Altynaı ǵaıyptan ǵajaıyp jasaǵan óner ıesi edi

Tarıhtyń qaı qıyryna kóz salsańyz da ult pen ulttyń yqpaldasýyna jekelegen tulǵalardyń dostyǵy, birigip jasaǵan bastamalary sep bolady eken. Zamana tilinde biz ony INTEGRASIIа dep aıtyp júrmiz. Taǵdyrly jandardyń birigýi myńdaǵan adamdardyń ómirine ıgi shapaǵatyn tıgizip, qýanysh syılaı alatyndyǵy týraly mysaldardy ómirdiń barlyq salasynan tabýǵa bolady. Al bizdiń keıipkerimiz Altynaı Baıtoqanova Qazaqstan men Reseıdiń mádenıetteri arasyna altyn kópir salyp, Úlken Qazaq sırkine ıllıýzııa janryn alyp keldi. Jáne jańa ónerge ulttyq naqysh syılady. Aı men kúndeı Altynaı qazaqtyń ónerin Batys pen Shyǵysta jarnamalady. Altynaıdyń ustazy – Reseıdegi sırk óneriniń qaıtalanbas tulǵasy Igor Kıo bolatyn. О́mirden erte ozǵan Igordiń aty atalǵanda orys aǵaıyndar osy kúnge deıin taǵzym etse, ókinishke qaraı, biz de Altynaıdan qapyda aıyrylyp qaldyq... Oǵan da, mine, týra bir jyl tolypty... Bári de kórgen tústeı. Osydan bir múshel ýaqyt buryn Altynaı ázil-shynyn aralastyryp: – Árkim táýelsizdigimizdiń 10 jyldy­ǵyna arnap qolynan keletin tartýyn jasapty. Meni óz eliniń patrıoty demeı kórińdershi, táýelsizdik merekesine óz úle­simdi qosý úshin basymdaǵy jalǵyz baspanamdy satyp jiberdim, al, – deıdi. Rasynda da, ol óz armanyn iske asyrý úshin sol kezde úıin satyp jibergen   bolatyn. Arman demekshi, «kisiniń maqsaty», «adamnyń armany» degende meniń esime únemi Altynaı túsedi. Bala kúninen úlken sahnalardan kóri­nýdi, áıgili óner adamy bolýdy ar­man­daǵan Altynaımen bizder bala kú­nimizde Almatyda tuńǵysh ret oqýshylar arasynda ótken Respýblıkalyq qazaq tili men ádebıeti olımpıadasynda tanysqan edik. Osylaısha, Jezdiden hat alysyp júrip, birneshe jyldan keıin bizder QazUÝ-diń jýrnalıstıka fakýltetinde tabystyq. Aqıqatyn aıtqanda, stýdenttik jyldarda ekeýmiz aradan qyl ótpeıtin dostar bolyp kettik dep aıta almaımyn. Alma­tyǵa arman qýyp kelgen barlyq baspa­nasyz jastar sekildi ol da biraz tálkekti kórdi. Ýnıversıtet bitirgennen keıin Altynaı balasyn baǵyp, tabysyn tabý úshin kórgen hıkmetterin «kóbik serıaldarǵa» ssenarıı etip jazýǵa bolar edi. Alaıda, ol keıin sol kúnderdi eske alýdy qalamaıtyn. Qońyz terip kete jazdap júrgen kezderimizde de bir ret eńsesin túsirmegenine, eshkimniń aldyna kómek surap barmaǵanyna áli kúnge deıin qaıran qalamyn. Namysshyldyǵynda shek joq. Ishi jylap tursa da bóten kózge ony kórsetpeıtin qaısarlyǵy taǵy bar. Keıin ol óziniń osy kúnderi týraly «Ýnesennye vetrom» fılmindegi Skar­lettiń tapqyrlyǵymen salystyryp, kóı­lek­siz qalǵanda perdege oranyp, úlde men búldege oranyp otyrǵandaı, jaınap shyǵa keletinimen salys­tyryp, rahattana kúletini bar-dy. Aıtqandaı, áńgimeni Altynaıdyń armany týraly bastap edik qoı. Jýr­nalıstıka fakýltetin bitirgennen keıin taǵdyr bizdi taǵy da qosty. Qolaqpandaı dıplomymen esh jerden jumys taba almaı ýnıversıtet pen jataqhana arasyndaǵy uzaq jolda ja­byǵyp kele jatyr eken. Aramyz sal­qyn tartyp júrgen ekeýmiz shyjyǵan ystyqta shúıirkelese kettik. Sol kúni tań aǵaryp atqansha bir