2013 jylǵy 31 jeltoqsan, Astana, Úkimet Úıi
«Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń 2011 – 2015 jyldarǵa arnalǵan strategııalyq jospary týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2011 jylǵy 8 aqpandaǵy №96 qaýlysyna ózgerister engizý týraly
Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti qaýly etedi: 1. «Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń 2011 – 2015 jyldarǵa arnalǵan strategııalyq jospary týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2011 jylǵy 8 aqpandaǵy №96 qaýlysyna (Qazaqstan Respýblıkasynyń PÚAJ-y, 2011 j., № 18, 213-qujat) mynadaı ózgerister engizilsin: kórsetilgen qaýlymen bekitilgen Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń 2011 – 2015 jyldarǵa arnalǵan strategııalyq josparynda: «Aǵymdaǵy ahýaldy jáne qyzmettiń tıisti salalaryndaǵy (aıasyndaǵy) damý úrdisterin taldaý» degen 2-bólim mynadaı redaksııada jazylsyn: «2. Aǵymdaǵy ahýaldy jáne qyzmettiń tıisti salalaryndaǵy (aıasyndaǵy) damý úrdisterin taldaý 1-strategııalyq baǵyt. Mádenıet jáne óner salasynyń básekege qabilettiligin arttyrý 1. Retteletin salany nemese qyzmet aıasyn damytýdyń negizgi parametrleri. Sala ınfraqurylymynyń jaı-kúıi. Qazaqstandaǵy memlekettik mádenıet jáne óner mekemeleriniń júıesinde 38 respýblıkalyq (10 teatr, 7 konserttik uıym, 3 kitaphana, 5 murajaı, 9 tarıhı-mádenı qoryq-murajaı, 1 kınokompanııa, 3 ózge uıym) jáne 8 myńnan astam oblystyq mádenıet uıymdary (219 murajaı, 4 149 kitaphana, 2 960 klýb, 53 teatr, 41 konserttik uıym, 21 kınoteatr, 152 kınoqondyrǵy, 6 haıýanattar baǵy, 5 sırk, 55 mádenıet jáne demalys saıabaǵy) qyzmet etedi. Qazaqstan Respýblıkasy Statıstıka agenttiginiń derekteri boıynsha sońǵy oń jylda murajaılar men kınoteatrlar (kınozaldardyń) sany 45 %-ǵa, al teatrlar men kitaphanalardyń sany 20 %-ǵa ulǵaıǵan. Mádenıet ónimderine degen suranys týraly mynadaı kelýshiler sanynyń kórsetkishteri baıqatady: on jyl ishinde teatrǵa kelýshilerdiń sany 35 %-ǵa artty, kitaphanalardyń turaqty oqyrmandarynyń sany 18 %-ǵa ósti, al kınoteatrlar kórermenderiniń sany 5 esege artty. 2012 jyly 12 205 spektakl qoıylyp, 6 800 konsert uıymdastyryldy, respýblıkalyq murajaılarda 113 kórme, 357 dáris jáne 14 353 ekskýrsııa ótkizildi. Kitaphanalarda 500-den astam is-shara uıymdastyrylyp, ótkizildi. Elimizde óziniń sáýleti boıynsha biregeı bolyp tabylatyn «Qazaqstan» ortalyq konsert zaly, Ortalyq Azııadaǵy eń aýqymdy «Astana-Opera» opera jáne balet teatry ashyldy. Elimizdiń mádenı murasynyń mańyzdy qundylyqtaryn jınaqtaıtyn jáne myńjyldyq ulttyq tarıhymyzdyń ulylyǵyn kórsetetin orynǵa aınalýǵa tıisti Qazaq ulttyq murajaıynyń qurylysy júrip jatyr. Zańnamalyq bazany jetildirý. 2010 jyly «Mádenıet týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy qabyldandy. Qabyldanǵan túzetýler otandyq kınomatografııa, murajaı jáne kitaphana isi salasyndaǵy máselelerdi retteýge baǵyttalǵan. Atap aıtqanda, kınoónimderdi ındeksasııalaý jáne prokattyq kýálikter berý tetigi engizildi, ulttyq kınonyń krıterııleri aıqyndaldy, kitaphanalyq qordy qalyptastyrý normalary naqtylandy, jergilikti atqarýshy organdar quzyretine oblystyq, aýdandyq ne respýblıkalyq mańyzy bar bir kitaphanaǵa «Ortalyq» mártebesin berý fýnksııasy qosyldy. 2011 jyly «Materıaldyq emes mádenı murany qorǵaý týraly» jáne «Mádenı qundylyqtardy zańsyz ákelýge, áketýge jáne olarǵa menshik quqyǵyn berýge tyıym salý men olardyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan sharalar týraly» konvensııalar ratıfıkasııalandy. Tabystar jáne jetistikter. Elbasynyń bastamasy boıynsha 2004 jyldan beri aýqymy jáne tarıhı dıapazony jaǵynan teńdessiz bolyp tabylatyn «Mádenı mura» Ulttyq strategııalyq jobasy iske asyrylýda. Jobany iske asyrý jyldarynda ulttyq tarıhymyzdy tanytatyn, ǵylymdy myńdaǵan jádigerlermen baıytqan 40-tan astam arheologııalyq jáne 30-dan astam ǵylymı-qoldanbalyq zertteýler júrgizildi. Shyǵys Qazaqstan oblysyndaǵy Shilikti jáne Berel qorǵandaryndaǵy qazbalar jáne skıf-sibirlik «ań» stıli nemese saq ónerine (b.z.d V-III ǵǵ.) qatysty altyn buıymdardy tabý álemdik tanymaldylyqqa ıe boldy. Qytaı, Túrkııa, Mońǵolııa, Reseı, Japonııa, Mysyr, AQSh jáne Batys Eýropa elderinde bolǵan ǵylymı-izdestirý ekspedısııalary nátıjesinde qazaq halqynyń tarıhy, etnografııasy, óneri boıynsha 5 myńnan astam asa baǵaly muraǵattyq qujattar tabylyp, ǵylymı aınalymǵa engizildi. «Mádenı mura» jobasynyń sheńberinde 83 tarıh jáne mádenıet eskertkishi tolyǵymen restavrasııadan ótti, olardyń ishindegi sheteldik aýqymdy jobalar: Damasktaǵy (Sırııa) Sultan Áz-Zahır Beıbarys kesenesin