Rýhanııat • 22 Qyrkúıek, 2021

Smaılıkpen sóıleseıikshi

50 ret kórsetildi

Áleýmettik jeliniń áýenine tóńkerilgen qaýym, smaılıkpen sóıleýdi saltqa aınaldyrǵaly qashan? Búginde osy bir domalaq bas belgilersiz áńgimemizdiń ári kirmeıtindeı hám boıymyzǵa nári sińbeıtindeı kórinedi. Kisiniń qandaı kóńil kúımen hat jazyp otyrǵany teńiz­diń arǵy betindegi adamǵa da áser etedi. Áser etkeni bylaı tursyn, abyrjyp ta qalasyz. Sol arqyly tipti sózdiń energııasyn sezinesiz. Dóńgelengen dúnıede dıdar­­lasýdyń dámin keltiretin osynaý dóńgelek tańba bol­masa, doptaı domalaǵan sózdiń de sáni bolmaıdy-mys.

Smaılıkpen sóz sulý. Adam­zat zamanǵa saı qam-qa­re­ket qylmasa, ortaǵa beıim­­delmese, eskilikpen esep aıy­rylyspasa, endigi ýa­qyt­­tyń bet-álpeti sizge kú­lip qaramaýy kádik. Biz jazý mádenıetiniń hám sóz sap­taýdyń ishki astaryna úńil­gimiz keledi. Pernetaqtaǵa saý­saǵy baılanǵan adamnyń ádepki ádetine aınalǵan aq­parat quraly aqtolqyn má­tinniń tuzdyǵy ispetti. Ǵa­lamtordaǵy qarym-qaty­nas sizdiń emosııańyzdy búrke­me­legenimen dıalog barysynda mımıkańyzdy jasyrý múmkin emes. Mátinde de minez bar. Qýyrshaqqa uqsas qylyqty ısharattyń qaıdan kelgenine bylaıǵy jurt bas qa­tyrmaıdy. Al, onyń óz ta­­rıhy, óz tuspaly bar. Bú­gingi áńgimemizdiń tórkini sol jaqtan.

Smaılık aǵylshynnyń «smile» sózinen shyqqan, «kú­lim­sireý» degen maǵynaǵa saıa­dy. Bylaısha aıtqanda, emosııańyzdy beıneleıtin ıdeogramma. Búginde sózder jaqshalar men qos núktelerdi ertip júrmese jetimdeı kózge kóp túse bermeıdi ári qorash kórinetini taǵy bar. Máselen, myna bir «:-)», «:)» tańbalardy alyp qarańyzshy. Osy arý­dyń belindeı maıysqan jaq­shalardyń sózge jan bi­tiretini qyzyq. Bul sizdiń qýanyshty júzińizdiń kórinisi. Al kerisinshe qaıǵyrsańyz shattyǵyńyz sap basylyp, kóńil kúıińizge kóleńke uıa­laǵanyn bildirip qoıasyz. Shy­naıy sózdiń smaılıkpen shyraıy kiredi.

Smaılıkterdiń shejiresin shertseńiz, degbiri qashqan derekter tolyp jatyr. Biri – kishkentaı balanyń qyly­ǵynan izdese, endigisi taǵdyryn Qytaı ıeroglıfterimen baılanystyrady. Munyń bári jańsaq pikir. 1963 jyly amerıkalyq sýretshi Harvı Boll alǵash ret kúlimsireýdi eki núkte men sary sheńberdegi doǵa túrinde beıneleıdi. Ol muny State Mutual Life Assurance Cos saqtandyrý kompanııasynyń tapsyrysy boıynsha jasaǵan. Ondaǵy kompanııanyń maqsaty – ujym­nyń mádenı qarym-qatynasyn jaǵymdy emosııalardy beıneleıtin arnaıy sımvoldarmen tolyqtyrý. Iаkı ujym ishindegi tatýlyqty nyǵaıtýdy kózdeıdi.

Sodan keıin bul smaılıkter túıreýishke bekitilip, odan beıdjık te jasalady. Atalǵan kompanııa olardy árbir qyzmetkeri men tutynýshysyna syıǵa tartady. Bul logotıptiń óte sátti shyqqany sonshalyq, 10 myńnan astam tósbelgi mórlenedi. 1970 jyly dál sol optımıstik uranǵa «Kúnińiz jaqsy ótsin!» degen grafıkasy qosyldy. Keleli is kompanııanyń dańqyn asqaqtatyp qana qoıǵan joq, qyrýar qarjy ákeldi de.

