– Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan halqyna kezekti Joldaýyn jarııalady. Esetjan Muratuly, sizge jáne siz basqaratyn Ulttyq kınony qoldaý memlekettik ortalyǵynyń qyzmetine Prezıdent usynǵan bastamalardyń qaısysy jaqyn?
– Joldaýda elimizdiń qoǵamdyq-saıası, áleýmettik-ekonomıkalyq jáne mádenı ómiriniń barlyq salasyndaǵy basty máselelerge keńinen nazar aýdaryldy. Men qazir bıylǵy Prezıdent Joldaýynyń mátininde belgilengen taqyryptardyń qaısysy basymyraq ekenin anyqtap jatpas edim. Jalpy, Memleket basshysynyń kez kelgen Joldaýyn Qazaqstan halqy asyǵa kútedi, sebebi onda el ómirine baılanysty mańyzdy jańalyqtar aıtylady. Ár adam úılesimder júıesindegi óz ornyn tanyp, belgilengen damý vektorlaryn túsingisi keledi. Oń ózgeris pen údemeli qozǵalyssyz kez kelgen eldiń, kez kelgen qoǵamnyń erteńgi kúni týraly aıtý múmkin emes ekeni belgili. Sondyqtan bizdiń úmitimiz – eń aldymen, jańa kókjıekterge ıek artyp, búgingi jaǵdaıdy dál belgilep, erteń ne bolatynyna kóz jetkizý.
Búgingi bizdiń ýaıymymyz jahandyq kúrdeli tolqýlarǵa baılanysty týyndap otyr: pandemııa, geosaıasat, shekara túbindegi qaqtyǵys aımaǵy kóńilde alań týǵyzbaı qoımaıdy. Munyń bári el basshylyǵy men basqarý júıesine ǵana qatysty sharýa desek qatelesemiz, bul sonymen birge qoǵamnyń ózin biz joǵary baǵalaıtyn Táýelsizdiktiń 30 jylynda qol jetkizgen barlyq ıgilikti saqtap qalýǵa baǵyttaıdy. Bul rette bizdiń maqsatymyz bar dúnıeni saqtap qalý ǵana emes, qol jetken tabysty arttyra túsý.
– Prezıdent búgingi álemdegi básekege qabilettiliktiń basty sharttarynyń biri ishki sıfrlandyrý isi ekenin erekshe atap ótti. Sıfrlandyrý men kıno salasy bir tamyrdan nár alatyn bútin dúnıe ǵoı, endigi jetistigi qalaı, qaıda bet túzedi?
– О́te durys, biz búgin sıfrlandyrý dáýirine qadam bastyq. Jastar jańa trendtermen tynystap, jalpy qoǵam jańa dúnıetanymmen ómir súrýge bet burdy. Prezıdent Joldaýynda aıtylǵan barlyq oı – qoǵamnyń odan ári damýy úshin berilgen naqty nusqaýlyq. Biraq maǵan ekonomıkalyq blok óte qyzyqty bolyp kórindi, sebebi onda Ulttyq qordyń máseleleri qozǵalǵan. Búgingi tańda elimizdiń Tuńǵysh Prezıdenti – Nursultan Ábishuly Nazarbaev negizin qalaǵan áleýetti saqtap qalý mańyzdy. Bul qor – bizdiń qaýipsizdik qalqanymyz, oǵan uqyppen qaraǵanymyz abzal. Qazynalyq-qarjylyq organdar, óńirlik qurylymdar men ákimdikterdiń aldyna bıýdjet qarajatyn jumsaý jóninde naqty mindetter qoıyldy.
– Prezıdent óz sózinde mádenıetti damytý máselelerin kóterdi. Sonyń ishinde Joldaýda jyl sońyna deıin talantty jastardy qoldaý máselelerinde memlekettik saıasatty aıqyndaý mindetteri qoıylǵan...
– Eger kıno men mádenıet týraly naqty aıtatyn bolsaq, men bul salalarǵa erte jastan aralasqandyqtan, Qasym-Jomart Toqaevtyń jyl basynda «Egemen Qazaqstan» gazetinde jarııalanǵan suhbatynda aıtqan óte mańyzdy messedjin búgin Joldaýdan qaıyra bir estigenime qýanyp otyrmyn. Onyń máni, búgingi kúni mádenıetti jeke tulǵalardyń qalaýy men paıdasyna ǵana rettep, beıimdeýge bolmaıdy. Mádenıet – kóp ólshemdi uǵym. Bul – jas erekshelikterine jáne basqa da jaǵdaılarǵa qaramastan, kez kelgen tulǵanyń ózin ózi damytýǵa múmkindigi bar lıberaldy orta. Eger biz «jastarǵa jol ashatyn» bolsaq, onda talanty pen tájirıbesi ýaqytpen moıyndalǵan sheberler týraly da umytpaýymyz kerek. Jas pen sheberlik ózara úılesimdilik tabýǵa tıis.