birimizge ishimizdegini aqtardyq. Osylaısha, túndi tańǵa uryp áńgimelesý ádetke aınaldy. Biz osylaısha jıyrma jyl syrlasqan ekenbiz... Osydan keıin QazUÝ-diń qaıyrymdy bir komendantyna kezigip, Stýdentter qalashyǵynda taǵy birneshe jyl turaq­tadyq. Ol kezde bizdiń baspanamyz da,  aqsha­myz da, turaqty jumysymyz da joq, arman-tilekterimiz ǵana bar. О́mir súrý­ge degen ǵajaıyp qushtarlyq qana bar edi. Bastapqyda ol barlyq mekemelerde qysqartý júrip jatqandyqtan, dúńgir­shekte satýshy, keńselerde eden jýý­shy, sırkte jaryq túsirýshi bolyp istep júrdi. О́ıtkeni, sırktiń qonaq­úıi­nen balaly Altynaıǵa bir bólme buıyr­dy. Altynaıdyń eńbekqorlyǵyn, ártúr­li qyzyqty ıdeıalarǵa toly bolmysyn baıqaǵan sırk basshylyǵy ony mened­jerlikke, sosyn júrgizýshilik qyzmet­terge aýystyrdy. Alaıda, osy qyzmetin jal­ǵastyra júrip, Altynaı óziniń negizgi mamandyǵy – jýrnalıstıkadan qol úzip qal­maý úshin radıoda da qatar jumys istedi. Sol jyldary jańadan ashylǵan Radıo-sıtıge ony qyzmetke shaqyrǵanda, qazaq tilinde tartymdy bir baǵdarlama jasaýdy ańsap júretin ol birden áýe tol­qynynda «Altynaımen birge» baǵdar­lamasyn dúnıege ákeldi. Biraq, az jetistikke aldanatyn Alty­naı ma?! Udaıy úlken óner týraly ar­mandaıtyn ol qudaıdyń bergen qabiletine qııanat jasap júrgendeı kórinetin. Kúndiz-túni tynbaı, birneshe jumysty qatar alyp júrip, áreń de­gende qoly jetken qalanyń qaq orta­syndaǵy uıadaı páteri, bári-bári ony aldandyra almady. Sóıtip, 2001 jyly jyl basynda ap­tyǵyp kelip, jańa ıdeıasymen bó­lis­ken-di. Buryn-sońdy Ortalyq Azııa­nyń sırk ónerinde bolyp kórmegen ja­ńa nómir qalaı jasalatyny týraly aıt­qanda Alty­naıdyń kózderi janyp ketti. Eń bastysy, bul nómirdi qazaq sır­­kine alyp kelý úshin asa qomaqty qara­jat kerek edi. Sondyqtan ol maǵan sol kezde qoldan kelmes sharýa sııaqty kórin­geni ras. Kim armandamaıdy?! Alaıda, Altynaı aıtyp qoıa salatyn adam ba, araǵa sanaýly kúnder salyp: «Nartáýekel, men sol nómirdi jasaý úshin páterimdi satamyn. Basqa jerden qarjy kózi tabylmaı tur», dep qarap tur. Onyń bul sheshimine talyp qala jazdadyq. Basynan keshken talaı taý­qy­metine kýá bolǵan bizder bir ból­meli páterin eki bólmelige endi ǵana keńeıtip, jany jaılanǵandaı bolǵan Altynaıǵa úıińdi satpa dep ólerdegi sózimizdi aıtqanymyzben, ol aınalasy bir aıdyń ishinde páteri men bar iske tatyr dúnıesin satyp, jańa nómirdi jasaý úshin Máskeýge ushatyn boldy. Halyqaralyq áýejaıdan ushaqqa shyǵaryp salý úshin birneshe dostar baryp, kóńildendirip turdyq ta, ol tir­kelýden ótip ushý zalyna bettegende júregim dúrsildep, kózime jas kele bastady. Ol da osyny alys­tan sezgendeı daýysy dirildep, qol bulǵady. Nege ekenin bilmeımin, osydan keıin et-baýyrym ezilip, kózimnen jas parlap ketti. – Janym-aý, bir japyraq bolyp qaıda ketip barasyń? Ne degen tynymsyz jan ediń? Endi seniń janyńa ne kerek? Jaratqan Iem, qarǵadaı bir qyzǵa qamqor bola gór! Ury-qarydan, jaman adamdardan saqta! Armanyna jetkize gór! – dep ishteı Allaǵa jalbarynyp aspanǵa birtindep kóterilip, uzap bara jatqan ushaqtyń artynda qala berdik. Osydan