12 Aqpan, 2014

Qazaqty qaıraý

927 ret
kórsetildi
9 mın
oqý úshin
Júrsin Ermannyń aty atalsa-aq alash balasynyń aldymen aıtysty aýyzǵa alatyny anyq. Azamattyń halqymyzdyń uly ónerin ulyqtaýǵa etken eńbegi eresen ekendigi daýsyz. Sonymen birge, aıtysty alǵa aparǵan qaıratkerligin qurmetteý onyń qalamgerligin qadirleýge kóleńkesin túsirmeýge tıistigi taǵy talassyz. Dál búgin ómiriniń bir belesine kóterilip otyrǵan aqynnyń ár shýmaqty  qyrlap qashaǵandaı etip shyǵaratyn shyn shaıyrlyǵyna gazet oqyrmandarynyń nazaryna usynylǵan jyrlar toptamasy dálel bola alady. Jýrsin Tanylatyn shaq osy tektiligiń Shejireni shıyrlap tarata alam, Týsaq, týǵan shyǵarmyz ár atadan. О́zińdi óziń súırelep, qatarǵa qos, Eı, qazaqtyń balasy qara taban!   Qaryndaspyn, qandaspyn, júrektespin, Sol júrekten men saǵan tilektespin. Alp-alp basqan atalar áýletimiz, Senen asyp týǵan joq bilekti eshkim.   Kópten kómek kútpeı-aq, dostan – qaıyr, Tasmańdaıdan taǵdyrdy jasqanbaı ur. Sen týǵanda qýanǵan áke-shesheń Berdi ǵoı dep Táńirim qoshqardaı ul.   Kúnge qarap, qyrandaı qanatyń ker, Seni kórip serpilsin qara túnder. Suramaıdy Qudaıdan uldy qazaq Júrse eken dep, áıteýir sanatynda er.   Jaısańsyń, sen, Jarqyldap júr endeshe, Jigit ońbas – jigerdi shiderlese, Úlesińdi tartyp al, surap alma, Eshkimnen de ımenbe. Jiberme ese!   Syr qadiri tek qana surasqansha, Jat túgili, jaqynǵa syr ashpa onsha. Sen basqadan artyqsyń – anań eger Qýanǵany qalja jep ras bolsa!   Bolý kerek jigitte aıla kúshti, Parasatpen paıymda paıdaly isti. Barsha qazaq eliniń baq-talaıy Taǵdyryńa bir seniń baılanysty.   Jigitsiń be, maqsaty, muraty bar, Quz basynan quljańdy qulatyp al. Jarq etetin saǵatyń soǵady áli, Oqtalmaǵan myltyq ta bir atylar!   О́z jolyńdy tabatyn jetti kúniń, Alǵyrlyǵyń kórinsin, eptiligiń. Bolsań bolyp, bolmasań – bordaı tozyp, Tanylatyn shaq osy tektiligiń!   Sen ońbasań, ońady qaıdan halyq? Toıdan qalsań qamyqpa. Oıdan qamyq. Alamanǵa túskende báıgeńdi alyp, Sen júrýge tıissiń jaırań qaǵyp.   Taýqymetin tartsań da azaptyń kóp, Qýana bil, qaraǵym, qazaqpyn dep. Atyńdy sál ozdyrsań, sol qazaǵyń Jiberedi myqty ǵyp. О́zi-aq. Kúndep!   Aqynnyń jary (Qasym Amanjolovtyń jary – Saqypjamal – Sápen)   Túnderdiń endi serpi qanatyn, Kún keldi demdi erkin alatyn. «Keledi qaıtyp óleńin aıtyp» Soǵystan tapqan derti bar aqyn.   Tizgini qolǵa tıgen sát endi, Sabaǵa túspek úılense ápendi. Sabylyp izdep, Sabyrsyz júrek, Saǵynyp qushty súıgen Sápendi.   Moınyna jar bop kelip asyldy, Kóńildiń shemen sheri basyldy. Sápen sulý da serigim dedi, Sur shınel kıgen seri Qasymdy.   Sherli bolmasań, sherdi uǵasyń ba, Erkeleseń de, erdi basynba. Seriniń sertteı sózine senip, Taǵdyryn Sápen berdi Qasymǵa:   – Aınalsyn, – dedi: – sertińe sertim, Dertińdi meniń dertim etermin. Ánińdi seniń aıtyp ótermin, Kúıińdi seniń shertip ótermin.   