О́ıtkeni jastary qyryqqa aıaq basqan, balaly-shaǵaly, aldy 12-13 jyldan osy jerde qyzmet etip júrgen óner ıeleriniń áli kúnge turǵyn úı máselesi túpkilikti sheshilmegen. Osylaı júre berse, zeınet jasyna da jetip, baspanasyz qalatynyn oılap, nazalanǵan ónerpazdar jumystan ketemiz dep aryz beripti.
«Daýdyń basy Daırabaıdyń kók sıyry» degendeı, bári osydan 11 jyl buryn jergilikti ákimdiktiń óz mindetin shala atqaryp, artyn shýlatyp ketken josyqsyzdyǵynan bolyp otyr.
Petropavl qalasynyń soltústik shetindegi 19-shy shaǵyn aýdannyń Jýkov kóshesinde sonaý Keńes Odaǵynyń sońynda bastalyp, ótpeli kezeńdegi ekonomıkalyq daǵdarys jyldarynda aıaqtalmaı qalǵan 80 páterlik bir úıdiń qańqasy bar edi. Sol úıdi jańǵyrtýdy 2008 jyly oblys basshylyǵy qolǵa alyp, oblystyq bıýdjetten 300 mln teńge qarajat bóldirip, «Vant» merdigerlik uıymyna qurylys júrgizdirgen. О́ńirde medısınalyq qyzmetkerlerdiń jetispeýshiligi kóp bolǵandyqtan, olardy qoldaý maqsatymen bul úı «Dárigerler úıi» bolady dep jarııalanǵan.
Mine, osy «Dárigerler úıinen» Soltústik Qazaqstan oblysynyń sol kezdegi ákimi 2010 jyly S.Muqanov atyndaǵy qazaq sazdy-drama teatrynyń baspanasyz júrgen beldi ártisterine alqalaǵan jurttyń kóz aldynda, teatrdyń 10 jyldyq mereıtoıyna oraı 1 bólmeli 4 páterdiń kiltin tapsyrady. Olarǵa Bolat Abdrahmanov, Bıbigúl Jaǵyparova, Asylhan Razıev jáne Gúlnáz Ǵaınýlına ıe boldy. Al teatrda 10 jyl boıy eńbek sińirgen, balaly-shaǵaly Nartaı Sársenbaev pen belgili ánshi Janat Aıtbaevqa basqa úılerden 3 bólmelik páterler berilgen.
Alaıda... oblys ákimi kiltti tapsyrǵanymen, «Dárigerler úıinen» teatr qyzmetkerlerine berilgen tórt páterge eshqandaı qujat berilmepti. Páterdiń mekenjaıy men nómiri kórsetilgen qaǵaz ben kiltti tapsyrǵan da júre bergen. Búgingideı qujatsyz «qýraı synbaıtyn» zamanda osyndaı bola ma eken? Bolady eken...
Teatrdyń búgingi dırektory Birjan Jalǵasbaevtyń aıtýyna qaraǵanda, ártister arada ótken jyldar boıy ózderi turyp jatqan páterlerine qandaı da bir qujat alý úshin talaı esikti qaǵyp, talaı tabaldyryqty tozdyrǵan. Biraq eshqandaı nátıje bolmaǵan. Al oblystyń Densaýlyq saqtaý basqarmasy «páterlerdi bosatyńdar» dep digerlep, ózderi bas-kózsiz kirip alǵandaı kórip, bulardy páterlerinen qýýdy qolǵa alǵan. Olardyń súıengeni – úı vedomstvolyq turǵynjaı qory retinde osy mekemeniń balansynda turǵany ǵoı.
Bir qyzyǵy, basqa úılerden 3 bólmeli páterler alǵan Nartaı Sársenbaev pen Janat Aıtbaev daý-damaısyz óz baspanalaryn jekeshelendirip alǵan. Al «Dárigerler úıinen» 1 bólmelik páter alǵan Bolat Abdrahmanov pen Bıbigúl Jaǵyparova 2-3 jyldan keıin ketip, olardyń páterleri Turaq Dúısenbekov pen Nurbol Asqarovqa berilgen. Olar da óner ujymynda 10 jyldaı qyzmet istegender.