keıin de shetelderge Alty­naıdy júz ret shyǵaryp salyp, júz ret qarsy aldyq. Kúlip-oınap ketedi de, artynyp-tartynyp, oralyp jatatyn. Biraq, sol kúni nege egilip jyla­ǵanymnyń mánin endi túsine bastaǵan sııaqtymyn. Osy ónerdiń jolynda qurban bolaryńdy qý júrek sezdi me? Sonymen, biz kútkendegideı Reseıdiń kisisi qumyrs­q­a­­­­­daı qujynaǵan megapolıs qalasynda arman qýǵan qa­zaqtyń bir japyraq qyzy adaspaı, araǵa aılar salyp, jadap-júdep qaıtyp keldi. – Qalaı? – degen bizdiń kúdigi mol suraǵymyzǵa ol nómirdiń beınetaspaǵa jazylǵan alǵashqy sulbasyn kórsetti. Osylaısha, Almatydaǵy Úlken Qazaq sırki tamasha nómirmen tolyqtyrylǵan edi. Búkil Ortalyq Azııada buryn-sońdy bol­maǵan bul jańa sırk óneriniń sıqyr­ly-tranformasııalyq úlgisin elimizge ákelgen, buryn óner áleminde aty estilmegen Altynaı Baıtoqanova edi. Altynaıǵa alǵashqy kishkentaı kó­rer­­menderi, tipti, eresekterdiń ózi de tań­danys bildirip, nómirdiń qupııasyn uǵa almaı: «Sizdiń syńaryńyz joq pa? Kóz aldymyzda turyp kóılekterińizdi qalaısha aýystyryp úlgeresiz», dep qyzyǵýshylyq bildiretin. Sahnada aýystyratyn sıqyrly kóı­lek­teriniń jetinshisi – ol bılep júrip, bir mezette elimizdiń kók baı­raǵyna oranady da, tý tarqatylǵanda jarqyrap jalaý tústes kógildir kóı­­­lekke malynyp shyǵa keledi. Kórer­­menderdiń rızashylyqpen qol soǵatyn tusy da osy sát! Adamnyń jaratylysy qyzyq qoı, bireýler iship-jegenine, bireýler kúniniń ótkenine máz. Endi bireýler zymyrap ótip jatqan ýaqytpen alysyp, arman-maqsattaryn júzege asyrýmen álek. Al meniń sol tusta uqqanym, kisi degenine jetý úshin ǵaıyptan bir ǵajaıypty kú­­tip otyrmaı, táýekeldi jelqaıyq etip, Altynaısha júzip ketý kerek eken. Osylaısha, jany bir sátke de baıyz taýyp kórmegen Altynaıdyń bala kúngi bir armany oryndaldy. О́ziniń ádemi bir álemin ashty. Keıde uzaq túnder oılana kele Alty­naıdyń osy ónerdi tańdaýynyń syryn balalyq shaǵynyń túkpirlerinen de izdeımin. Kópbalaly otbasynda týǵan, atasy men ájesiniń qolynda ósken, ata-ananyń meıirimine tolyq qanbaı, jaqyndarynyń qamqorlyǵyn ańsaǵan ol ony óz ómirinen de taba almaı, sol ólsheýsiz yqylasty ónerden izdegeni aqıqat. Sóıtip, álemge Altynaıdaı jaratylysy bólek jan bar ekenin pash etkisi keldi. San alýan kóılekke malynyp, jasyrynyp jatqan sulýlyǵyn pash etti. Ol sózsiz talantty edi! Qandaı tirlik­­ti qolǵa alsa da túbine deıin jetki­zip, minsiz bolyp shyqqanyn qalaıtyn. Onyń ismerligi men sýret salatyn óneri bar ekendigi ózine ǵana aıan. Keıin ıllıýzııalyq shoýdy jasaǵanda da onyń qupııasyn ashyp almaý úshin ǵajaıyp kóılekterdi ózi tikti. Árbir tasyna deıin ózi qadady. Kóz maıyn taýysyp, tańdy tańǵa uryp, tańǵajaıyp matalardan óner jasady. Tamasha aýdarmalar jasady. Keıingi jyldary aıtýly mádenı sharalardyń ssenarıılerin jasap júrip, áıgili hıt ánderdiń qazaqsha mátinin jasady. О́leńdi ózinde de aqyndyq bar, til baılyǵy bar adam ǵana náshine keltirip, býynynan aýytqymaı aýdara alatyny aqıqat qoı. Eki tilge de júırik Altynaı Shveı­sarııada, Italııa men Túrkııada kelisimshartpen aılap óner kórsetip júrip, osy