Elbasy bıylǵy Joldaýynda jalpyqazaqstandyq mádenıetti damytýǵa jańasha serpin berý kerektigin aıtyp, mádenı saıasattyń uzaqmerzimdi tujyrymdamasyn ázirleý qajettigi jóninde tapsyrma bergen bolatyn. Endeshe, keshe Premer-Mınıstr Serik Ahmetovtiń tóraǵalyǵymen selektorlyq rejimde ótken Úkimet otyrysynda óńirlik teatrlar máselesiniń talqylanýy osy tapsyrmalardy oryndaýdan týyndaǵany aıqyn.
Otandyq teatrlarymyzdyń kókeıkesti problemalary buryn-sońdy bulaısha Úkimet deńgeıinde qaralmaǵan eken. Munyń ózi qazirgi tańda elimizde mádenı salaǵa erekshe mán berilip, rýhanı dúnıemizdiń túgendelýine den qoıylǵandyǵynyń belgisi bolsa kerek.
«Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes biz aldaǵy ýaqytta ret-retimen ulttyq mádenıetimizdiń basty salalary: teatr, kıno, kitaphana jáne mýzeı isterine arnalǵan Úkimet otyrystaryn ótkizip, osy salalardaǵy qordalanǵan máselelerdi talqylap, olardy sheshýdiń joldaryn qarastyratyn bolamyz. Mine, osyndaı talqylaýlardyń negizinde elimizdegi Mádenı saıasattyń 2030 jylǵa arnalǵan jańa tujyrymdamasy jasalatyn bolady», dedi otyrysta bas baıandamashy – Mádenıet jáne aqparat mınıstri Muhtar Qul-Muhammed .
M.Qul-Muhammed budan ári óńirlik teatrlardyń basty máselelerine jeke-jeke toqtaldy. Máselen, teatrlarymyzdyń búgingi eń basty problemasy – olarǵa arnap salynǵan zamana talabyna, bıik ónerdiń bıik talabyna saı ǵımarattardyń jetispeýshiligi dep ataǵan mınıstr problemanyń taǵy bir úlkeni teatrǵa qajetti arnaıy sahnalyq qural-jabdyqtardyń jetispeýshiligi ekendigine basa nazar aýdartty. Úshinshi ózekti másele dep olardyń repertýaryn aıtýǵa bolady.
«Jalpy, repertýar qalyptastyrý – shyǵarmashylyq prosess. Osy turǵydan kelgende túrli teatr basshylarynyń talǵamy bir jerden toqaılasa bermeýi múmkin. Degenmen, teatrdyń qoıylymdary óziniń kórkemdik sapasy, tárbıelik máni, kótergen áleýmettik júgi turǵysynan bıik talaptarǵa saı bolýǵa tıis. Keıingi 4 jyl ishinde elimizdiń teatrlary 48 397 qoıylym jasap, olarǵa 8,5 mln. kórermen kelgen. Bir ǵana Áýezov teatrynda jyl saıyn 45 qoıylym, al Lermontov teatrynda 32 spektakl sahnalanady. Oblystyq teatrlarda olardyń sany birshama az jáne ol negizinen jergilikti kórermenderdiń talabyna negizdelgen. Oblystyq teatrlardyń repertýary nazardan tys qalmaýy úshin biz jaqynda mınıstrlikte repertýarlyq kollegııany qaıtadan qalpyna keltirdik», dedi mınıstr.
M.Qul-Muhammed eki respýblıkalyq jáne úsh oblystyq teatrlardyń repertýarlary Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi alqasynda talqylanatynyn habarlady. Sonymen birge, óńirlik teatrlardyń oblys ákimdikteriniń qaraýynda bolǵandyǵynan, mınıstr óńirler basshylarynyń nazaryn repertýarlyq saıasatty baqylaýda ustaýǵa aýdardy.
«Tutastaı alǵanda, mınıstrlik repertýarlyq saıasat máselelerin sheshýde teatrlarǵa ádistemelik jáne shyǵarmashylyq kómekter kórsetýge daıyn», dedi M.Qul-Muhammed.
Repertýar týraly áńgime qozǵaǵanda, jańa qoıylymdarǵa bólinetin qarajattyń jetimsizdigi týraly aıtpaý múmkin emes. Osy máselege de toqtalǵan mınıstr respýblıkalyq teatrdaǵy bir spektakldi sahnalaýǵa 2 mln. teńgeden joǵary qarajat jumsalatyny, al bul Reseı teatrlarymen salystyrǵanda 10-15 ese az ekenin alǵa tartty. Bul rette aımaqtyq teatrlardyń bıýdjetin qarastyratyn oblys ákimderiniń qarjy, ekonomıka jónindegi orynbasarlary muqııat bolyp, teatrlarǵa múmkindiginshe qarjylyq jaǵdaı jasaýy kerektigin usyndy.