restavrasııalaý jáne Damask tarıhı-mádenı ortalyǵyndaǵy Ál-Farabı kesenesindegi qurylys jumystary. Qazaqstannyń eki eskertkishi IýNESKO-nyń Dúnıejúzilik mádenı murasy tizimine kirdi: Qoja Ahmet Iаssaýı kesenesi jáne Tamǵaly arheologııalyq kompleksi. Táýelsizdik jyldary alǵash ret otandyq eskertkishterdi aýqymdy túgendeý júrgizildi. Respýblıkalyq (218 eskertkish) jáne jergilikti (11 277 eskertkish) tarıhı jáne mádenı eskertkishterdiń Memlekettik tizimderi bekitildi. «Qazaqtyń dástúrli myń kúıi», «Qazaqtyń dástúrli myń áni» jáne «Batyrlar jyry» biregeı jobalary sheńberinde halyq óneriniń ozyq úlgileri júıelendi. Arheologııanyń, tarıh jáne mádenıettiń, arheologııalyq qazbalardyń biregeı eskertkishteri týraly barlyq málimetter izdeýge ońaı formatta «Mádenı mura – Kýltýrnoe nasledıe» (www.madenimura.kz) aqparattyq portalyna ornalastyrylǵan. Otandyq kınoındýstrııa qarqyndy túrde damyp jatyr. «Qazaqfılm» AQ kınostýdııasynda kórkem, derekti jáne anımasııalyq fılmderdi óńdeýdiń tolyq, qazirgi zamanǵy tehnologııalyq tizbegi qamtamasyz etilgen. Aýqymdy jańǵyrtý nátıjesinde kompanııa ártúrli janrdaǵy jáne formattaǵy fılmderdi túsirýge múmkindik beretin qazirgi zamanǵy jáne joǵary dárejeli qural-jabdyqtarǵa ıe boldy. Sonymen qatar, post-óńdeýdiń barlyq tehnologııalyq sıkli jasalǵan. Kınobazanyń óndiristik qýaty – bul bir jylda 100-den asa fılm shyǵarý jáne 20-dan asa kartınanyń prokatta bolýy. Sońǵy tórt jyl ishinde «Qazaqfılm» AQ-nyń 99 kartınasy 150 kınofestıval men álemniń 48 elindegi halyqaralyq kórsetilimderdiń qatysýshysy boldy. 2012 jyly 62 kınofestıval men halyqaralyq deńgeıdegi kınokórsetilimderge qazaqstandyq 32 kartına qatysty, 8 kartına 13 arnaıy syılyqtar men júldelerdi jeńip aldy. Teatr jáne mýzyka óneri damýynyń myqty negizi qalandy. Elimizdiń teatrlyq alańdarynda jyl saıyn 10 myńnan astam spektakl qoıylady, olardyń ishinde 300-i – otandyq jáne sheteldik horeograftardyń, baletmeısterlerdiń, rejısserlardyń jańa qoıylymdary, «Táýelsizdik tolǵaýy» shyǵarmashylyq baıqaýynyń shyǵarmalary. Opera jáne balettiń otandyq jetekshi solısteri álemniń úzdik sahnalarynda – La Skala teatrynyń Akademııasynda, Vena operasynda, Marıın teatrynda, Pergolezı Spontını Qorynda, Bolonıadaǵy Italıandyq Opera mektebinde, sondaı-aq «Bolashaq» baǵdarlamasy boıynsha oqyp, óziniń sahnalyq sheberligin shyńdaıdy. Qazaqstandyq oryndaýshylardyń álemdik arenadaǵy básekege qabilettiliginiń joǵary deńgeıi olardyń bedeldi halyqaralyq konkýrstar men festıvaldarǵa jyl saıynǵy qatysýymen, bedeldi halyqaralyq konkýrstarda laýreat jáne dıplomant ataǵyn jeńip alýymen dáleldenedi. Sońǵy úsh jyl ishinde 170-ten asa adam taǵylymdamadan ótti. «Qazaqstandy áleýmettik jańǵyrtý: Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamyna qaraı jıyrma qadam» atty maqalada berilgen Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes Eńbekke, adal kásibı tabysqa, Otanǵa qyzmet etýge, joǵary patrıottyq nıetterge oń kózqarastar qalyptastyratyn otandyq áleýmettik mádenı ónimderdi jańǵyrtýdyń 2012 – 2016 jyldarǵa arnalǵan jospary ázirlendi jáne Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń qaýlysymen qabyldandy. Osy qujat sheńberinde eńbek adamyna, óz isiniń sheberine arnalǵan fılmderdiń, kitaptardyń, teatraldyq qoıylymdardyń, mýzykalyq týyndylardyń, maqalalardyń, telebaǵdarlamalardyń tapshylyǵyn azaıtýǵa baǵyttalǵan is-sharalardyń birtutas kesheni kózdelgen. Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha ulttyń negizgi zııatkerlik resýrsy bolýǵa arnalǵan Qazaq ulttyq elektrondyq kitaphanasynyń (budan ári – QazaqUEK) qoryn keńeıtý boıynsha jumystar júrgizilýde. QazaqUEK-nyń resýrs kólemin 12 000-nan astam kitaptardyń e-kóshirmeleri quraıdy. Bul – «Mádenı mura» ulttyq strategııalyq jobasy sheńberinde basylyp shyqqan kitaptar, sırek kitaptar, Qazaqstan halqy Assambleıasy depozıtarııiniń kitaptary, sondaı-aq avtorlar nemese quqyqtyq ıelenýshileri usynǵan Qazaqstannyń tarıhy, ekonomıkasy, mádenıeti, óneri, ǵylymy boıynsha kitaptar. Elektrondyq katalogtyń kólemi 18 000 bıblıografııalyq jazbalardy quraıdy. Qashyqtyqtan paıdalanýshylardyń suranystary boıynsha jyl saıyn kitaptardyń e-kóshirmelerin jasaýǵa ortasha eseppen 1 500 tapsyrys qabyldanady jáne jasalady. 2012 jyly QazUEK-ǵa kelýshilerdiń ortasha sany 120 000 qurady, onyń ishinde álemniń 74 elinen 80 000-ǵa jýyq syrtqy kelýshiler. Sonyń ishinde QazUEK-tiń biregeı syrttan kelgen kelýshilerdiń sany 66 073 qurady. Qazaqstan mádenıetin shetelderde tanymal etý. Sońǵy birneshe jylda Mádenıet kúnderi formatyndaǵy is-sharalar is júzinde barlyq TMD elderin, Eýropanyń jáne Azııanyń, Taıaý Shyǵystyń jetekshi memleketterin qamtydy. Jalpy, 2005 jyldan 2012 jylǵa deıin álemniń 44 elinde tusaýkeser is-sharalary ótkizildi. Mádenıet qaıratkerlerin qoldaý. Mádenıet salasyndaǵy daryndy jáne bolashaǵy zor qaıratkerlerdi yntalandyrýdyń jáne qoldaýdyń tetigi engizildi. 