Sóıtip, búgingi tańda «ózimiz turatyn 1 bólmeli páterimizdi jekeshelendirýge ruqsat etińizder, áıtpese «ketińder» degen ar-namysqa tıetin sózdi estip qashanǵy júremiz, qyzmetten shyǵamyz» dep aryz berip otyrǵan alty ártis – Asylhan Razıev, Gúlnáz ben Marat Ǵaınýllınder, Turaq Durysbekov jáne Nurbol men Gúldana Asqarovtar. Árıne, olar ketip qalsa, teatr jabyla qoımas, biraq oblystyń óner álemine kóp nuqsan keleri sózsiz. Onsyz da 2019 jyly daıyn bolady degen teatrdyń jańa ǵımaratynyń qurylysy áli kúnge toqtap tur. Endi ártisteri de ketkeli jatyr degen sóz oblystaǵy qazaq óneriniń quldyraýynan, oǵan degen kózqarastyń salqyndyǵynan habar bereri anyq. Úzdik mamandar onsyz da ketip qalǵan, tolyqqandy qoıylymdarǵa ártister jetpeı jatady. Osyny túsingen ákimdik pen mádenıet salasynyń basshylary óner ıelerine múmkindiginshe jaǵdaı jasaýǵa umtylyp otyr. Oblystyń Mádenıet basqarmasynyń basshysy Dosbol Ábdirısovtiń aıtýyna qaraǵanda, qazir «Dárigerler úıindegi» tórt otbasynyń ekeýine 3 bólmeli páterden berý máselesi qalalyq ákimdikpen birlesip sheshilýde eken. Al qalǵan eki otbasyna 2-3 aı merziminde sheshilmek.
Alaıda mundaı sheshimge ártister rıza bolyp otyrǵan joq. «Aýzy kúıgen úrip ishedi» degendeı, buǵan deıin de úı alasyńdar degen talaı jaýapty estigenniń biri – Turaq Durysbekov onyń sebebi týraly: «Naqty sheshim joq jáne beretin úılerińizdi aıtyńyzdarshy, tym bolmasa syrtynan baryp kóreıik desek, aıtpaıdy. Bul bizdi kezekti ret shyǵaryp salý sııaqty», deıdi. Al durys sheshim – qazirgi turyp jatqan 1 bólmeli páterlerin jekeshelendirýge ruqsat berý dep sanaıdy ol.
«Turǵyn úı qatynastary týraly» zańnyń 109-babynyń 2-tarmaǵynda bylaı delingen: «Osy zańda kózdelgen jaǵdaılardy qospaǵanda, memlekettik mekemelerdiń jumyskerleri men sýdıalar, eger olar memlekettik qyzmette, bıýdjettik uıymdarda, memlekettik kásiporyndarda nemese sýdıa laýazymynda (memlekettik saılanbaly laýazymda bolý merzimin qosa alǵanda) keminde on jyl (jıyntyǵynda) jumys istese, sondaı-aq eńbek qatynastary mynadaı negizder boıynsha:
1) uıymnyń taratylýy, qyzmetkerler sanynyń nemese shtatynyń qysqartylýy boıynsha;
2) odan ári jumys isteýge kedergi keltiretin syrqatyna baılanysty;
3) zeınetkerlikke shyǵýyna baılanysty toqtatylsa, jumys istegen merzimine qaramastan, ózderi turatyn qyzmettik turǵynjaılardy qaldyq quny boıynsha jekeshelendire alady».
Demek, keminde 10 jyl bıýdjettik uıymdarda qyzmettik páterde turǵandardyń ony jekeshelendirýge qaqysy bar. Al S.Muqanov atyndaǵy oblystyq qazaq sazdy-drama teatry bıýdjettik uıym ekeni belgili. Alaıda joǵaryda aıtqanymyzdaı, ártisterdiń qolynda qyzmettik páter alǵany týraly eshqandaı qujat joq. Biraq olarǵa oblys ákimi qyzmettik páter kiltin tapsyrǵanyn júzdegen adam kórdi, BAQ jazdy, kórsetti jáne olar qajet bolsa, sottyń aldynda kýálik ete alady. Osylardyń negizinde sot tıisti sheshim shyǵaryp, ártisterdiń qyzmettik páterlerdi alǵanyn jáne teatrda 10 jyldan asa qyzmet istegenin eskerip, olarǵa jekeshelendirý quqyǵyn berý týraly sheshim shyǵarýy múmkin. Bul úshin ártister bilikti advokat jaldap, sotqa júginýleri kerek.
Árıne, ártister bir bólmeli shaǵyn páterlerin jekeshelendirip alsa, olardy dereý satyp, basqa jaqqa ketip qalýlary múmkin. Munyń ózi jergilikti teatr kórermenderiniń ókinishin týdyrary anyq. Alaıda óner ıeleriniń zańdy quqyǵyn shektep, kúshpen ustap tura almaısyń ǵoı...
PETROPAVL
