh aı boıy úzilissiz jattyǵý jasadym. Tańǵy 5-te turyp daıyndyqqa kirisemin. Arnaıy bıge bardym, tamaqty talǵap ishtim. Sahnada bıik óksheli týflımen júrip úırendim. Baıqaýdyń alǵashqy kezeńinde Emotions ánin oryndadym. Ony Erlan Bekchýrın óńdedi. Munda – jańa forma, melodııa az. Al ekinshi kúni Prezıdent orkestrimen «Zozýlıa» ánin oryndadym. Árıne, ishteı qobaljý boldy. Biraq sonyń bárin eńserdim dep oılaımyn. Belgili jýrnalıst Qymbat Dosjanǵa, Qazaqstannyń halyq ártisi Aıman Musahojaevaǵa, Dımashtyń kómekshisi Nurbolǵa da izgi iltıpatymdy bildiremin.
– Jeńisińizge senimdi boldyńyz ba?
– Barǵanda abdyrap qalmaıtyndaı qatysýshylardy ábden zerttedim. Osynshama eńbek, tókken terden keıin jeńiske jetýge tıispin degen maqsat turdy aldymda. Bul qıyndyqtardyń barlyǵy jaıdan jaı bolyp jatpaǵanyn uǵyndym. Alla taǵala adamǵa kótere almaıtyn synaq bermeıdi. Sondyqtan bul kedergiler aldaǵy qýanyshty sátterdiń bastaýy sekildi boldy. Sportshylar Olımpıadaǵa daıyndalǵany sııaqty, men de úzbeı izdenis ústinde júrdim. Adam qıyndyqtardy jeńý arqyly ósedi. Meniń ósýime osynyń bári kómektesti dep oılaımyn.
– Baıqaýda Dımashtyń jankúıerleri sizge de qoldaý kórsetken kórinedi. Tipti kóje de daıyndap beripti...
– Iá, bul bir ómirimdegi erekshe sát boldy. Men kóbine suıyq tamaq ishemin, oǵan asqazanym da úırenip alǵan. Uıymdastyrýshylar qashanǵy saǵan kóje daıyndap bersin. Al óziń satyp alyp isheıin deseń, ózge elde ár túrli jaǵdaı bolýy yqtımal. Musylman bolǵan soń shoshqa eti qosylǵan tamaq iship qoıamyn ba dep te saqtanasyń. Men ózi tamaqqa óte qatty mán beremin. Qýanyshyma oraı, sondaǵy Dımashtyń jankúıerleri kóje pisirip ákep berdi. Olardyń deni – jýrnalıster. Baıqaýǵa barmas buryn, onlaın suhbat qurǵanbyz. Olar meniń suıyq tamaqty jaqsy kóretinimdi biledi. Shynaıy jankúıerler dep solardy aıtsa kerek. Tipti Máskeýde meni qydyrtyp, qalanyń kórikti jerlerine apardy. Baıqaý barysynda bizdiń kók Týymyzdy ustap, qoldaý da kórsetti. Bul Dımashqa degen mahabbatynan týǵan qurmet dep bilemin. Dımashtyń ózi sııaqty zııaly adamdar eken. Aqjarqyn peıiline qarap rıza bolasyń. Osy jerde taǵy qosa keteıinshi. Negizinde, Dımashtyń jankúıerleri adamnyń jan-kúıin birden túsinedi. Qabyldaýlary bólek, tanymy da joǵary. Áli kúnge hat almasyp turamyz. Ol ol ma, Dımashtyń arqasynda sheteldik tanymal blogerler meniń ónerimdi talqyǵa salyp, jaqsy pikirlerin bildirip jatyr. Men úshin bul – óte úlken jetistik.
– Aıtpaqshy, baıqaýda Dımash ekeýińizdiń birge túsken sýretterińiz áleýmettik jelide biraz adamnyń qyzyǵýshylyǵyn týdyrdy. Ásirese, qyzdardyń. Sheteldegi Dımashtyń jankúıerleri qyzǵanyp qalǵan joq pa?
– Bul jaı ǵana foto. Sol qýanyshty sátten esti estelik desek te bolady. Dımash – maǵan aǵalyq qomqorlyq tanytqan adam. Qaryndasy retinde qaraıdy. Onyń kóńili daladaı, jastarǵa kómekteskendi jaqsy kóredi. Qalaı deseńiz de, ol tarıhta qalatyn tulǵa ǵoı. Kún sııaqty bárine shýaq shashyp turady. Oǵan qosa, Qanat aǵa men Sveta apaı da óner dese ishken asyn jerge qoıatyn jandar eken. Daryndarǵa árqashan járdemdesýge beıil. Vıtebskige arnaıy kelip, maǵan qoldaý kórsetti.
–Sizdiń shyǵarmashylyq belesińizge baǵdar jibersek, «Slavıan bazarynan» deıingi jáne keıingi Rýhııa dep ekige bólip alyp qaraýǵa bolatyn sekildi. Qazir prodıýserlermen jumys istep jatyrsyz ba? Qandaı jańalyqtaryńyz bar?