Teatrlar basyndaǵy taǵy bir úlken másele – gastrolge jetkilikti dárejede mán bermeýshilik. Al kelesi úlken másele – jalaqy máselesi. «Bul problema respýblıkalyq deńgeıde birtindep sheshilip keledi. Oblystyq teatrdyń ártisteri negizinen 30-40 myń teńge ǵana jalaqy alady. Al keıbir teatrdaǵy slesar, santehnık, elektrık sııaqty jumysshylar ártisterden áldeqaıda kóp jalaqy alady. Sondyqtan ákim áriptesterime oblystyq teatr ártisteriniń, teatr ǵana emes, jalpy mádenıet salasy qyzmetkerleriniń jalaqysyn muqııat qarap shyǵyp, olardy 1.7 nemese 2.0 kóterme koeffısıentterin paıdalaný arqyly jalaqyny jergilikti bıýdjet esebinen ósirý múmkindigin qarastyrýdy suraımyn», dep atap ótti mınıstr.
Sheshimin kútken másele retinde teatrlardaǵy kadr, ásirese, onyń bastysy, rejısser mamandyǵynyń jetispeýshiligin aıtýǵa bolady. Oblystyq teatrlar úshin únemi kún tártibinen túspeı kele jatqan keleli máselelerdiń biri – ártisterdi baspanamen qamtý máselesi ekendigin de eske saldy. Elbasymyz únemi óner adamdaryna qamqorlyq jasaýdyń úlgi-ónegesin kórsetýmen keledi. Tek ótken jyly ǵana Nursultan Ábishuly jańa opera jáne balet teatrynyń ártisterine 100 páter bólip, olardyń jalaqylaryn eselep ósirdi. О́kinishke oraı, oblystyq teatrlardaǵy jaǵdaı múlde basqasha. Keıingi eki jyl ishinde Aqmola, Atyraý, Mańǵystaý, Qaraǵandy, Qostanaı, Qyzylorda, Pavlodar, Soltústik Qazaqstan, Jambyl oblystyq teatrlaryna birde-bir páter bólinbegen, dedi mınıstr.
Mádenıet jáne aqparat mınıstriniń málimeti boıynsha, sońǵy tórt jylda otandyq teatrlarda 48 397 spektakl qoıylyp, ony 8,5 mln. kórermen tamashalaǵan.
Otyrys qorytyndysynda Prezıdenttiń halyqqa Joldaýynda uzaqmerzimdi mádenıet saıasaty tujyrymdamasyn qabyldaý qajettigi aıtylǵanyn, al ony júzege asyrý teatr ónerin damytpaıynsha múmkin bolmaıdy, degen sózin tilge tıek etken Premer-Mınıstr Úkimet mádenıet salasyna, onyń ishinde teatrlar jumysyn damytýǵa aıryqsha kóńil bóletinin atap ótti. Talqylaýdy túıindeı kele, S.Ahmetov ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdarǵa birqatar naqty tapsyrmalar berdi.
Dınara BITIKOVA,
«Egemen Qazaqstan».
Otandyq teatrlarymyzdyń kókeıkesti problemalary buryn-sońdy bulaısha Úkimet deńgeıinde qaralmaǵan eken. Munyń ózi qazirgi tańda elimizde mádenı salaǵa erekshe mán berilip, rýhanı dúnıemizdiń túgendelýine den qoıylǵandyǵynyń belgisi bolsa kerek.
«Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes biz aldaǵy ýaqytta ret-retimen ulttyq mádenıetimizdiń basty salalary: teatr, kıno, kitaphana jáne mýzeı isterine arnalǵan Úkimet otyrystaryn ótkizip, osy salalardaǵy qordalanǵan máselelerdi talqylap, olardy sheshýdiń joldaryn qarastyratyn bolamyz. Mine, osyndaı talqylaýlardyń negizinde elimizdegi Mádenı saıasattyń 2030 jylǵa arnalǵan jańa tujyrymdamasy jasalatyn bolady», dedi otyrysta bas baıandamashy – Mádenıet jáne aqparat mınıstri Muhtar Qul-Muhammed .
M.Qul-Muhammed budan ári óńirlik teatrlardyń basty máselelerine jeke-jeke toqtaldy. Máselen, teatrlarymyzdyń búgingi eń basty problemasy – olarǵa arnap salynǵan zamana talabyna, bıik ónerdiń bıik talabyna saı ǵımarattardyń jetispeýshiligi dep ataǵan mınıstr problemanyń taǵy bir úlkeni teatrǵa qajetti arnaıy sahnalyq qural-jabdyqtardyń jetispeýshiligi ekendigine basa nazar aýdartty. Úshinshi ózekti másele dep olardyń repertýaryn aıtýǵa bolady.