elderdiń tilin de tez meńgerdi. Sol baıaǵy eńbekqorlyq, sol baıaǵy namys. Eń bolmasa, óz eliniń atyn, qaı­dan kelgenin, óziniń nómirin tanys­ty­rýdy úırenemin dep júrip, birneshe tildi qosa meńgerip aldy. Qyzyq, ózimen syralǵy emes adamǵa ol bir qaraǵanda bas­qasha da bolyp kórinetin. Árıne, Altynaıda minez boldy. Eger ol minezsiz bolsa bul bıikke shyǵa almas edi. Ań­qyldap-jarqyldap otyrsa da, aınalasyndaǵylardyń qas pen qabaǵyndaǵyny ańǵaryp, alystan oılap otyratyn. Áıtpese, otyz jasynda adam mun­daı ónerge kele me? Sırktiń kez kel­gen janry adamdardyń balalyq sha­ǵyn ur­laıtyny aqıqat qoı. Sırk maı­tal­man­dary kúndiz-túni jattyǵyp, mashyq­tanyp, jastyq shaǵyn sarp etpeı me? Osylaısha, Altynaı basqalardyń onda­ǵan jyldar boıy jasaı almaıtynyna talantymen, qajyrlylyǵymen birneshe jylda jetti. Onshaqty jyl ishinde óner­degi tanymal adamdardyń birine aı­naldy. Biregeı eshkim qaıtalamaıtyn óner jasady. Adam qandaı kásippen aınalyssa da onyń shyńyna jetý kerek dep esep­teıtin Altynaı Qytaıda ótken Illıý­zıonısterdiń halyqaralyq festıvalinde Gran-Prıdi de jeńip aldy. Álemniń túkpir-túkpirinen «sen tura tur, men ataıyndar» kelip jatqanda onyń júreksinse de jeńilmegenin kórip tańǵalmaý múmkin emes edi. Bas júldeni jeńip alǵanda qýana-qýana sms-ter jiberýmen boldy. Alaıda, men úshin sol joly jumbaq bolyp qalǵan jaǵdaı bar. El óneri úshin erekshe oqıǵany jerde qaldyrmaı, baspasóz máslıhatyn uıymdastyryp, súıinshi suramaqshy bolǵanbyz. Ol biraq, ushaqqa otyrar aldynda óte kóńilsiz habarlasyp: «О́zimizdiń tamaqty saǵyndym. Jýrnalıster de, eshkim de kerek emes. Dostarǵa da búgin kelmeıdi eken dep aıtarsyń», dedi. Sonymen búkil Qytaıdy tańdan­dyryp kelgen qyzymyzdy eki-úsh adam ǵana qarsy aldyq. Túndeletip kelgen Altynaı festıval týraly, qıyn bolǵany jaıly qyzyqty áńgi­melep otyrsa da, kóńili pás boldy. Alyp kelgen júldesin, dıplomyn, sýretterin tamashalap kórip otyrdyq. Álemdegi eń áıgili Monte-Karlodaǵy ıllıýzıonısterdiń «Magııa jul­dyzdary» degen festıvaline shaqyrtý alypty. Al bul Altynaıdyń ekinshi armany bolatyn. Kez kelgendi esiginen syǵalata bermeıtin asa bedeldi festıvalǵa qatysý osy ónerdiń shyńyna shyǵýdyń belgisi bolatyn. Bul festıvalǵa alyp Reseıdiń ózinde arnaıy shaqyrtý alǵan ónerpaz saýsaqpen sanarlyq edi. Biraq, sol túni sharshamaıtyn Alty­naı sharshadym dep jatyp qaldy. Tańerteń ol maǵan túnimen jylap shyqqandaı kórindi jáne nege ekeni, bul jaıynda tis jarǵysy kelmedi. Odan keıin kóńil kúıin qaıta buzbaý úshin qazbalap suraýǵa batpadym. Ne­den kóńili qaldy eken degen saýal maǵan kópke deıin tynyshtyq bermedi. Eshnár­sesin jasyrmaıtyn Altynaıdyń bir syry ishinde ketti. Bas júlde alyp kel­geni týraly baspasóz máslıhatyn ke­ıinge ysyra berdi, eshkimdi kórgisi kelmedi. Degenmen, Altynaıdyń osy ónerdiń ıesi men kıesi bar ekendigine ýaqyt óte kele kózi jete bastady. Bir jaǵynan Altynaı osynaý soqpaqqa kezdeısoq tústi dep te aıtýǵa kelmes. О́z ómirin ózi keıde saralap, salmaqtap otyrǵan kezderinde sanasynyń túkpirinde bir tylsym osy ónerge birtindep jetelep