Bir ǵana sózdi surasyp almaqpyn: Shyn súıseń – sertte turasyń, ardaqtym. Peıilin maǵan násip ete gór, Aıshany súıgen Rasýl Allahtyń!   Júr eken júrek tek ishten júdep, Taptym-aý jeber perishtemdi dep. Sápen suraǵan sol aýyr sertke Senisken júrek kelisti eljirep.   – Daýasyz jalǵyz sebepke aınalyp, Tek ajal bizdi bólekteı me anyq? Sadaǵań bolsyn Sápeniń onda, О́teıin seni bóbekteı baǵyp! Qýantyp kózin kórikti Aı, Kúni, Qalar dep shoshyp sónip qaı kúni. Qasymnyń jary qasynda júrdi, Bólip baqytty, bólip qaıǵyny.   Kórsetpeı kózden shyq qulaǵanyn, Ýyn da birge jutty qalanyń. Qasymmen birge jadyrap kúlip, Qasymmen birge shytty qabaǵyn.   Torǵyn dep kıip eski kóılekti, Qasymmen birge keshti beınetti. Tarpańdaý aqyn taryqqan jardyń, Keıigen sózin estimeı ketti.   «Qamyǵyp kelsem – kúlip turasyń, Dertimniń baryn umyttyrasyń». О́leńniń otyn laýlatyp jaǵyp, Jaýraǵan jaryn jylytty Qasym.   Azaıdy derti, basyldy muńy, Kóńildiń jaınap ashyldy gúli. Saqypjamaly – Qasymnyń jary, Qasymnyń aıy, Qasymnyń kúni.   Jarynyń kózi – sezim aınasy, Jalt ete qalǵan kezin oılashy. Qasymnyń jary – ózi Laýrasy, Qasymnyń jary – ózi Láılasy.   Degen joq dertke basym baılandy, Aqyndy kórdi dosyndaı máńgi. Záredeı selkeý arada qalmaı, Sápenniń ózi Qasymǵa aınaldy.   Aqylyn quıar arna tabyldy, Úıinde jumaq ornata bildi. Mahabbatynyń shyraǵyn jaǵyp, Táńirge emes, jarǵa tabyndy.   Sózbenen somdap taza symbatyn Júrekke máńgi jazasyń ba atyn. Aqylman áıel – aqynnyń baǵy, Aqynnyń sory – mazasyz qatyn.   Jelikse aqyn – jeri kóterer, Jelikpen jyrdyń jerigi óteler. Táńirim, barlyq aqynǵa sondaı, Aınymas jardy serik ete gór!   Qosylyp úni egiz bulaqtyń Jemisin halal jegizdi baqtyń. Segiz jyl birge dáýren keshirdi, Saltanatyndaı segiz jumaqtyń.   О́bektep dertin, jarasyn emdedi, Aldyrdy qolǵa anasyn eldegi. Otqa da tústi párýana jary, Ajalǵa biraq shamasy kelmedi.   О́leńin jazyp hatyndaı máńgi, Qasymy ólmes aqynǵa aınaldy. Sharasy qaısy, shyraǵy sónip, Qosh aıtar sáti jaqyndaı qaldy.   Elestet kózge Qasym ajalyn, Sýaltty syrqat asyl ajaryn. О́mirden óter saǵaty jetip, Shaqyrdy Qasym qasyna jaryn.   Qaltqysyz súıgen qyz esinde edi, «Jastyǵymdy ózi túzesin» dedi. Sylq ete qaldy Qasymnyń basy, Saqypjamaldyń tizesindegi.   О́mir taýsyldy. Saıran basyldy, Ajal kep aldy qaıran Qasymdy. Uıyqtap ketti Aısha anamyzdyń Tizesindegi Paıǵambar syndy.   Sózinen sypsyń shoshymaı eldiń, Keledi men de osylaı ólgim. Peıishte nuryn shalqytsyn Allah, Aqyndy súıgen asyl áıeldiń!   Túngi taksı Jeksenbi. Túngi on eki kezi. Sál tinte qarap meni eki kózi, Taksıdiń ishinde bir arý otyr. Bólek jamaly, Bólek minezi.   – Atyń kim? – dep em, – Larısa, – dedi, Betimdi sharpyp jalynsha lebi. Tuńǵıyq janar tereńge qaraı Batyra berdi aǵynsha meni.   Túriktiń qyzy – týǵan aı dersiń, Júregiń bolsa – týlamaı kórsin. Qap-qara shashty, Appaq ıyqty Jolyqqan aqyn jyrlamaı kórsin!   Umytar lezde azabyńdy ishki, Sulýlyq, seniń ǵajabyń kúshti. Aqqý moıynǵa jarasa qalǵan, Tarydaı meńge nazarym tústi.   