О́ner • 18 Qazan, 2021

Antoshka men Chýnga-Changa

84 ret kórsetildi

Qalaı desek te, keńes kezindegi klassıkalyq áýender kireberiste qalyp ketýge tıis emes. Ásirese siz ben bizdiń balalyq shaǵymyzdyń móp-móldir esteligindeı kórinetin kóńildi áýender yrǵaǵy. Balańyzǵa yńyldap án aıta bastasańyz aldymen kókeıińizge oralatyn sol sulý da sazdy ánder emes pe? Ázirge qazaq dalasynda solardy umyttyratyn balalar áni ómirge kelmedi. Bar bolsa da úni báseń. Sodan da bolar dáýir almassa da ómirsheń týyndylardyń jańǵyryǵy qulaqqa keledi de turady.

1968 jyly orys aqyny Iýrıı Entın men kompozıtor Vladımır Shaınskıı «Antoshka» ánin jazdy. Qalamger buǵan deıin mektepte tarıh pániniń muǵalimi bolyp jumys istegen bolatyn. Sondyqtan jal­qaý da buzyq balalardyń psı­holo­gııasyn tereń meńgergen. By­­­laısha aıtqanda, olarǵa ne qa­jetin aıtqyzbaı biledi. Bul óleńdi son­daı bir tilazar balanyń bi­rine arnapty. Synybynda únemi «Biz bul taqyrypty ótpedik, úı­ge de tapsyrma berilmedi» dep bet­baqtyrmaıtyn uqypsyz oqýshyǵa jaýap retinde jazǵan eken.

Al sazger Shaınskıı áýendi birneshe mınýt ishinde, tipti mý­zykalyq aspaptyń kómeginsiz-aq shyǵarady. Ony Iýrıı Entın: «Ol maǵan fortepıano qajet emes, men ústel ústinde otyryp-aq án jazamyn degen edi», dep eske alady. Sazger ústeldi uryp, án aıta bastaǵan sátten-aq «Tılı-tılı, tral-valı...» dep shyrqaı jó­nelgen. Bar bolǵany alty-aq jol óleń. Án de soǵan saı lezde týypty.

Alaıda telearnalardyń bala­lar redaksııasy «Antoshka» ánin birden jarııalaǵan joq. Shy­ǵarmanyń avtorlary ártúrli baǵ­darlamaǵa júgindi. Tipti radıolar da ándi taratýdan bas tartty. Tek sol ýaqyttaǵy «Qaıyrly tań!» baǵ­darlamasy ǵana qabyldaǵan. Teledıdardan shyrqalǵan mezette «Antoshka» áni hıtke aınalady. Eki jyldan keıin atalǵan ánmen attas mýltfılm de paıda bolady. Ony belgili rejısser Leonıd Nosyrev «Veselaıa Karýsel» anımasııalyq jýrnaly úshin túsiripti. Kórermenge án saýnd­trek esebine jol tartty.

«Maǵan Antoshka týraly án bir­den unady. Kóńildi áýen, shym­­shyma sózder. Bala beınesi birden kórindi. Meniń oıymsha An­toshkanyń obrazy qyzyl shashty, kún shýaqty, erkin adam bolýy kerek dep sheshtim. Ol tabıǵat aıasynda kúnbaǵys astynda otyrady», degen eken Leonıd Nosyrev óz estelikteriniń birinde.

Sondaı ólmeıtin ánderdiń biri – «Chýnga-Changa». Bul án Inessa Kovalevskaıanyń «Kate­rok» mýltfılminde aıtyla­dy. Týyndynyń avtory sol baıa­­ǵy Iýrıı Entın men Vladı­mır Shaınskıı. Jalpy, bul eki óner adamynyń balalar shyǵar­mashylyǵynda alatyn orny erek. Ony kósile jazýǵa da, tań soza aıtýǵa da bolady. Osyndaı uly kompozısııalardy ómirge ákelgen ekeýdiń eńbegin álem halyqtary áli kúnge bıik tutady.

y

«Chýnga-Changa» men «Antoshka» bir kúnde jazylǵan. Taǵy da sol ústel ústinde. Basynda olar mýlt­fılmdegi «ǵajaıyp aral­dyń» ataýyn oılap taba almaıdy. Tilge jeńil, balalarǵa qyzyqty, aıtýǵa ońaı ári kreatıvti bolǵanyn qalaıdy. Iýrııdiń ózi usynǵan nusqalardyń eshbiri kó­ńilinen shyqpaǵan. Kenet qa­lamger qabyrǵadaǵy «mánerlep syr­ǵanaý» sportynyń afıshasyn kórip qalady. Onda rejısser Evgenıı Changıdiń aty-jóni kór­setilgen eken. Aqynnyń kózi birden kesh rejısseriniń erekshe famılııasyna túsedi. Lezde Changıdi «Chýnga» degen jalǵan sózben almastyryp, oǵan qosymsha uıqastyryp «Changa» degen tirkesti tirkeıdi. Mine osylaısha «Chýnga-Changa» degen eshqandaı maǵyna bermeıtin qyzyq ta birtúrli qos sóz paıda bolady. Bul ataý ándi tipti árlendirip jiberedi.

Keńes Odaǵyna «Chýnga-Changa» áni tanymal óner juldyzdary Anatolıı Gorohov pen Aıda Ve­dıchevanyń oryndaýynda jetti. Avtorlar o basta bul jumysty tabysty bolady dep oılamady. Mýzykanyń motıvi men rıfmderi balalar úshin tym kúrdeli bolyp kórindi. Áıtse de jeńil áýen men qu­rama sózdiń nátıjesinde atalǵan týyndy búkil Keńes Oda­ǵy­nyń balalarynyń esinde qaldy. Tip­ti, bizdiń ózimiz kúni búginge deıin es­tı qalsaq bılegimiz kelip turady.

Iá, sol dáýirde janymyzdy áldılegen bir áýen bolsa, osy «Antoshka» men «Chýnga-Changa» shyǵar. Qazaq balasynyń erkin ómirdiń ne ekenin kórsetken, qııalyna shekara qoımaǵan, armanyn asqaqtatqan týyndylar ne degen dańqty edi deısiz. Dańqty bolatyny da bar, sebebi sol alańsyz baldáýren shaqtyń balabaqshasyndaı jyly da shýaqty kórinedi.

Sońǵy jańalyqtar

Qarsylasyn 7 raýnd boıy sabady

Kásipqoı boks • Búgin, 10:32

Indonezııada jer silkindi

Álem • Búgin, 09:32

Úshinshi jeńilis

Jekpe-jek • Búgin, 09:02

Josparyn joqqa shyǵardy

Kásipqoı boks • Keshe

Kópirden sekirip ólmek boldy

Aımaqtar • Keshe

Úzdik ondyqta Golovkın joq

Kásipqoı boks • Keshe

Mektep oqýshysy mert boldy

Aımaqtar • Keshe

Jekpe-jeksiz ótken alǵashqy jyl

Kásipqoı boks • Keshe

Uqsas jańalyqtar