2012 jyly mádenıet jáne óner qaıratkerlerine ádebıet jáne óner salasyndaǵy Memlekettik syılyq – 4 birlik, Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Ult Kóshbasshysynyń Memlekettik beıbitshilik jáne progress syılyǵy – 1 birlik, mádenıet salasyndaǵy Memlekettik shákirtaqylar – 50 birlik tabystaldy. Taǵylymdamalar men biliktiligin arttyrý kýrstaryn uıymdastyrý jáne ótkizý jumystary turaqty túrde júrgizilip keledi. Otandyq repertýardy tolyqtyrý maqsatynda granttar bólý jáne shyǵarmashylyq baıqaýlar ótkizý qarastyrylǵan. 2. Negizgi problemalardy taldaý. Birinshi. Mádenıet salasyndaǵy otandyq ónimniń qyzmet kórsetý naryǵyndaǵy sheteldik óndirýshilerdiń basymdyǵynyń negizinde básekelestiginiń jetkiliksizdigi. Ekinshi. О́ńirlerdegi mádenıet mekemeleri jelisiniń damýyndaǵy úılesimdiliktiń bolmaýyna negizdelgen respýblıka turǵyndarynyń mádenıet uıymdary kórsetetin qyzmetterge qoljetimdiliginiń teńsizdigi jáne jeliniń mınımaldy normatıvteriniń joqtyǵy. Mysaly, óńirlerdegi kitaphanalardyń sany halyqtyń 10 000 adamyna shaqqanda 6,6-dan (Batys Qazaqstan oblysy) 0,3 (Shyǵys Qazaqstan oblysy) birlikke deıin aýytqıdy; klýbtyq sıpattaǵy mádenıet mekemeleri halyqtyń 10 000 adamyna shaqqanda 4,5-ten (Batys Qazaqstan oblysy) 0,7 birlikke deıin (Mańǵystaý oblysy) aýytqıdy. Aýyl turǵyndarynyń mádenıet obektilerine qol jetimdiligin qamtamasyz etý jeke turǵan másele. Mádenıet mekemeleriniń materıaldyq-tehnıkalyq bazasynyń tozýy jaǵdaıdy qıyndatyp otyr. Mysaly, aǵymdaǵy kezeńde klýbtyq sıpattaǵy mekemelerdiń 18 %-y jáne murajaılardyń 21 %-y kúrdeli jóndeýdi qajet etedi. Úshinshi. Salanyń qyzmetkerlerin áleýmettik qoldaýdyń álsizdigi. Salanyń jeke qyzmetkerleriniń tómen jalaqysy, zeınetke shyǵýynyń rettelmeýi kásiptiń bedelin arttyrýǵa yqpal etpeıdi. Mádenıet salasy qyzmetkerleriniń ortasha nomınaldyq jalaqysy respýblıkadaǵy qyzmettiń barlyq túrleriniń barabar kórsetkishterinen 61-72 % quraıdy, bul mádenıet salasy qyzmetkerleriniń neǵurlym tómen qarjylyq ýájdiligin aıqyndaıdy. Nátıjesinde mundaı ahýal salanyń jáne mádenıet uıymdarynyń bilikti kadrlarynyń tapshylyǵyna alyp keledi. Qazaqstan Respýblıkasy Statıstıka agenttiginiń derekterine sáıkes mádenıet salasynda qyzmet etetin turǵyndar sanynyń ózgerý qarqyny jalpy halyqtyń jumysbastylyq kórsetkishteriniń ózgerý qarqynymen sáıkespeıdi. Tórtinshi. Mádenıet salasyn jetkiliksiz qarjylandyrý. Halyqaralyq tájirıbeni taldaý nátıjeleri batys elderde mádenıetke bólinetin jyldyq bıýdjettik qarajattyń ortasha kólemi JIО́ 0,6 % – 0,8 %, Qazaqstanda 0,1 %-dan tómen ekenin kórsetti. 3. Negizgi ishki jáne syrtqy faktorlardy baǵalaý. Otandyq mádenı naryqtaǵy sheteldik ónimniń basym bolý úrdisi saladaǵy memlekettik-jekeshelik áriptestikti damytý, prodıýserlik jáne baspa qyzmetin yntalandyrý, bolashaǵy zor ádebıet jáne óner qaıratkerlerine qoldaý kórsetý arqyly mádenıet salasynda básekege qabiletti ónim shyǵarýdyń tetikterin jetildirý qajettiligin týdyrýda. Qazirgi zamanǵy yńǵaıly formatta halyqtyń mádenı qundylyqtarǵa qoljetimdiligin keńeıtýge múmkindik beretin jańa tehnologııalardy engizý mádenıet nysandaryn sıfrlyq formatqa aýystyrý prosesterin budan ári jetildirýdi, tıisti ınternet-resýrstardy sapaly mazmunmen qamtamasyz etýdi talap etedi. Eldiń mádenı keńistiginiń sáýletin ońtaılandyrýǵa salanyń normatıvtik-quqyqtyq bazasyn odan ári jetildirý, atap aıtqanda mádenıet uıymdary jelisiniń eń tómengi memlekettik normatıvterin qabyldaý jáne salany tolyq pasporttaýdy engizý yqpal etedi. 2-strategııalyq baǵyt. Otandyq aqparattyq keńistiktiń básekege qabilettiligin arttyrý. 1. Retteletin salany nemese qyzmet aıasyn damytýdyń negizgi parametrleri. Aqparattyq sala ınfraqurylymynyń jaı-kúıi. Aqparattyq alańda 2 783 buqaralyq aqparat quraly (budan ári – BAQ) qyzmet etedi, onyń ishinde: memlekettik – 439 (16 %), memlekettik emes – 2 344 (84 %). BAQ-tyń jalpy sanynyń 91 %-yn gazetter (1 674) jáne jýrnaldar (858), 8,5 %-yn – elektrondyq BAQ-tar (51 telekompanııa, 48 radıokompanııa, 133 kábildik televızııa jáne 6 jerseriktik habar taratý operatory) jáne 0,5 %-yn – aqparattyq agenttikter (13) quraıdy. Qazaq tilinde taralatyn (efırge shyǵatyn) BAQ-tardyń úlesi – 555 (20 %), orys tilinde – 938 (34 %), qazaq jáne orys tilderinde 941 (34 %), qazaq, orys jáne basqa tilderde – 349 (13 %). Astana qalasynda ashylǵan «Qazmedıa ortalyǵy» biregeı teleradıokesheni habar taratý kompanııalary úshin sapaly jáne básekege qabiletti medıakontent óndirisindegi aǵymdaǵy jáne keleshektegi barlyq qajettilikterdi qanaǵattandyrýǵa múmkindigi bar basty tehnologııalyq alań boldy. «Qazmedıa ortalyǵynyń» apparattyq-stýdııalyq kesheni 5 telebaǵdarlamalardy shyǵarý stýdııasyn, vırtýaldy stýdııany, 2 panoramalyq Sky-stýdııasyn, 4 jańalyqtar shyǵarý stýdııasyn, 2 serıaldardy shyǵarý stýdııasyn, kommýtasııalyq keshendi, radıonyń apparattyq-stýdııalyq keshenin, jerseriktik teleportty, 4 Fly-away taratý antennasyn, medıalyq muraǵatty, kınokonserttik keshendi, konferens-zaldy qamtıdy. Sony, Vizrt, Evertz, Dalet jáne basqa da álemniń jetekshi fırmalarynyń zamanaýı jabdyqtary ornatylǵan. 2013 jyldyń qańtarynan bastap «Habar» agenttigi» AQ, «Qazaqstan» RTRK» AQ, «Evrazııa+ORT» JShS, «MIR» MATRK-men seriktestik qatynastar ornatyldy. Keshenniń ǵımaratynan 9 telearna jáne 3 radıoarnany taratý qamtamasyz etilgen. Teleradıokeshendi engizýmen qoıylǵan telehabar taratý salasyn tehnıkalyq qamtamasyz etýdiń joǵary standarttary ozyq halyqaralyq normalarǵa sáıkes kelýdi talap etedi. Osyǵan baılanysty «Qazmedıa ortalyǵy» keshenniń tehnıkalyq aýdıtin ótkizgen jáne tehnologııalyq bazanyń ári qaraı damýy jónindegi usynymdardy ázirlegen Azııa-Tynyq muhıty habar taratý odaǵynyń (ABU) quramyna kirdi. Tabystar jáne jetistikter. Mınıstrliktiń basty mindetteriniń biri memlekettik telearnalardyń básekege qabilettiligin jáne olardyń reıtıngterin arttyrý bolyp tabylady. Bul turaqty jetildirýdi jáne jańa formattardy izdeýdi talap etetin keshendi jumys. 2011 – 2013 jyldary jańa arnaıy arnalardy qurýdy jáne telearnalardyń baǵdarlamalyq kestesin keńeıtýdi qamtıtyn birqatar jobalar iske asyryldy. Memlekettik telearnalardyń efıri kóbinese ózindik qazaqstandyq kontent negizinde qurylady. Olardyń efırdegi úlesi boıynsha «Habar» – 80 %, «Qazaqstan» telearnasy – 71 %, «QazaqTV» – 95 %, «Qaz.Sport» – 98 %, «24.KZ» – 100 % quraıdy. Memlekettik arnalar reıtıngteriniń ósýi baıqalady. «Qazaqstan» 2013 jyl boıy qazaq jáne orys tilderinde 100 myńnan kem adam sany bar eldi mekenderde absolıýttik kóshbasshy bolyp tabylady. Qazaq tilinde 100 myń plıýs paneli boıynsha «Qazaqstan» úshinshi oryndy ıelenedi. О́zimizdiń serıaldardy shyǵarý prosesi jolǵa qoıyldy. 2013 jyly jalpy alǵanda 345 serııadan turatyn 21 serıal túsirildi. «Qazmedıa ortalyǵy» medıa-ortalyǵynyń bazasynda Medıa-mektep quryldy, munda 2013 jyldyń basynan beri 300 BAQ mamandary úshin 20 semınar ótkizildi. «Bolashaq» baǵdarlamasynyń sheńberinde 2013 jyly «Habar», «Qazaqstan», «Qazmedıa ortalyǵynyń» 20 qyzmetkeri Reseıge jáne Ulybrıtanııaǵa taǵylymdamaǵa jiberiledi. BAQ salasyndaǵy magıstrlerdi oqytý múmkindigi jasalynǵan. Muraǵat isi salasynda Qazaqstan Respýblıkasynyń muraǵat salasynyń biryńǵaı júıesin 220 memlekettik muraǵat quraıdy. Qazaqstandyq muraǵattardy halyqaralyq muraǵattyq keńistikke ıntegrasııalaý sheńberinde 14 alys jáne jaqyn shet eldermen yntymaqtastyq jónindegi kelisimderge qol qoıyldy. Sońǵy 20 jylda Ulttyq muraǵat qorynyń kólemi jáne jeke quram boıynsha qujattar sany 11,6 mıllıonnan 22 mıllıon saqtaý birligine ósti. Qazaqstannyń kitap shyǵarý salasy búgingi kúni kóterilý ústinde. Qazirgi tańda Kitap palatasynda 364 baspa men kitap shyǵarýshy uıym tirkelgen. Shyǵarylyp jatqan áleýmettik mańyzdy ádebıettiń túrjıyny keńeıtilip, kitaptardyń polıgrafııalyq oryndalýy men kórkem bezendirilýi jaqsarýda. Áleýmettik mańyzdy ádebıet – bul qoǵamnyń rýhanı-tanymdyq jáne zııatkerlik-mádenı áleýetin arttyrýǵa, óskeleń urpaqty patrıotızm jáne jalpy álemdik qundylyqtar ıdealdary rýhynda tárbıeleýge, sondaı-aq, eldiń qoǵamdyq-saıası, áleýmettik-ekonomıkalyq, ǵylymı-tanymdyq jáne mádenı ómirindegi jetistikterdi keńinen taratýǵa baǵyttalǵan kórkem, ǵylymı, pýblısıstıkalyq, ensıklopedııalyq jáne basqa da ózekti shyǵarmalar. Zańnamalyq bazany jetildirý. 2012 jylǵy 18 qańtarda «Teleradıo habarlaryn taratý týraly» Zań (budan ári – Zań) qabyldandy, onda teleradıonaryqtaǵy barlyq sýbektilerdiń qatynastaryn retteýdiń jáne sıfrlyq habar taratý formatyna kóshýdiń quqyqtyq sharttary aıqyndalǵan. 2012 jyly Zańdy iske asyrý barysynda 15 normatıvtik quqyqtyq akt ázirlendi. 2. Negizgi problemalardy taldaý. Birinshi. Otandyq aqparattyq ónimniń básekege qabilettiliginiń jetkiliksizdigi. Ekinshi. Qazirgi zamanǵa saı aqparattyq tehnologııalardyń jáne Ulttyq muraǵat qory qujattaryn avtomattandyrylǵan rejımde ortalyqtandyrylǵan memlekettik esepke alýdyń bolmaýy. 