Rasynda, búgingi qazaq qoǵamy shıryǵýdy umytqan. Jalpy, «shıryǵý» uǵymynyń úlken áleýmettik hám rýhanı máni bar. Batys sosıologtary «psıhıkalyq shıryǵý» degendi alǵa tartady. Olarǵa sensek, bul jaǵymsyz qubylys, ıaǵnı adam boıynda qorqynysh, alańdaýshylyq sezimderdiń paıda bolýy deıdi. Biraq Sherhan aǵamyzdyń aıtyp otyrǵany bul emes. Sheraǵa aıtqan shıryǵý múlde basqa.
О́z basym qaımaǵy buzylmaǵan, jaılaýdan qystaýǵa, kúzeýden kóktemege kóship-qonyp ómir súrgen qazaqy qaýymnyń túlegimin. Áli esimde, jurt qoıǵa minetin atty aýyldyń mańyna arqandap ustaıdy. Ákemniń besti shyqqan qula aty bar-tyn. Ony qoıǵa minedi. Meniń mindetim – tańmen turyp arqandaýly atty alyp kelý. Birde kúndegi ádetimmen arqandaýly atty ákelýge bardym. Sol kúni tań atqansha sibir jaýyn jaýǵan edi. Qula besti aınala shaýyp mańyna jolatpady. Onyń syrtynda at baılanǵan qyl arqan jaýyn sýyna shıryǵyp, shıelenip qalypty, sheshilmedi. Meni syrttaı baqylap turǵan ákem jaryqtyq «Áı, balam, andaǵy at shıryǵyp tur eken, tıispe» dedi. Biz beıbaq batyrlar jyrynan oqyǵan «Qobylandy mingen Taıbýryl, Shıyrshyq atyp oınaıdy» degen osy eken-aý dedik.
Mendegi qısynǵa kelsek, ishki qýaty tolǵan otty jylqy jaýyn sýymen shıryǵady eken. Artynan bildim, kári jylqylardyń kóńili sýyp, qýaty qaıtqandyqtan olar shıryqpaıdy. Demek, shıryǵý jas jylqyǵa tán bolyp shyqty. Ýaqyt óte kele «shıryǵý» degenimiz adamnyń ishki qýaty men boıdaǵy namystyń oıanýy ekenin bildim. Namyssyz adam kári jylqy sııaqty eshqashan shıryqpaıdy.
Keıin ataqty Dospambet jyraýdyń: «Kún tún qatsa jibimes. Men kúlikke qosymdy artqanmyn, Kómbideı arý jalarǵa, Kúrekteı muzdy tońdyryp, Kirmembes aýyr qolǵa bas bolyp, Kúńirenip kún túbine jortqanmyn...», deıtin bula tolǵaýy boıdaǵy alapat shıryǵýdyń qýatynan týǵan dúnıe ekenin ańǵardym.
Qazirgi tańda qazaq qoǵamynda Sheraǵam aıtqan shıryǵý joq. Jalpaq jurtty dendep alǵan nemquraıdylyq, boıkúıezdik ásirese, ulttyq til men rýh máselesindegi salǵyrttyq, naqtyraq aıtqanda, jappaı qanat jaıǵan namyssyzdyq osy shıryǵý joǵalǵandyǵynyń kesiri-aý deımin. Boıynda rýhy joq adam qalaı shıryǵady. О́ıtkeni, onda mundaı qasıet joq.
Jeke adamdarmen qatar «qaýymdyq shıryǵý» degen bolady eken. Ertede jaýǵa attanǵanda nemese úlken joryq, alapat shaıqas aldynda sózi oqty, rýhy myqty jyraýlar jasaqty shıryqtyratyn úrdis bolǵan. Aıtalyq, qazaq qoly qan maıdanǵa túskeli saılanyp turǵan sátte Abylaı hannyń úzeńgiles serigi Tátiqara jyraý bıik tóbeniń basyna shyǵyp alyp: «Qamystyń basy maıda, túbi saıda, Jánibek Shaqshaquly – bolat naıza! Aldyńnan sý, artyńnan jaý qysqanda, Er jigittiń erligi osyndaıda. Bókeıdi aıt saǵyr menen dýlattaǵy, Deripsáli, Mańdaıdy aıt qypshaqtaǵy! О́zge batyr qaıtsa da, bir qaıtpaıtyn, Sary menen Baıandy aıt ýaqtaǵy! Aǵashta, bıikti aıtsań, qaraǵaıdy aıt, Jigitte, erlikti aıtsań, Bógembaıdy aıt! Naızasynyń ushyna jaý mingizgen, Emenáli kereıde er Jabaıdy aıt...» dep, qazaq batyrlarynyń rýhyn shyńdap, kúlli qosyndy shıryqtyrady.
Dál osy sııaqty, ertede jekpe-jekke shyǵatyn batyrdy tańdaǵanda kóregen qolbasshylar men kósem bıler kóptiń ishinen shıryǵyp, shıyrshyq atyp turǵan jigitti qup kóretin bolǵan. Mysaly, «Jánibek batyr» jyrynda qolbasshy Qabanbaı kápir-qyrǵyz batyry Sádirmen aıqasýǵa: «Shıyrshyq atyp shoqtaǵan, Qolyna naıza oqty alǵan, Túgi shyǵyp syrtyna, Qaharlanyp toptanǵan...» jas jigit Jánibekti tańdaǵany sııaqty.
Demek shıryǵý degenimiz – namystyń ot alýy eken. Burynyraqta, daǵystandyq dańǵaıyr tulǵa Rasýl Gamzatovtyń «Táńir taýlyqtardy otpen shıryqtyrǵan, sol sebepti olar ójet» degenin oqyǵan edim. Sol sııaqty, Abaı atamyz da boıda kúsh, júrekte namysy bar jigit jaıly:
«Qyransha qarap qyrymǵa,
Muń men zardy qolǵa alar.
Kektenip nadan, zulymǵa,
Shıyrshyq atar, tolǵanar», – dedi emes pe?!.