Al 1971 jyly fransýz kásipkeri Franklın Lýfranı smile-dy 80-nen astam elde saýda belgisi retinde tirkeýdi oılady. Tipti 1968 jyly Parıjde kásibin dóńgeletý úshin kúlimsireý sımvolyn «men oılap tapqam» dep álemge jar saldy. Alaıda smaılıkti kompıýter qaýymdastyǵy birden qabyldamady jáne moıyndaǵysy kelmedi. Osy rette aıta keteıikshi, smaı­lıktiń elektrondy nusqasy derbes ázirlengen, onyń Harvı Bollǵa eshqandaı qatysy joq degen teorııa da bar. Biraq bizdińshe smaılıkterdiń ákesi – Harvı Boll bolyp qala beredi.

Alǵashqy elektrondy smaılıkter 1970 jyldardyń basynda PLATO dep atalatyn arnaıy platformalarda paıda boldy. Biraq onyń keskini múlde ózgeshe edi. Al qarapaıym turǵyndar ony qabyldaı almady. Aqy­ry ónertapqyshtar aınalyp kelip Harvı Bolldyń úlgisine bas ıdi. Sóıtip, 1979 jyly tuńǵysh emosııany elektrondy túrde Kevın Makkenzı jiberdi. Ol jymııýdy bylaı belgileıdi «:-)». Artynan oǵan Skott Fahlman jan bitirip, bizge tanys hám tanymal smaılık jasady. Sol domalaq bas kúlkili belgiler kúni búginge deıin qoldanylyp keledi. Mine, qysqasha tarıh osylaı órbıdi.

Aıtpaqshy, japondyqtar – kompıýterlik emosııalardy óte jıi qoldanatyn ult. Sondyqtan olardy aınalyp ótkenimiz ábestik bolar. Keıbireýler japon smaılıkteri qazirgiden de jaqsy jáne ádemi dep oılaıdy. Oǵan sebep te joq emes. О́zińiz qarańyzshy. Mysaly : (^ - ^) – «Qaıyrly tań» nemese (^_^) – «Saý bolyńyz» degen maǵynany bildiredi eken. Baıqaısyz ba, japondar aýyzǵa emes, kózge kóp kóńil bólgen. Tipti sol arqyly smaılıkterdiń tutas jıyntyǵyn quraǵan. Iá, adamnyń kózine qarap-aq, ishki jan-dúnıesiniń tolqynysyn sezýge bolady.

Keıde bir adamǵa arzýyńyzdy, ókpe-nazyńyzdy, qaıǵy-qýanyshyńyzdy bir ǵana smaılıkpen beınelep berýińizge bolady. Aqtarylyp sóılegenshe, kóńil kúıińizdiń buraýyn tapqan belgini joldasańyz jetip jatyr, sizdiń saǵynyshyńyz da, tilek-aryzyńyz da sonda jatyr. Qazirgi halińizden de habardar bolady. Onyń qupııasy osynda. Adamnyń tilin tabýda da taptyrmaıtyn qural. Qarym-qatynasty jaqyndatatyn hám alystatatyn názik sezimge ıe. Smaılıkpen sóıleńizshi, aıtar oıyńyz ajarlana tússin!

Sońǵy jańalyqtar

Áskerı tikushaq apatqa ushyrady

Álem • Búgin, 15:21

Túrkistan oblysynda eki brakoner ustaldy

Aımaqtar • Búgin, 13:06

Efıopııada pilder qyrylyp jatyr

Álem • Búgin, 11:58

Qazaqstanda un óndirý kólemi tómendedi

Ekonomıka • Búgin, 11:45

Dastın Pore: Makgregor – ótken shaq

Jekpe-jek • Búgin, 11:40

Gazǵa aýysqan kólikter sany artty

Qazaqstan • Búgin, 10:50

Alvares aýyr salmaqta alypqa aınala ma?

Kásipqoı boks • Búgin, 10:35

Uqsas jańalyqtar