3. Negizgi syrtqy jáne ishki faktorlardy baǵalaý. Normatıvtik quqyqtyq bazany jetildirý, sonyń ishinde «Teleradıo habarlaryn taratý týraly» 2012 jylǵy 18 qańtardaǵy Qazaqstan Respýblıkasy Zańynyń normalaryn iske asyrý arqyly jetildirý mindetti tele-, radıoarnalardy usyný kepildigimen 100 paıyzǵa deıin halyqty efırlik sıfrlyq teleradıo habar taratýmen qamtamasyz etýge, otandyq televızııalyq jáne radıoarnalardyń damýyna qolaıly quqyqtyq jaǵdaı jasaýǵa, ulttyq radıojıilik qordy ońtaılandyrýǵa jáne ony utymdy qoldanýǵa múmkindik beredi. Aqparattyq-kommýnıkasııalyq tehnologııalardyń damý prosessi BAQ úshin Internet jelisiniń múmkindikterin belsendi qoldaný jolymen aqparatty taratýdyń jańa múmkindikterin ashady. Gazetter men jýrnaldardyń elektrondyq analogtaryn qurý, menshikti ınternet-resýrstar ashý, olardy online rejıminde taratý Qazaqstan týraly aqparat qyzyqtyratyn el azamattaryna, sondaı-aq, sheteldik ınternet paıdalanýshylar úshin aqparat kózderin keńeıtýge múmkindikter beredi. Sonymen qatar, BAQ-tyń Internetke shyǵýy olardyń jumystaryn jedeldetýdiń deńgeıin arttyrýǵa yqpalyn tıgizedi. 3-strategııalyq baǵyt. Qazaqstan halqyn biriktirý faktory retinde tózimdi tildik orta qurý. 1. Retteletin salany nemese qyzmet aıasyn damytýdyń negizgi parametrleri. Sala ınfraqurylymynyń jaı-kúıi. Shaısultan Shaıahmetov atyndaǵy Tilderdi damytýdyń respýblıkalyq úılestirý-ádistemelik ortalyǵy jumys isteıdi. Tilderdi úıretý ortalyqtarynyń óńirlik jelisi: 2005 jyly – 8, 2006 jyly – 12, 2007 jyly – 36, 2008 jyly – 45, 2009 jyly – 93, 2010 jyly – 101, 2011 jyly – 132, 2012 jyly – 130 ortalyqty qurady. Salanyń tabystary jáne jetistikteri. 2013 jyly Qazaqstan Respýblıkasynda tilderdi qoldaný men damytýdyń 2011 – 2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrýdyń birinshi kezeńi aıaqtaldy. Osy kezeń sheńberinde tilderdi qoldaný men damytýdyń normatıvtik-quqyqtyq jáne ádistemelik bazasyn ári qaraı jetildirýge baǵyttalǵan birtutas sharalar keshenin júrgizý qamtamasyz etildi. Nátıjesinde tildik quzyrettilik standarttaryn tolyq ázirleý qamtamasyz etildi: «Qazaq tili shet tili nemese ekinshi til retinde» úzdiksiz bilim berý modeli arqyly qazaq tilin oqytýdyń úlgi baǵdarlamalarynyń jobasy men oqý-ádistemelik kesheni qalyptastyryldy. Qazaq tilin ıgerý standarttary, leksıkalyq mınımýmy, grammatıkalyq anyqtaǵyshy, ınteraktıvti synaqtyq testileý baǵdarlamalary, 5 deńgeılik «Til qural» oqý-ádistemelik kesheni (A1 – tildi qarapaıym paıdalaný deńgeıi, A2 – bazalyq deńgeı, V1 – orta deńgeı, V2 – ortadan joǵary deńgeı, S1 – joǵary deńgeı) basyp shyǵaryldy, olar barlyq memlekettik organdar men memlekettik tildi oqytý ortalyqtaryna taratyldy. Qoldanystaǵy www.kazakhtest.kz resmı saıty betterinde on-laın rejıminde testileýden ótkizý uıymdastyryldy. 2013 jyly «Til ortalyqtaryn akkredıtteý júıesiniń ádisnamasy» jobasy boıynsha til ortalyqtaryn akkredıtteý ádisnamasy, syrtqy saraptama júrgizý ádistemesi, standarttar men krıterııler, akkredıtteýge arnalǵan basshylyq ázirlendi. Qazaq tilinde ár túrli ádebıetti basyp shyǵarý jalǵastyrylýda. 25 tomdyq «Álemdik klassıka», balalarǵa arnalǵan 15 tomdyq «Álem balalar ádebıetiniń injý-marjandary», 60 tomdyq kishkentaı balalarǵa arnalǵan «Ertegiler elinde», balalarǵa arnalǵan ǵylymı-tanymdyq «Men oqyǵandy unatamyn» 64 tomdyq jınaǵy, 5 tomdyq «Qazaq balalar ádebıetiniń klassıkalyq úlgileri», 15 tomdyq ádebı qazaq tili (túsindirmeli sózdik) sózdigi jáne t.b. ádebıetter shyǵaryldy. Atalǵan ádebıetter respýblıkanyń barlyq óńirlerine taratyldy. Shyǵarylǵan oqý-ádistemelik, ǵylymı, anyqtamalyq, pýblısıstıkalyq ádebıetter arasynda qazaqsha-oryssha, oryssha-qazaqsha 10 tomdyq termınologııalyq sózdik, «Qazaq tili. «Tildaryn» A-1 deńgeıi» ǵylymı-ádistemelik kesheni, «Sýretti qazaq tili» oqý quraly, «Qazaq qolóneri atalymdarynyń túsindirme sózdigi», «О́simdik ataýlarynyń túsindirme sózdigi», «Arabsha-oryssha-qazaqsha, qazaqsha–oryssha-arabsha halyqaralyq qatynastar jáne saıası leksıka sózdigi», «Sıtologııa, embrıologııa, gıstologııa, anatomııa termınderiniń túsindirmeli aqparattyq sózdigi», «Hımııa. Balalarǵa arnalǵan ensıklopedııalyq anyqtamalyq» jáne birqatar basqa materıaldar bar. Barlyǵy 2013 jyly 85 baspa jobasy iske asyryldy, olardyń ishinde 36 oqý-ádistemelik qural, 19 ataýly balalarǵa arnalǵan kitap, 20 salalyq sózdik jáne 10 týyndy shyǵarmalar. Birqatar telejobalar shyǵaryldy: «Biz qazaqsha sóıleımiz» realıtı-shoý, «Qazaqsha sóıleımiz» qazaq tilinde sóıleıtin ózge ult ókilderiniń qatysýymen oıyn-saýyq baǵdarlamasy, «Qazaqsha ońaı – Kazahskıı legko» qazaq tilin oqytý jónindegi sabaqtar