kelgenin de túsindirmek bolatyn. Birde tyǵyryqqa tirelip, qınalǵanda Jambyl babanyń basyna baryp qaı­taıyqshy degeni. Shetelge de kete almaı, Almatydan úı ala almaı ári-sári bolyp júrgen kezi. Sóıtip, Astanadan kelgen dosymyz Jannany alyp, Uzynaǵash jaqqa tartyp kettik. Súlikteı qara kóliktiń rólinde ózi. Surastyryp júrip, Jambyl atanyń basyna da jettik-aý. Allanyń qudireti, jyldyń qaı mezgili ekeni dál esimde joq, týra atamyz jatqan jerge kelgende appaq qar jaýyp ketti. Áıtpese, bul qar jaýatyn mezgil emes bola­tyn. Altynaı aspannan úlpildep túsip jatqan qarlarǵa qolyn tosyp: «Qu­daıǵa shúkir, jolymyz bolady eken!» dep qýandy. Sol jerde duǵa biletin kisilerge quran oqytqyzyp, keri qaıtýǵa jınaldyq. Tańǵalarlyǵy, qar Jambyl ata men Nurǵısa Tilendıev atamyzdyń aınalasyna ǵana jaýyp tur. Qaqpadan beri shyqqanda bári sap tyıyldy, qar túgili aspanda bult ta joq. Sál beri shyqqanda aldymyzdan dúr­kirep jylqylar kesip ótti. Altynaı buǵan taǵy qýandy. Almatyǵa kelgende zaryqtyryp kútken qýanyshty habar da kelip jetti. Qaı memleket ekeni dál esimde joq, bir eldiń prodıýserlerimen sátti kelisimshartqa otyryp, Italııaǵa attanyp ketti. Qaıtadan baspanaly bolý úshin balasyn tumsyǵymen tistelep, kete bardy. Bul jyldary bizde ónerdiń kez kelgen túri arzan edi. Múıizi qaraǵaıdaı jazýshylar qalamaqy almaıtyn, mańdaıǵa bitken óner juldyzdary toı jaǵalaýǵa májbúr bolǵan kezeńder... Altynaı bul ónerge tym kesh kel­genine ókinetin de edi. «On jasymnan, tipti, on segiz jasymnan kelgende taý tóńkermesem de, soǵan jýyq isterdi atqarǵan bolar ma edim», dep kúrsinetin. Shetelderde 30-ǵa jýyqtaǵan adamdar bul ónermen qosh aıtysyp jatsa, ol jıyrma toǵyz jasynda keldi. Ultshyldyǵy bir bólek. Eýropany aralap júrip, Shyǵys pen Batysty sharlaǵanda adam óz ultymen ǵana qadir­li, óz bolmysymen ǵana bólek ekenin san ret uǵyp, olardy eshnársemen tań­ǵaldyrýǵa bolmaıtyndyǵyna kózi jetkende qazaq bolyp qana erekshelene alatynyn bildi. «Meniń ónerim – qazaqtyń quda qor­jyny sııaqty, ashqan saıyn ishinen injý de, marjan da, túrli-tústi mata da, bári shyǵady. Al bul óz ultyńnyń baryn kórse­­týdiń taptyrmas joly», degendi udaıy aıtyp otyratyn. Aıtqandaı, Altynaı 2010 jyly Illıýzıonısterdiń halyqaralyq festı­valinde Gran-Prıdi jeńip alyp, elge kelgennen keıin qytaı halqynyń rýhymen tanys oralmandar oǵan habarlasyp, mıllıardtan asa halqy bar Qytaıdyń óz jerine baryp turyp, altyn alyp qaıtqany úshin alǵystaryn aıtyp: «Olar anaý-mynaý sıqyrǵa tańǵala bermeıdi, olarda ondaı sıqyrshydan kóp nárse joq. О́zderiniń ashpaıtyn jańalyqtary da, tappaıtyndary da joq, Sizdiń munyńyz erlik boldy», degen peıilderine balasha qýanyp, mereıi ósip júrdi. Aınalyp kelgende, Altynaı jany qalaǵan joldy tapty. Qandaı qıyndyq kórse de ol úshin eshkimdi kinálaǵan joq. Eshkimge mindet artpady, kisige alaqan jaımady. Kerisinshe, keıin kóp adamǵa kómektesip júretin. Jaqsy kóretin adamyna úıindegisiniń jartysyn kótertip jiberetin jomarttyǵy bar edi. О́miri de, óneri de, minezi de óte kúrdeli edi... Aınash ESALI, «Egemen Qazaqstan». ALMATY.