Minekı, endi sol qoǵam bolyp kútken úırenshikti oqý júıesine qaıta kóshtik. Jańa oqý jyly elimizdegi bilim berý uıymdarynda shtattyq rejimde bastaldy. Balalar balabaqshaǵa, oqýshylar mektepke, stýdentter kolledjder men ýnıversıtetterge baryp oqıdy. Desek te qashyqtan oqytýdyń tıimdi tehnologııalary bilim berý júıesinde qoldanyla beredi jáne karantın kezindegi oqýda ketken olqylyqtardyń ornyn toltyrý jumystary da jyl boıyna júrgizilmek. Bul týraly Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetov: «Biz bilim berýdiń dástúrli formatyna kóshtik, alaıda balalarǵa yńǵaıly platformalardy úzbeı qoldana berýimiz kerek», degen bolatyn.
Sondaı-aq mınıstr baǵdarlama boıynsha túsirilgen beınesabaqtar tolyǵymen ornalastyrylǵan bilim berý platformalaryn bilim alýshylar qalaǵan ýaqytynda qarap, qaıta oralyp, bekitip otyratynyn aıta kele: «Jańa oqý jylyn dástúrli formatta bastaǵanmen, qashyqtan oqý kezinde bilim sapasyndaǵy olqylyqtardy toltyrý boıynsha keshendi jumys júrgizý qajet. Osy maqsatta keshendi júıeli sharalardy iske asyramyz. Halyqaralyq tájirıbede júrgizilgen qashyqtan oqytýdyń nátıjesi de zertteldi. Soǵan sáıkes oqý jylynda negizgi pánder boıynsha byltyrǵy qıyn taqyryptarǵa kóbirek saǵat bólinip, oqý baǵdarlamalaryn korreksııalaýǵa, úlgerimi nashar balalarmen qosymsha jumysqa basty nazar aýdarylady», dedi mınıstr.
Qashyqtan oqytý pandemııanyń sebebinen álemdik oqytý júıesine engizilip ketken sekildi. Sebebi oqytýdyń bul formaty bıyl da oqýshylar men stýdentterge yńǵaıly bolǵandyqtan ǵana emes, keıbir pánder onlaın oqytylatyndyqtan da bilim berý júıesinen tolyq alynǵan joq. Sebebi bilim alýshylar bir jerde uzaq shoǵyrlanyp otyrmaýy tıis. Osy talapqa sáıkes orta, kásiptik-tehnıkalyq, joǵary bilim berý uıymdarynda ishinara pánder onlaın oqytylýy múmkin. Mundaı ózgeris jaıynda Bilim jáne ǵylym vıse-mınıstri Sholpan Karınova:
«2021-2022 oqý jylyn qatań sanıtarlyq-epıdemııalyq talaptardy saqtaı otyryp, dástúrli formatta bastaý josparlanyp otyr. Mektepter men balabaqshalar shtattyq jumys rejimine oralady. Ulttyq bilim berý derekter qorynyń (UBDQ) málimeti boıynsha mektepterdiń 95%-nyń jobalyq qýaty men oqýshylar sany oqýdy tolyq dástúrli formatta bastaýǵa múmkindik beredi. Mektepterge qajet bolǵan jaǵdaıda pánderdiń bir bóligin («Mýzyka», «Kórkem eńbek», «Informatıka», «Quqyq negizderi», «Grafıka jáne jobalaý», «Kásipkerlik jáne bıznes negizderi» sekildi pánderdi) onlaın formatta ótkizýge múmkindik beriledi. Aýysymdar uıymdastyrylyp, barlyq negizgi pánder shtattyq formatta oqytylýy kerek. Bas memlekettik sanıtarlyq dárigerdiń qaýlysy boıynsha aýrýǵa shaldyqqan adammen baılanysta bolǵan balalar úshin oqshaýlaý kezeńinde sınhrondy oqytýmen (naqty ýaqyt rejiminde onlaın oqytý) qashyqtan oqytý uıymdastyrylady», dep túsinik berdi.
Sonymen qatar balalardyń densaýlyǵyna baılanysty da qashyqtan oqýǵa múmkindik berilýi múmkin. Aıtalyq, eger balalar aýrýdyń aýyr túrine shaldyǵyp, oǵan dárigerlerdiń usynystary bolsa, ata-analardyń ótinishi boıynsha balalardy qashyqtan oqytý (úıde oqytý) múmkin bolatynyn aıtty. Balalarǵa oqýlyqtar, oqý kontenti bar aqparattyq júıe, elektrondy jýrnal qoljetimdi bolady. Taraý boıynsha jıyntyq baǵalaýdy qashyqtan nemese dástúrli formatta tapsyrýǵa ruqsat etiledi.