jáne t.b. Onomastıka salasynda 2013 jyly 21 qańtarda «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine onomastıka máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy qabyldandy. Termınologııa salasynda salalyq termınologııalyq toptarmen jumystar jolǵa qoıyldy. Jańa termınderge saraptama júrgizý jáne olardy Respýblıkalyq termınologııalyq komıssııa otyrystarynda bekitýmen qatar 30 tomdyq termınologııalyq sózdik boıynsha jumystar bastaldy. Is júrgizýdi memlekettik tilge kezeń-kezeńmen aýystyrý sheńberinde memlekettik tilde is júrgizýdi monıtorıngileýdiń avtomattandyrylǵan júıesiniń jumysy qamtamasyz etildi. Memlekettik organdardaǵy memlekettik tildegi is júrgizýdiń úlesi qujat aınalymynyń jalpy kóleminde 84 % quraıdy. Vızýaldy ónimdi resimdeý kezinde til saıasaty salasyndaǵy zańnamany buzǵany úshin jaýapkershilikti kúsheıtý maqsatynda «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine onomastıka máseleleri ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna jergilikti atqarýshy organdardyń tıisti baqylaý júrgizý quzyreti engizildi. Tózimdi tildik ortany qalyptastyrý. El boıynsha etnomádenı birlestikter janynda 190 jeksenbilik mektep jumys isteıdi, olarda Qazaqstanda turatyn 30-ǵa jýyq etnostardyń ókilderi ana tiline oqytylady. Barlyq til ortalyqtarynda azamattardyń barlyq sanattary, sonyń ishinde áleýmettik osal sanaty úshin qazaq jáne aǵylshyn tilderin oqytý júrgiziledi. Jeksenbilik mektepter úshin olardyń oqytý tilderinde oqýlyqtardy qurastyrý jáne basyp shyǵarý máselesi pysyqtalýda. 2. Negizgi problemalardy taldaý. Birinshi. Qoǵamdaǵy memlekettik tildi meńgerý deńgeıiniń árkelki bolýy. Ekinshi. Qazaqstandyq qoǵamdaǵy tildik mádenıettiń tómendeýi. Úshinshi. Qazaqstandyqtardyń lıngvıstıkalyq kapıtalyn saqtaý jáne nyǵaıtý qajettiligi. 3. Negizgi ishki jáne syrtqy faktorlardy baǵalaý. Qazaq tilin oqytatyn oqytýshylar men mamandardyń daıyndyq deńgeıiniń tómendigi, memlekettik tildi meńgerý prosesin yntalandyrý jáne monıtorıngileý júıesiniń joqtyǵy qoǵamda memlekettik tildi meńgerý deńgeıin arttyrýda tejegish faktor bolyp otyr. Elimizdiń áleýmettik-kommýnıkatıvtik keńistigine memlekettik tildi engizý prosesindegi mańyzdy faktor retinde onyń halyqaralyq qatynas, bos ýaqyt pen oıyn-saýyq salasyndaǵy belsendi qoldanylýy, onyń zań, ǵylym jáne jańa tehnologııalar tili retinde damýy, memlekettik tilde sóıleýdiń bedelin arttyrý men ony otbasylyq qundylyq retinde dáriptelýi bolyp tabylady. Qazaqstandyq qoǵamnyń tildik mádenıetin arttyrý, lıngvıstıkalyq kapıtalyn nyǵaıtý salasynda termınologııa, antroponımıka jáne onomastıka salasyndaǵy máselelerdi sheshý, sóıleý men jazý mádenıetin jetildirýge yqpal etý, sondaı-aq tózimdi tildik orta qurý basymdyqqa ıe bolyp tabylady. 4-strategııalyq baǵyt. Memlekettilikti jáne el birligin odan ári nyǵaıtý, ishki saıası turaqtylyqty qamtamasyz etý. 1. Retteletin salany nemese qyzmet aıasyn damytýdyń negizgi parametrleri. Qoǵamdyq-saıası sala ınfraqurylymynyń jaı-kúıi. Respýblıkada 9 saıası partııa, 818 etnomádenı birlestik (budan ári – EMB), 25 000 astam úkimettik emes uıym (budan ári – ÚEU) jáne birqatar kásiptik odaqtar jumys isteıdi. Tabystar men jetistikter. Elimizde bolyp jatqan qoǵamdyq-saıası úderisteri, etnosaralyq qarym-qatynastar damýynyń jaı-kúıi men betalysyn júıeli zerdeleý maqsatynda Mınıstrlik jaǵdaıdy júıeli monıtorıngileý tetigin jolǵa qoıdy. El damýynyń negizgi basymdyqtaryn, strategııalyq baǵdarlamalyq qujattardy túsindirýge baǵyttalǵan aqparattyq-nasıhattyq is-sharalar ótkizýge qatysty turaqty túrde jumys júrgizilip keledi. Áleýmettanýshylyq derekterge sáıkes memlekettik saıasattyń baǵdarlamalyq qujattary men negizgi damý baǵyttary týraly halyqtyń habardar bolý deńgeıi 86,1 %-dan astamdy qurady. Mınıstrliktiń úılestirýshilik róliniń aıasynda bıliktiń, bıznes pen ÚEU negizgi áleýmettik áriptestiginiń negizi bolǵan, 2006 – 2011 jyldarǵa arnalǵan Azamattyq qoǵamdy damytýdyń tujyrymdamasy tıimdi iske asyryldy. Nátıjesinde, zań jobalaryn ázirleýge, baǵdarlamalardy iske asyrýǵa, elimizdiń mańyzdy damý máseleleri boıynsha qoǵamdyq tyńdaýlar ótkizýge ÚEU keńinen tartý kúndelikti tájirıbege aınaldy. Memleket pen ÚEU-dyń áriptestiginiń basymdyqtaryn aıqyndaıtyn azamattyq forýmdar turaqty negizde ótkiziledi. 2011 jyldan bastap barlyq múddeli memlekettik organdardyń strategııalyq josparlaryna olardyń azamattyq sektormen ózara is-qımyldarynyń tıimdiligi ındıkatorlary engizildi. Memlekettik áleýmettik tapsyrys qarajatynan barlyq respýblıkalyq shyǵarmashylyq odaqtar, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń qory, Dúnıejúzi qazaqtarynyń qaýymdastyǵy, «Bolashaq» prezıdenttik baǵdarlamasy túlekteriniń qaýymdastyǵy, Isker áıelder qaýymdastyǵy, Qazaqstan jastarynyń kongresi jáne kóptegen basqa da áıelder, jastar ÚEU qarjylandyrylady. 