«Jalpy, repertýar qalyptastyrý – shyǵarmashylyq prosess. Osy turǵydan kelgende túrli teatr basshylarynyń talǵamy bir jerden toqaılasa bermeýi múmkin. Degenmen, teatrdyń qoıylymdary óziniń kórkemdik sapasy, tárbıelik máni, kótergen áleýmettik júgi turǵysynan bıik talaptarǵa saı bolýǵa tıis. Keıingi 4 jyl ishinde elimizdiń teatrlary 48 397 qoıylym jasap, olarǵa 8,5 mln. kórermen kelgen. Bir ǵana Áýezov teatrynda jyl saıyn 45 qoıylym, al Lermontov teatrynda 32 spektakl sahnalanady. Oblystyq teatrlarda olardyń sany birshama az jáne ol negizinen jergilikti kórermenderdiń talabyna negizdelgen. Oblystyq teatrlardyń repertýary nazardan tys qalmaýy úshin biz jaqynda mınıstrlikte repertýarlyq kollegııany qaıtadan qalpyna keltirdik», dedi mınıstr.
M.Qul-Muhammed eki respýblıkalyq jáne úsh oblystyq teatrlardyń repertýarlary Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi alqasynda talqylanatynyn habarlady. Sonymen birge, óńirlik teatrlardyń oblys ákimdikteriniń qaraýynda bolǵandyǵynan, mınıstr óńirler basshylarynyń nazaryn repertýarlyq saıasatty baqylaýda ustaýǵa aýdardy.
«Tutastaı alǵanda, mınıstrlik repertýarlyq saıasat máselelerin sheshýde teatrlarǵa ádistemelik jáne shyǵarmashylyq kómekter kórsetýge daıyn», dedi M.Qul-Muhammed.
Repertýar týraly áńgime qozǵaǵanda, jańa qoıylymdarǵa bólinetin qarajattyń jetimsizdigi týraly aıtpaý múmkin emes. Osy máselege de toqtalǵan mınıstr respýblıkalyq teatrdaǵy bir spektakldi sahnalaýǵa 2 mln. teńgeden joǵary qarajat jumsalatyny, al bul Reseı teatrlarymen salystyrǵanda 10-15 ese az ekenin alǵa tartty. Bul rette aımaqtyq teatrlardyń bıýdjetin qarastyratyn oblys ákimderiniń qarjy, ekonomıka jónindegi orynbasarlary muqııat bolyp, teatrlarǵa múmkindiginshe qarjylyq jaǵdaı jasaýy kerektigin usyndy.
Teatrlar basyndaǵy taǵy bir úlken másele – gastrolge jetkilikti dárejede mán bermeýshilik. Al kelesi úlken másele – jalaqy máselesi. «Bul problema respýblıkalyq deńgeıde birtindep sheshilip keledi. Oblystyq teatrdyń ártisteri negizinen 30-40 myń teńge ǵana jalaqy alady. Al keıbir teatrdaǵy slesar, santehnık, elektrık sııaqty jumysshylar ártisterden áldeqaıda kóp jalaqy alady. Sondyqtan ákim áriptesterime oblystyq teatr ártisteriniń, teatr ǵana emes, jalpy mádenıet salasy qyzmetkerleriniń jalaqysyn muqııat qarap shyǵyp, olardy 1.7 nemese 2.0 kóterme koeffısıentterin paıdalaný arqyly jalaqyny jergilikti bıýdjet esebinen ósirý múmkindigin qarastyrýdy suraımyn», dep atap ótti mınıstr.
Sheshimin kútken másele retinde teatrlardaǵy kadr, ásirese, onyń bastysy, rejısser mamandyǵynyń jetispeýshiligin aıtýǵa bolady. Oblystyq teatrlar úshin únemi kún tártibinen túspeı kele jatqan keleli máselelerdiń biri – ártisterdi baspanamen qamtý máselesi ekendigin de eske saldy. Elbasymyz únemi óner adamdaryna qamqorlyq jasaýdyń úlgi-ónegesin kórsetýmen keledi. Tek ótken jyly ǵana Nursultan Ábishuly jańa opera jáne balet teatrynyń ártisterine 100 páter bólip, olardyń jalaqylaryn eselep ósirdi. О́kinishke oraı, oblystyq teatrlardaǵy jaǵdaı múlde basqasha. Keıingi eki jyl ishinde Aqmola, Atyraý, Mańǵystaý, Qaraǵandy, Qostanaı, Qyzylorda, Pavlodar, Soltústik Qazaqstan, Jambyl oblystyq teatrlaryna birde-bir páter bólinbegen, dedi mınıstr.
Mádenıet jáne aqparat mınıstriniń málimeti boıynsha, sońǵy tórt jylda otandyq teatrlarda 48 397 spektakl qoıylyp, ony 8,5 mln. kórermen tamashalaǵan.
Otyrys qorytyndysynda Prezıdenttiń halyqqa Joldaýynda uzaqmerzimdi mádenıet saıasaty tujyrymdamasyn qabyldaý qajettigi aıtylǵanyn, al ony júzege asyrý teatr ónerin damytpaıynsha múmkin bolmaıdy, degen sózin tilge tıek etken Premer-Mınıstr Úkimet mádenıet salasyna, onyń ishinde teatrlar jumysyn damytýǵa aıryqsha kóńil bóletinin atap ótti. Talqylaýdy túıindeı kele, S.Ahmetov ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdarǵa birqatar naqty tapsyrmalar berdi.
Dınara BITIKOVA,
«Egemen Qazaqstan».