Bıylǵy oqý jylynda mektepterdegi sanıtarlyq normalardy saqtaýǵa erekshe nazar aýdarylady. Kúndelikti termometrııa júrgiziledi, maska rejimi saqtalady. Synyptarda kvarstaý, jeldetý, dezınfeksııalaý jumystary júrgizilýi qajet. Buqaralyq is-sharalarǵa shekteý qoıylady. Sabaqtar «bir synyp – bir kabınet» qaǵıdasymen júrgiziledi. Tıisti vedomstvonyń taratqan aqparatyna qaraǵanda, bilim alýshylar oqý kontenti bar aqparattyq júıelermen qamtylady. Jergilikti atqarýshy organdar oqý kontenti bar sıfrly platformalarǵa qoljetimdilikti qamtamasyz etedi. Mektepter qajetti aqparattyq júıelerge qosylǵan. «Kúndelik» júıesi men ınternet-resýrstarda 1-11-synyptarǵa arnalǵan 13 myńnan astam beınesabaq ornalastyrylǵan.
Orta bilim júıesindegi budan bólek taǵy bir ózgeris bar, bul – oqý uzaqtyǵyndaǵy 5 mınýttyń qaıtarylýy. Jańa oqý jylynda ár sabaqtyń uzaqtyǵy 45 mınýttan bolady. Al mektepke deıingi uıymdarda bir toptaǵy bala sany 20-25-ten aspaǵan jaǵdaıda shtattyq rejimde jumys isteýge múmkindik beriledi.
Kolledjderde de oqý prosesi shtattyq rejimde bastalady. Elimizdiń 795 kolledjinde 470 myńǵa jýyq stýdent bilim alatyn bolady. 1-kýrstarǵa 150 myńnan astam stýdent keledi dep kútilip otyr. Kolledjderdiń jobalyq qýattylyǵy oqýdy shtattyq formatta júrgizýge múmkindik beredi, sonymen qatar oqý pánderiniń 20%-yn qashyqtan ótkizýge ruqsat etiledi. Zerthanalyq, tájirıbelik sabaqtar jáne óndiristik praktıka oflaın ótkiziledi. Infeksııalyq aýrýlardyń belgileri bar jáne erekshe bilim berý qajettilikteri bar bilim alýshylar úshin qajet bolǵan jaǵdaıda oqytý qashyqtan uıymdastyrylady.
Bilim jáne ǵylym mınıstriniń joǵary bilim boıynsha orynbasary Qýanysh Erǵalıev ýnıversıtetterdegi oqý jaıynyń qalaı bolatynyn jetkizdi. Ol: «Stýdentter, onyń ishinde sheteldik stýdentter de daıyndyqtyń barlyq baǵyty boıynsha dástúrli formatta oqıdy. Bul rette joǵary oqý oryndarynyń sheshimi boıynsha aralas oqytý formaty da qoldanylady. Dárister onlaın, al semınar, zerthanalyq jáne tájirıbelik sabaqtar oflaın rejimde ótkizilýi múmkin. Qashyqtan oqytý formatyn erekshe bilim berý qajettilikteri bar stýdentter men táýekel tobyndaǵy bilim alýshylar úshin qoldanýǵa bolady. Aıta ketken jón, stýdentterdiń shoǵyrlanýyn azaıtý úshin kaskadty ádis qoldanylady. Iаǵnı oqý jyly oqý kýrsyna baılanysty bastalady. Máselen, 3-4-kýrs stýdentteri 1 qyrkúıekten bastap oqıdy. Al 1-2-kýrs stýdentteri men magıstranttary úshin oqý jyly qyrkúıek aıynda, biraq 30 qyrkúıekten keshiktirilmeı bastalady. Stýdentterden PTR-testileý talap etilmeıdi. Joǵary oqý orny, oqý korpýstary, kitaphana men jataqhanalardyń aýmaǵynda Ashyq qosymshasy paıdalanylady. Oqý ǵımarattaryna «jasyl» nemese «kók» mártebesi bar stýdentter kire alady», dep túsindirdi.
Q.Erǵalıevtiń málimdeýinshe, sanıtarlyq normalardy saqtaýǵa erekshe nazar aýdarylady. Kireberiste stýdentter termometr arqyly tekserýden ótedi, antıseptıkpen zalalsyzdandyrý qarastyrylǵan. Maska rejimi de qamtamasyz etiledi. Joǵary oqý oryndarynda medısınalyq beketter jumys istep, qosymsha sanıtaızerler men termometrler satyp alyndy. JOO-da jyljymaly sabaq kestesin jasap, «bir aýdıtorııa – bir top» qaǵıdasy saqtalady. Sabaqtar arasynda aýdıtorııalardy jeldetý jáne sanıtarlyq óńdeý úshin úzilister qarastyrylǵan. Buqaralyq is-sharalardy ótkizýge tyıym salynady. Sabaqtar men úzilister ár túrli ýaqytta bastalady. Máselen, bir top úshin sabaqtar saǵat 9.00-de, al basqa topta 15 mınýttan keıin bastalýy múmkin.