2013 jyly Mınıstrlik 60-tan asa jobany iske asyrdy, onyń ishinde absolıýttik kópshiligi Eldiń 2050 jylǵa deıingi damý strategııasyn, Memleket basshysynyń jyl saıynǵy joldaýlaryn iske asyrý úshin búkil qoǵamǵa keńirek túsindirý jáne jumyldyrýǵa baǵyttalǵan. Memleket basshysynyń «Qazaqstandy áleýmettik jańǵyrtý: jalpyǵa ortaq eńbek qoǵamyna qaraı jıyrma qadam» maqalasynda berilgen tapsyrmasyna sáıkes Qazaqstan Respýblıkasynda ulttyq, memlekettik, kásiptik jáne ózge de merekelerge daıyndyq júrgizý men ótkizý jónindegi usynymdar daıyndaldy jáne bekitildi (2013 jylǵy 15 qańtardaǵy № 1). Zańnamalyq bazany jetildirý. 2012 jylǵy 1 qańtardan bastap «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine memlekettik áleýmettik tapsyrys máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy qoldanylady, onyń sheńberinde Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi memlekettik áleýmettik tapsyrysty iske asyrý salasyndaǵy ýákiletti organ bolyp aıqyndalǵan. Memlekettik áleýmettik tapsyrystyń salalyq reglamenttelýi jáne ony monıtorıngileý rásimin jetildirý normatıvtik turǵydan bekitilgen. 2. Negizgi problemalardy taldaý. Birinshi. Halyq arasynda aqparattyq-nasıhattyq jumys júrgizý ádisnamasyn jetildirý, sondaı-aq «dıalogtyq alańdar» qyzmetin qamtamasyz etý salasynda da ádisnamalyq baza qurý qajettigi týyndap otyr. Ekinshi. Memlekettik rámizder salasyndaǵy zańnamanyń múltiksiz saqtalýyn qamtamasyz etý tájirıbesin jetildirý talap etiledi. Úshinshi. Memlekettik áleýmettik tapsyrysty qalyptastyrý jáne ornalastyrý salasyndaǵy uıymdastyrý-ádistemelik qamtamasyz etý odan ári jetildirýdi talap etedi. 3. Negizgi ishki jáne syrtqy faktorlardy baǵalaý. Memlekettiń basty mindetteriniń biri halyqtyń keń qabatymen tıimdi ıdeologııalyq jumys júrgizý ekendigin eskere otyryp, aqparattyq-nasıhattyq qyzmetterdi uıymdastyrýdyń tetikteri men ádisterin ári qaraı jetildirý, osy salada azamattyq qoǵam ınstıtýttarymen yntymaqtastyqty keńeıtý, qazirgi zaman talabyna saı keletin ádisnamalyq jáne tehnıkalyq bazany ázirleý jáne engizý talap etiledi.»; «Strategııalyq baǵyttar, maqsattar, mindetter, nysanaly ındıkatorlar, is-sharalar jáne nátıjeler kórsetkishteri» degen 3-bólimde: «Strategııalyq baǵyttar, maqsattar, mindetter, nysanaly ındıkatorlar, is-sharalar jáne nátıjeler kórsetkishteri» degen 3.1-kishi bólimde: «Mádenıet jáne óner salasynyń básekege qabilettiligin arttyrý» degen 1-strategııalyq baǵytta: «Mádenı qundylyqtarǵa turǵyndardyń qol jetimdiligin arttyrý» degen 1.1.2-mindette: «Tikeleı nátıjeler kórsetkishterinde»: myna: « Sıfrlyq formatqa kóshirilgen kitaphanalyq qordyń úlesi vedomstvoǵa baǵynysty uıymdardyń esepteri % - - - - 21 42 65 » degen jol mynadaı redaksııada jazylsyn: « Sıfrlyq formatqa kóshirilgen ulttyq kitaphanalyq qordyń úlesi vedomstvoǵa baǵynysty uıymdardyń esepteri % - - - - 13 26 38 »; «Otandyq aqparattyq keńistiktiń básekege qabilettiligin arttyrý» degen 2-strategııalyq baǵytta: «Memlekettik aqparattyq saıasatty BAQ arqyly iske asyrý» degen 2.1.1-mindette: «Tikeleı nátıjeler kórsetkishterinde»: «Memlekettik tapsyrys sheńberinde shyǵarylǵan otandyq baspa BAQ materıaldarynyń kólemi (gazetter)» degen joldyń «2013 jyl» degen baǵanynda: «12 400» degen sandar «14 372» degen sandarmen aýystyrylsyn; «Táýekelderdi basqarý» degen 6-bólim mynadaı redaksııada jazylsyn: « Yqtımaldy táýekelderdiń ataýy Táýekelderdi basqarý jónindegi sharalar qoldanbaǵan jaǵdaıdaǵy yqtımaldy saldarlar Táýekelderdi basqarý jónindegi is-sharalar 1 2 3 Syrtqy tarıhı-mádenı mura obektilerine tabıǵı-klımattyq jaǵdaıdyń teris áser etýi tarıhı-mádenı mura obektilerin saqtaý men damytýǵa baǵyttalǵan kórsetkishterge qol jetkizbeý qarjy qarajatyn bólý kezinde basymdy mártebesi bar tarıhı-mádenı obektilerdiń tizbesin jasaý, ónim berýshilerdi baqylaý Ishki jergilikti atqarýshy organdar jumysynyń tıimsizdigi óńirlerdegi áleýmettik-mádenı jaǵdaıdy damytýǵa baǵyttalǵan kórsetkishterge qol jetkizbeý oblystardyń jáne Astana men Almaty qalalarynyń ákimderimen memorandýmdarǵa qol qoıý medıalyq salanyń tehnologııalyq jabdyqtalýynyń bytyrańqylyǵy otandyq aqparattyq keńistiktiń básekege qabilettiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan birqatar kórsetkishterge qol jetkizbeý Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi janyndaǵy Tehnıkalyq keńestiń jumysyn engizý, reglamentteý