О́ner • 02 Qarasha, 2021

Baıtaq baba beınesi

770 ret
kórsetildi
2 mın
oqý úshin

Babatanymǵa salsańyz, baıyrǵy qazaq órkenıeti ǵasyrlar tizbeginde aıshyqty iz qaldyryp, asqaq armany jolynda arshyndy qadam basyp, ańyzǵa bergisiz ǵumyrlyq pálsapa túzgen. Ertegideı kóringen mıftik oqıǵalar jelisi aqıqattan alys emes. Ony tarıh tizbegi dáleldep-aq keledi. Senbeseńiz, belgili sýretshi Aǵymsaly Dúzelhanovtyń «Qyzyr baba – tórt túlik» kartınasyna qarańyzshy.

Eski ápsana esti shyǵarmaǵa arqaý bolǵandaı. Týyndy mıfologııalyq janrǵa jatady. Tipti, oqyrman ejelgi flora men faýnanyń qudaılaryn eske túsirýi múmkin. Kompozısııanyń ortalyq beınesi – Qyzyr baba. Negizgi kýlt osy.

Qazaqy tanym sheńberinde Qydyr (Qyzyr) ata – halyqtyń qorǵaýshysy, qaıyrymdy áýlıe, kóripkel retinde eles­teıdi. Halyq Ulystyń uly kúni ár úıdiń bosaǵasynan enip, aq batasyn berip, jaq­sylyq alyp keledi dep oılaǵan. Son­dyqtan ony jańarýdyń, jańa kúnniń sımvoly retinde qadir tutady. Sondaı-aq kóktemniń kelýi tek sonyń kelbetimen sıpattalady.

Sýretshi sýret ortasynda qart Qy­zyr babanyń músinin beınelegen. Oń qo­lynda asataıaǵy bar, onyń ústine gúlder qulpyryp, ekinshi qolynan ózen aǵyp tur. Ańyzdardyń birinde Qydyr ata jerasty álemine barǵany aıtylady. Onda tiri sý kózin taýyp, sol sýdan iship, ólmeske aı­nal­ǵany týraly baıandalǵan.

 Kelesi bir ápsanaǵa súıensek, Qydyr ata shól dalada tamaǵy qurǵap, ystyqtan ólip bara jatqan saıahatshylardy qutqaryp qalǵan eken. Shyǵarmada kenep boıymen sý aǵyndary tasyp jatqanyn baıqaımyz. Onyń sheshek atqan aǵashtardy, shyryndy shóptiń arasynda jaıylyp jatqan janýarlardy sýǵarýǵa kelgenin kóremiz. Ártúrli obrazda tirshiliktiń tamyrshysy retinde Qydyr ata kartınanyń mazmunyn jandandyryp tur.

Fonǵa kóz salsaq, baıtaq babanyń tórt túliktiń qamqorshysy ekenin anyq kórýge bolady. Zeńgi baba – sıyrdyń qamqorshysy, Shopan ata – qoıdyń qamqorshysy, Oı­sylqara – túıe qamqorshysy jáne Qam­bar ata – jylqylardyń qamqorshysy. Árqaısysynyń qasynda óziniń súıikti janýarlary beınelengen. Sýretshi jıyntyq beıne arqyly qazaqtyń eski ańyzyna jan bitiredi.

Kompozısııa keıipkerleri sımme­trııalyq túrde teńdestirilgen jáne kóleń­ke men jaryqtyń qarama-qaıshylyǵy baı­qalady. Kartınadaǵy nysandardyń ólshemi mıfologııalyq janrdaǵy keskin­demelerge saı jazylǵan.