– Prodıýser bolýǵa usynys jasaǵan adamdar boldy, biraq men bas tarttym. Dál qazir maǵan qajet emes. О́ner adamy qustaı erkin bolýy kerek. Jalpy, prodıýserdiń jumysy ánshige jarnama jasaý, baıqaýǵa demeýshi tabý degen sekildi qaǵıdalardan turady. Al ol nárse mende bar. Endi tanymal bola bastaǵanda daıyn asqa tik qasyq bolýdyń keregi joq. О́z shyǵarmashylyǵymmen ózim aınalysqym keledi. Imanbek, Jah Khalib, The Limba sekildi. Qazir meniń joba menedjerim – Maqpal Jumabaı. Ol kisi meni baıqaýǵa qatyspaı turyp ta udaıy qoldap júretin.
Búginde utqan júldemdi jeke shyǵarmashylyǵyma jumsap jatyrmyn. Birneshe án satyp aldym. Halyq ishinde meniń daýysymdy «Dımashtyń qyz túri» degen áńgime bar. Onyń únine qatty uqsatady. Men ózimniń jeke baǵytymdy tańdap, óz aýdıtorııamdy jınaýym kerek. Iаǵnı ózindik qoltańbamdy qalyptastyrǵym keledi. Árıne, buǵan ýaqyt qajet. Sol úshin aıanbaı eńbek etemin.
– Siz mysalǵa alǵan ánshiler – álemge tanymal ónerpazdar. Olar bizdegi óner keńistigine syımaı ketti. Sizge de osy sharttylyqtar bóget bolady dep oılamaısyz ba?
– Shyn nıettenseń, aldaǵy ótkelderdiń bárinen attaýǵa bolady. Meniń oǵan kózim anyq jetti. Bizdiń elde talant kóp, tek tanylmaı jatyr. Qarańyzshy, meni basynda jumysqa almady. «Tolyqsyń» dep sahnadan shettetkender de boldy. Qazir bárine kúlemin. Men iri bolǵanyma kináli emespin. Talantty taný turǵysynan kelgende, tamyr-tanys, aǵaıyn-týys ortaǵa túsedi. Sóıtip, shyn myqtylar kózge ilinbeı qalady. Osy jaǵymsyz dúnıelerden qutylsaq, bizdiń ónerimiz odan ári tanylar edi.
– Áńgime barysynda ákeńiz ánshi bolǵanyńyzdy qalamaǵanyn aıttyńyz. Ata-anańyzdyń siz jaıly óz jospary bolǵan bolyp tur ǵoı...
– Án meniń ómirimdi túbegeıli ózgertti. Eger ánshi bolmaǵanymda aspazshy bolar edim. Ákem grantqa oqýǵa túspegenimde, Taldyqorǵanda qalyp, aspazdyń oqýyn oqısyń degen bolatyn. Qudaı buıyrtyp, astanaǵa ketip qaldym. Áli esimde, 2-synyptan bastap tamaq isteı bastadym. Bir kúni úıge qonaqtar kelip, anamnyń qoly bosamaı jatty. Al ákemniń jumystan qaıtatyn ýaqyty taıap qaldy. Bizdiń úıde keshki tamaq 5-ke deıin daıyn bolýy kerek. Ákem sol ýaqytta jumystan keledi. Erterek tamaǵymyzdy iship, erterek uıyqtaý – kúndelikti ádetimiz. Anamnyń áńgimeden qoly bosar emes. Ákemniń qyzymyn dep aıttym ǵoı baǵana, as bólmege kirip, kartop qýyrýǵa kiristim. Ákem tamaqqa óte talǵampaz adam, tańdap qana jeıdi. Eń ǵajaby, alǵashqy daıyndaǵan asym dámdi bolyp shyqty. Ákem rıza boldy. Sóıtip, 9-synypqa deıin úıge qonaq kelse, men as ázirleıtin boldym. Tipti jataqhanadaǵy qyzdar «Rýhııanyń qasyna tamaq úshin turýǵa bolady» dep ázildeıdi. Shyny kerek, qazir ózim daıyndaǵan tamaqty saǵynyp júrmin. Ýaqyt óte tyǵyz, ushyp-qonyp júremiz.
– Aldaǵy josparyńyzdy bólisseńiz?
– Buıyrsa, ánder jazyp, beıneklıpter túsirý josparymda bar. Jańa jobalar, jańa baıqaýlar izdep júrmin. О́zimdi jańa qyrymnan tanytqym keledi. Jaqynda Qyrǵyzstanda óner kórsetemin. Allaǵa shúkir, mınıstrlik qoldaý kórsetip, konsertterge qosyp jatyr. Meniń armanym birtindep oryndalyp keledi.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Muhtar KÚMISBEK,
«Egemen Qazaqstan»
