Tarıh • 27 Qazan, 2021

Maıdannan on uly aman oralǵan ana

871 ret kórsetildi

Gazetimizdiń 8 qyrkúıek kúngi sanynda «Tyrnalar jyry» atty jazbamyz jarııalanǵan-tyn. Ol maqalada Soltústik Osetııa-Alanııa Respýblı­kasynyń Alagır aýdanyna qarasty taýly qyratta ornalasqan Dzýarıkaý atty aýyldan Ekinshi dúnıejúzilik soǵysqa attanǵan Gazdanovtardyń jeti ulynyń birde-biri tiri oralmaǵany jaıly jazylǵan edi. Al bul jolǵy jazba joǵarydaǵy qaıǵyly oqıǵanyń kelesi qyry ispettes.

Ýkraınadaǵy Cherkassk oblysynyń Korsýn-Shev­chenkov aýdanynda Brovahı atty qystaq bar. О́tken ǵasyr­dyń otyzynshy jyldary bul eldi mekende Makar jáne Evdokııa Lysenkolar otbasy ómir súrgen. Bul erli-zaıyptylardyń úıelmeli-súıelmeli 11 uly jáne 5 qyzy bolypty. О́tken tarıhtan bilemiz 1930 jyldardyń basynda bizdiń Qazaqstan sııaqty Ýkraınany da ashtyq jaılady. On bir uldyń úlkeni Evtýh zulmat jyldary kásip izdep Kıevke attanady. Ol sol kúıi óli-tirisi belgisiz habarsyz joǵalady. Al 16 balanyń ákesi Makar 1933 jyly isher asqa jarymaı qınalǵan otbasyn ýaıymdap, qusalyqpen sheıit ketken.

Sóıtip, juttan aman qalǵan 10 ul men 5 qyzyn analary Evdokııa Danılovna Lysenko áýpirimdep baǵyp-qaǵyp, olar eptep eńse kótere bergende burq etip soǵys bastalmaı ma. Qyzyq bolǵanda jesir kempirdiń 10 uly: Htodos, Petro, Ivan, Vasılıı, Mıhaılo, Stepan, Nıkolaı, Pavlo, Andreı men Aleksandr barlyǵy maıdanǵa attanyp, táńirdiń qalaýy, taǵdyrdyń jazýymen túgeldeı qan maıdannan ot ornyna aman-esen oralypty.

Osy bir óte sırek kezdesetin oqıǵany shet jaǵalatyp, juqa qaıyryp aıtar bolsaq, soǵys bastalǵanǵa deıin aýyl­da traktorshy bolǵan Nıkolaı Lysenko nemisterdiń alǵashqy shebine tap bolyp, qosyny qynadaı qyrylyp, jaraly kúıde jaý qolyna túsip, odan qutylyp aqyry 1944 jyly qarashańyraǵyna aman jetipti.

Al uldyń segizinshisi Pavlo Lysenko bolsa, soǵysqa bastan-aıaq qatysyp, nemister jeńilgen soń Eýropany jaý­dan tazartý isine jumylypty. Sóıtip, ap-sap ba­sylǵan soń 1947 jyly úıine oralǵan. Myna qyzyqqa qarańyz: birde Pavlo jaý tylynda túngi barlaýda júrip, abaısyzda nemistermen qoıan-qoltyq shaıqasqa túsedi. Ol endi óldim-aý degende kóldeneńnen bir Keńes jaýyngeri kómekke kelip, qutqarady. Qarasa, týǵan aǵasy Mıhaılo Lysenko eken. Osy Mıhaılo Majarstandy azat etý maıdanynda erlik kórsetip, «Dańq» ordeniniń ıegeri atanypty. Jeńisti Erevan aýrýhanasynda jatyp qarsy alypty.

Osyndaǵy 10 aǵaıyndynyń ishinde jalǵyz Vasılıı Lysenko ǵana ofıserlik shenge jetken. Ol vzvod jáne batareıa komandıri mindetin oıdaǵydaı atqaryp, eline aman oralsa, jaıaý ásker sapynda bolǵan Andreı Lysenko maıdanda aýyr jaralanyp, bir aıaǵynan aıyrylyp aýylǵa qaıtqan. Kelgen soń pesh qalaýshy bolyp násibin aıyrǵan.

Aǵaıyndylardyń eń jasy Aleksandr Lysenko 1944 jyly 18 jasynda soǵysqa attanyp, Berlındi alǵan áskerdiń aldyńǵy shebinde shaıqasqan. Reıhstagtyń qulaǵanyn kózimen kórgen. Soǵystan keıin áskerı boryshyn ótep baryp, asyqpaı otbasyna oralypty. Al Ivan Lysenko bolsa Polshany azat etý kezinde nemisterdiń qolyna túsip, odan qashyp shyǵyp, Qyzyl Armııamen qaıta qaýyshyp, aqyry tiri kelgen.

Htodos Lysenko Býdapeshti azat etý kezinde nemister qurǵan mınaǵa tap bolyp, bir aıaǵynan aıyrylady. Sóıtip, aýylyna arbamen oralady. Stepan Lysenko gvardııalyq 83-shi tank dıvızııasy quramynda Smolenskini azat etý shaıqasynda basynan aýyr jaralanyp, bir jarym jyl emdeledi. Sodan jazylyp shyǵyp, nemister tize búkken soń Qıyr Shyǵysta japon mıllıtarısterin joıýǵa atsalysyp, 1947 jyly úıine kelipti. Petro Lysenko maıdan dalasynda telefonıst mindetin atqarǵan eken. Soǵysta bir qolynan aıyrylyp, týǵan aýyly Brovahıge oraldy.

Osylaı 10 ulyn maıdanǵa attandyryp, amandyǵyn tilep úıdegi bes qyzyna pana bolǵan Evdokııa keıýanany soǵystan keıin úkimet Kıevke shaqyryp «Batyr ana» ordenimen marapattaıdy. Jaryqtyq 1967 jyly 73 jasynda baqılyq bolypty. 1984 jyly Brovahı aýylyna batyr ana Evdokııa Danılovnaǵa arnap úkimet eńseli eskertkish turǵyzady (sýrette). Osy eskertkishtiń ashylýyna 10 uldyń 9-y qatysady. Tek Vasılıı bul qyzyqty kóre almapty.

Sońǵy jańalyqtar

Hattonnyń uly Attılany atynan túsirdi

Kásipqoı boks • Búgin, 10:35

Jekpe-jeksiz ótken alǵashqy jyl

Kásipqoı boks • Búgin, 09:08

«Dınamodan» jeńildi

Hokkeı • Búgin, 07:34

Kreatıvti kitap dúkeni

Aımaqtar • Búgin, 07:33

Janbota jarap tur

Sport • Búgin, 07:27

Aqyn tutynǵan kese

Tarıh • Búgin, 07:24

Jekpe-jek keıinge shegerildi

Boks • Búgin, 07:22

Bes belestiń bıigin baǵyndyrǵan...

Qoǵam • Búgin, 00:44

Uly Jambyl murasy ulyqtaldy

Rýhanııat • Búgin, 00:33

Uqsas jańalyqtar