Burqansa sezim kimdi buzbaıdy, Jutamyz ba eken endi biz qaıǵy: Túngi sulýǵa tebirenip aıttym Hafızdyń jyryn meńdi qyz jaıly.   «Meıirbandy túrki arýy Súıse mendeı beısharany – Bir meńi úshin qııar edim Samarqan men Buqarany».   Biletin jyrym osy bar meniń, Dáýletim bolsa tosylar ma edim. Hafız syılaǵan eki shaharǵa, Almatyny da qosyp al dedim.   Elikken uldyń kesir minezin Kórikti qalam, keshirgin óziń! Qolymda bolsa qııatyn edim Ertis pen Syrdy, Esildiń ózin!   – Almaımyn! – dedi – syılaryń qymbat, Odan da Hafız jyrlaryn tyńdat. Jomart aqynnyń dıdaryn kórip, Daýysyn estip turǵanym qymbat.   Kezimde jyrdy kenet ańsaǵan – О́zim-aq áli telefon soǵam. Ázirge hosh bol, Atymtaı aqyn, Tynyqqan búgin jón eken saǵan.   – Atyń kim? – dep em, – Larısa, – dedi, Betimdi sharpyp jalynsha lebi. Eleńdep áli kútýmen júrmin Telefon shalar dep saǵynsa meni.   Túsedi jıi esime tegi, Taǵdyrym qandaı sheshim etedi. Hafızdyń jyryn izdegen shaqta Zvondaı salsa nesi ketedi...   Dos deıtin... Dos deıtin dos ta qalmady, Sanama tústi salmaǵy; Shyn dosty ajal jalmady. Aldamshylary aldady. Qulaǵanymdy kútip júr Qarańdap qasymda qalǵany Oń jaqqa meni salǵaly, Úsh jerden býyp-tańǵaly. Súıegime túsip sol kúni, Tonymdy talap alǵaly!   Ynsap ber Taǵdyrdyń bolmaǵan soń qojasy adam, Bermeımiz erteli-kesh maza saǵan. Basymdy taýǵa da urdym, tasqa da urdym – Barmaqtaı baq bershi dep, o, Jasaǵan!   Barmaqty qazaq ózi tapqan ba oılap, Berdi Allah barmaq túgil batpandaı baq. Basyma qonǵan baqty úrkitippin, Belime shamam kelmes shoqpar baılap.   Sharyqtap qııalymnyń ushqan qusy, Tógildi mańdaıymnyń mys tamshysy. Búıirden mezgil-baqsy ıirgende Altyn bop asyǵymnyń tústi alshysy.   Bolam dep jylqyly baı, aqshaly baı, Obal-aý tilemsek bop jatsaq udaı. Kózime qanaǵatsyz qum quıylar, Ynsap ber peıilime, patsha qudaı!   Aldym buldyr Aldym buldyr, Qulap kelem qaýǵadaı saldyr-kúldir. Bir kisideı keshtim be bul ǵumyrdy, Aǵash egip, Úı salyp, Qaldyrdym ba ul?!   Tizgin sýsyp ketpesin qoldan, shyraq, Taǵdyr emes taǵdyryń Tolǵan suraq. Kórgen tústeı kólbeńdep óte shyǵar Az ǵana ómir Allahtan alǵan surap. Arzı ma eken armanǵa aldamshy baq…   Úmit artyp atatyn tańǵa asa bir, Tánge saýlyq tileımin, Janǵa sabyr. Bári jalǵan ekenin bile tura, Aldanǵym kep turady Aldasa ómir!   Deısiń… Deısiń: – Hal qalaı? Shirkin, jalǵan-aı! Tirlik tós bolsa, Basym balǵadaı!   Kózim shyraqtaı, Sózim synaptaı. Qajaı bergendi, Qalam unatpaı!   Qolym kóseýdeı, Janbaı, Ne sónbeı Júrgen ómirim О́geı sheshemdeı.   Úmit sónbeıdi, Isim ónbeıdi. Qajyp júrsem de О́lgim kelmeıdi!   Jandaı urda-jyq Júrem zyr qaǵyp. Kúlem surlanyp, Kirem urlanyp.   Naryq degeniń Tuzaq – kógeniń. Ildi moıynǵa, Ilbip kelemin.   Kóptiń birimin, Ázir tirimin. Tonap ózimdi, Júrgen urymyn.   Minis attaımyn, Jelem, shappaımyn. Kórge kirgenshe Tynym tappaımyn! Júrsin ERMAN.
Sońǵy jańalyqtar