jáne uıymdastyrý vedomstvolyq baǵynystaǵy uıymdar jumysynyń tıimsizdigi áleýmettik-mádenı salanyń jekelegen damý kórsetkishterine qol jetkizbeý vedomstvolyq baǵynystaǵy uıymdardyń jumysyn monıtorıngileý jáne baqylaý júıesin engizý; qyzmetkerlerdiń mansaptyq ósýi men ýájdeý tetigin qurý; kásipqoı kadrlar daıarlaý sheńberinde, «Bolashaq» baǵdarlamasyna qatysýdy qosa alǵanda, Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrligimen tıimdi sektoraralyq ózara is-qımyl jasasý kásipqoı kadrlardyń qysqarýy statıstıkalyq derekterdi jınaqtaý jáne usynýdyń barabar júıeli ádisterin engizý »; «Bıýdjettik baǵdarlamalar» degen 7-bólimde: «Bıýdjettik baǵdarlamalar» degen 7.1-kishi bólimde: 003 «Mádenıet jáne aqparat salasyndaǵy qaıratkerlerdi yntalandyrý» degen bıýdjettik baǵdarlamada: «2013 jyl» degen baǵanda: «Bıýdjettik baǵdarlamanyń is-sharalarynda»: «Memlekettik Dúnıe jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń Birinshi Prezıdentiniń progressy syılyqtaryn, ádebıet jáne óner qaıratkerlerine Memlekettik stıpendııalardyń, Ádebıet jáne óner salasynda Memlekettik syılyqtardy berý jóninde komıssııanyń jumysyn qamtamasyz etý» degen joldaǵy «3 232» degen sandar «1 732» degen sandarmen aýystyrylsyn; «Bıýdjet shyǵystarynyń kólemi» degen joldaǵy «41 930» degen sandar «40 430» degen sandarmen aýystyrylsyn; 004 «Memlekettik tildi jáne Qazaqstan halqynyń basqa da tilderin damytý» degen bıýdjettik baǵdarlamada: «2013 jyl» degen baǵanda: «Bıýdjettik baǵdarlamanyń is-sharalarynda»: «Barlyq qoǵamdyq ómiriniń salalaryndaǵy memlekettik til rólin joǵarylatý (konkýrstar, festıvaldar, semınarlar, dóńgelek ústelder, t.b.), termınologııalyq jáne onomastıkalyq seksııalardyń jumysyn jetildirý, halyqaralyq yntymaqtastyǵyn kúsheıtý» degen joldaǵy «1 627 458» degen sandar «1 178 234» degen sandarmen aýystyrylsyn; «Bıýdjet shyǵystarynyń kólemi» degen joldaǵy «1 648 923» degen sandar «1 199 699» degen sandarmen aýystyrylsyn; 011 «Ishki saıası turaqtylyq jáne qoǵamdyq kelisim salasynda memlekettik saıasatty júrgizý» degen bıýdjettik baǵdarlamada: «2013 jyl» degen baǵanda: «Bıýdjettik baǵdarlamanyń is-sharalarynda»: «Etnosaralyq qatynastardy damytý jáne qoǵamda etnomádenı ózara is-qımyldy nyǵaıtý boıynsha qoǵamdyq-saıası is-sharalar ótkizý, memlekettik qoldaý kórsetý» degen joldaǵy «423 770» degen sandar «354 896» degen sandarmen aýystyrylsyn; «Qazaqstandyqtardyń belsendi azamattyq ustanymyn qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan is-sharalar keshenin ótkizý» degen joldaǵy «404 296» degen sandar «466 770» degen sandarmen aýystyrylsyn; «Bıýdjet shyǵystarynyń kólemi» degen joldaǵy «852 933» degen sandar «846 533» degen sandarmen aýystyrylsyn; 018 «Áleýmettik mańyzy bar ádebıet túrlerin basyp shyǵarý» degen bıýdjettik baǵdarlamada: «2013 jyl» degen baǵanda: «Bıýdjettik baǵdarlamanyń is-sharalarynda»: «Ádebıettiń áleýmettik mańyzdy túrlerin basyp shyǵarý qyzmeti» degen joldaǵy «1 134 534» degen sandar «1 116 760» degen sandarmen aýystyrylsyn; «Bıýdjet shyǵystarynyń kólemi» degen joldaǵy «1 134 534» degen sandar «1 116 760» degen sandarmen aýystyrylsyn; 020 «Nashaqorlyqqa jáne esirtki bıznesine qarsy kúresti nasıhattaý» degen bıýdjettik baǵdarlamada: «2013 jyl» degen baǵanda: «Bıýdjettik baǵdarlamanyń is-sharalarynda»: «Jyl saıynǵy 3 danadan kem bolmaıtyn vıdeorolık óndirý jáne kórsetý» degen joldaǵy «1 371» degen sandar «840» degen sandarmen aýystyrylsyn; «Jyl saıynǵy 3 danadan kem bolmaıtyn aýdıorolıkti óndirý jáne kórsetý» degen joldaǵy «402» degen sandar «224» degen sandarmen aýystyrylsyn; «Jyl saıynǵy 2 semınardan kem emes kópshilik qoǵammen semınar júrgizý» degen joldaǵy «6 064» degen sandar «6 768» degen sandarmen aýystyrylsyn; «Jyl saıyn 3 danadan kem emes, nashaqorlyqqa qarsy taqyryp boıynsha derekti fılm daıyndaý» degen joldaǵy «3 251» degen sandar «2 207» degen sandarmen aýystyrylsyn; «Bıýdjet shyǵystarynyń kólemi» degen joldaǵy «11 088» degen sandar «10 039» degen sandarmen aýystyrylsyn; 021 «Memlekettik aqparattyq saıasatty júrgizý» degen bıýdjettik baǵdarlamada: «2013 jyl» degen baǵanda: «Bıýdjettik baǵdarlamanyń is-sharalarynda»: «Memlekettik aqparattyq saıasatty gazet, jýrnal arqyly júrgizý» degen joldaǵy «1 881 370» degen sandar «2 334 792» degen sandarmen aýystyrylsyn; «Memlekettik aqparattyq saıasatty teleradıo habarlaryn taratý arqyly júrgizý» degen joldaǵy «31 630 019» degen sandar «30 807 065» degen sandarmen aýystyrylsyn; «Tikeleı nátıjeniń kórsetkishterinde»: «Memlekettik tapsyrysty iske asyrý aıasynda shyǵarylǵan baspasóz materıaldarynyń kólemi (gazetter)