Degenmen búginde ýaqyt bizden batyl sheshimderdi talap etedi. Jastar batyl ári kreatıvti damýǵa tıis. Erteń álemdik alańdarda bizdiń mádenıetimizdi kınematografııanyń qandaı generaldary men marshaldary tanystyratynyn bilýimiz kerek. Bul jerde kásibı daıyndyqty óte mańyzdy dep sanaımyn. Sóz joq, búginde sheteldik oqý ortalyqtarynda bilim alý úshin bizdiń jas mamandarymyzǵa esh shekteý qoıylmaǵan, olarǵa barlyq esik ashyq, biraq basynan aıaǵyna deıin ulttyq ónimdi jasaıtyn júıeni qalyptastyrý mańyzdy. Sondyqtan men mentalıtetimizde kóptegen jyl boıy sabaqtasyp kele jatqan ulttyq tárbıe mektebiniń túpnusqalyǵy men qaǵıdattaryn saqtaı otyryp, jahandyq ıntegrasııalanýdy qoldaımyn. Kınematografııa úshin kásibı kadrlardy daıyndaý jáne olarǵa bilim berý júıesin barlyq jaǵynan zerdeleý, olardy debıýtten, qysqametrajdy kartınadan tolyqmetrajdy fılmge deıin súıemeldeý óte mańyzdy.
Ulttyq kınony qoldaý memlekettik ortalyǵyna keletin bolsaq, biz jas kınematografısterdiń jobalaryn qoldaýǵa tyrysamyz. Mysaly, 2020 jylǵy konkýrs qorytyndysy boıynsha 39 joba memlekettik qarjylyq qoldaýǵa ıe boldy. Atap aıtqanda, jas rejısserler túsirgen 5 debıýttik fılm, 9 qysqametrajdy fılm, 5 anımasııalyq jáne 4 avtorlyq kórkem joba bar. Al qyrkúıek aıynda qorǵaýǵa jiberilgen baıqaýǵa qatysýshylar arasyndaǵy jastardyń úlesi «Avtorlyq kıno» (shamamen 75%), «Anımasııa» (85%) jáne «Keń aýqymdy kórermender aýdıtorııasyna arnalǵan fılmder» (80%) seksııalarynda basym.
– «Qoǵamdy uıystyrý, ulttyq biregeılikti nyǵaıtý isinde elimizdiń tarıhı murasyn jáne mádenı áleýetin tıimdi paıdalanýǵa basa mán beriledi. Bul oraıda Qazaqstannyń múmkindikteri zor, sonyń ishinde ózin halyqaralyq arenada tıimdi tanyta alady», dep atap ótti Memleket basshysy. Mádenı áleýetti tıimdi paıdalanýdyń qandaı jolyn atap ótken bolar edińiz?
– Tarıhı jáne áleýmettik mańyzy bar jobalardyń kún tártibinen túspeıtini sózsiz. Olar – rýhanı baılyqty saqtaýǵa yqpal etetin «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasynyń mańyzdy tárbıelik, rýhanı-adamgershilik quramdas bóligi. Sonymen birge Prezıdent óte mańyzdy mindet belgiledi – tarıhı jáne áleýmettik mańyzy bar kartınalar jergilikti kórermen úshin ǵana jasalmaı, álemge túsinikti bolǵa tıis.
Búgingi naryq júıesi jańa belesterdi baǵyndyrýymyzdy talap etedi. Buǵan tek kınodaǵy ǵana emes, sonymen qatar mádenıettiń basqa da salalaryndaǵy jetistikterimiz týraly aıtýǵa bolatyn strımıng platformalarymen seriktestiktiń damýy yqpal etedi. Men kınonyń ónerkásiptik sala ekenin árdaıym atap ótemin, óıtkeni bul – keri qaıtarymdar berýge qabiletti, búgingi tańda kóp monetızasııalanatyn mádenıet salasy. Búgin biz «Kınematografııa týraly» zańdy sheteldik áriptesterdi tartý múmkindigi jaǵyna qaraı jetildirý úshin jumys istep jatyrmyz. Rıbeıt, koprodýksııa, kınokomıssııa, kınoóndiris jelisin ártaraptandyrý múmkindigi sııaqty tarmaqtar pysyqtalýda. Sondyqtan biz mádenıet salasynda jáne basqa da salalarda ulttyq kreatıvti oıdy syrtqy naryqqa shyǵara alatyn jastarymyzdyń umtylysy men belsendiligin qoldaımyz. Búgingi tańda jahandaný jáne ıntegrasııalaný prosesteri óte qarqyndy júrip jatyr jáne osy úlken lokomotıvtiń sońǵy vagonynda qalmaý úshin, árıne, búgin muqııat oılanýymyz kerek.
– Áńgimeńizge rahmet.
