Májilis Tóraǵasynyń orynbasary Sergeı Dıachenkonyń jetekshiligimen keshe «Qazaqstan Respýblıkasy Statıstıka agenttigi jumysynyń 2013 jylǵy qorytyndylary jáne 2014 jylǵy perspektıvalary» degen taqyrypta Úkimet saǵaty bolyp, onda qosymsha kórme uıymdastyryldy.
Elbasy statıstıka salasyn jetildirý týraly árdaıym eskertip otyratyndyǵyn tilge tıek etken vıse-spıker osy vedomstvo aldynda statıstıkalyq derekter sapasyn jaqsartý, halyqaralyq standarttar engizý, jańa aqparattyq tehnologııalardy qoldaný men aqparat taratý jumystaryn jaqsartý mindeti turǵandyǵyn erekshe atady. «Otandyq statıstıka salasy damyp kele jatqanyn baıqap júrmiz. Qazirgi tańda «Taldaý», «e-statıstıka» sııaqty aqparattyq-taldaý júıeleri engizilgen. Dúnıejúzilik bankpen birlesip, «QazStat» jobasy iske asyrylyp keledi», dedi Sergeı Aleksandrovıch.
Budan keıin sóz Statıstıka agenttiginiń tóraǵasy Álıhan Smaıylovqa berildi. Agenttik basshysy baıandamasynyń basy men sońyn memlekettik tilde jasaǵanymen, negizgisin resmı tilde áńgimeledi. Sol úshin de depýtattar tarapynan eskertý aldy. Biraq kelesi kelgende baıandamany tek memlekettik tilde jasaıtyndyǵyna sendirdi.
Vedomstvo basshysy bul rette qazaqstandyq statıstıkalyq júıeniń ári qaraı damýy agenttiktiń 2014-2018 jyldarǵa arnalǵan strategııalyq jospary negizinde júrgiziletinin qaperge saldy. Statıstıka agenttigi aldynda 2014 jylǵa «QazStat» jobasyn iske asyrý jumystaryn jalǵastyrý jáne Ulttyq shottar júıesin jetildirý máselesi turǵany erekshe ataldy.
Jáne de «jasyl» ekonomıka statıstıkasynda jańa 7 ádistemeni ázirleý jáne 8 qoldanystaǵy ádistemeni jetildirý máselesi de syrt qalmaǵan.
«E-statıstıka» jumysyn jetildirý jáne ony basqa memlekettik organdar aqparattyq júıelerimen ıntegrasııalaý jumystaryn jalǵastyrý mindeti tur. Ásirese, onlaın rejiminde qabyldanatyn esepterdiń sanyn ulǵaıtý máselesi –ýaqyt talaby. Sondaı-aq, múddeli memlekettik organdar men respondentterdiń qatysýymen 2015 jylǵa arnalǵan jalpymemlekettik jáne vedomstvolyq statıstıkalyq nysandardy budan ári ońtaılandyrý men respondentterge júktemeni azaıtý da aıtylmaı qalmady. Statıstıkanyń ashyqtyǵy men qoljetimdiligi saıasatyn jalǵastyrý da oryndy ataldy.
Budan keıin qosymsha baıandama jasaǵan Ekonomıkalyq reforma jáne óńirlik damý komıtetiniń tóraǵasy Seıitsultan Áıimbetov búgingi tańda kórsetilgen baǵdarlamalyq qujattardy iske asyrý boıynsha aǵymdaǵy statıstıkalyq kórsetkishterdi tabý qıyn nemese olar múldem joqtyǵyn ortaǵa saldy. Sondyqtan agenttik saıtynda kásipkerlikke senimdilik ındeksi; óndiristiń ósýin shekteıtin faktorlar; óndiristik qýattylyqtardy paıdalanýdyń ortasha deńgeıi jáne básekelestik ortanyń jaı-kúıi týraly kórsetkishter bolýy qajet.
Sonymen qatar, komıtet basshysy «Kólik», «Baılanys», «Innovasııa» sııaqty kórsetkishter boıynsha da kemshilikter bar ekenin atap kórsetti. Depýtattyń sózine qaraǵanda, onda qatty jabyndy joldary joq aýyldyq eldi mekenderdiń sany; halyqty televızııalyq jáne radıohabarlar taratýmen qamtý; tehnologııalyq ınnovasııalardy paıdalanatyn shaǵyn jáne orta kásiporyndardyń úles salmaǵy jáne taǵy basqalary naqty jazylmaǵan. Qazirgi kezde «onlaın» arqyly tek 128 statıstıkalyq nysandy ǵana tapsyrýǵa bolady. 2012 jyly Qazaqstanda 49853 kásiporyn ınternetti paıdalanypty. Al onlaın rejimde statıstıkalyq esepterdi tapsyrý bar bolǵany 5 paıyzdy nemese – 2 552 kásiporyndy quraǵan jáne ol 2013 jyly tek 15 042-ge deıin ósken nemese 30 paıyz bolǵan.
Máselen, «E-statıstıkaǵa» bıýdjetten 2 mlrd. 300 mln. teńge bólinse, «E-agromádenıetke» – 736 mln. 350 myń teńge jáne «E-lısenzııalaýǵa» 2 mlrd. 553 mln. 430 myń teńge qarastyrylypty. Sondyqtan da eseptilik pen ákimshilik derekterdiń belgili bir túrlerin tek qana elektrondyq nysanda tapsyrýǵa kóshetin kez keldi. S.Áıimbetov kadr saıasatyn da synǵa aldy. Máselen, kadrlardyń turaqtamaýy jıi oryn alady eken. Olaı bolsa, kadrlardyń biliktiligin arttyrý jáne qaıta daıarlaý jónindegi ǵylymı-zertteý ınstıtýtyn qurý qajet.
Baıandamalar aıaqtalǵan soń depýtattar tóraǵaǵa suraqtaryn qoıyp, usynys-pikirlerin bildirdi. Tólegen Ibraev aýyl sharýashylyǵy statıstıkasy men agenttik kórsetkishterinde mal basy boıynsha alshaqtyq bar ekenine nazar aýdartty. Agenttik tóraǵasynyń jaýabyna qaraǵanda, byltyr buzaý basy 2 mıllıon 300 myńǵa jetse, aýyl sharýashylyǵy vedomstvosynda ol 24 myń dep kórsetilipti. Azyq-túlik ımportyna qatysty depýtat Shavqat О́temisovtiń suraǵyna oraı jaýabynda agenttik basshysy byltyr onyń kólemi 4 mıllıard AQSh dollary bolǵandyǵyn, bul 2012 jylmen salystyrǵanda 5 paıyzǵa kóp ekendigin kóldeneń tartty.
Qazirgi tańda 1 mıllıon 399 myń orta jáne shaǵyn kásipkerlik sýbektileriniń tirkelgendigin alǵa tartqan Nurtaı Sabılıanov solardyń tek 8,9 myńy ǵana belsendi jumys isteıtinin jetkizdi. Agenttik tóraǵasynyń málimetine qaraǵanda, belsendi dep tabylmaǵan 590 myńǵa jýyq sýbekti jańadan tirkelgender, ýaqytsha toqtaǵandar nemese bankrotqa ushyraǵandar bolyp keledi eken. Til týraly arnaıy baǵdarlama bolǵanymen, qalyptasqan jaǵdaıǵa monıtorıng áli de jetispeı jatqandyǵyn Orazkúl Asanǵazy másele etip kóterdi. Á.Smaıylovtyń sendirýinshe, qazirgi tańda qaı óńirde qandaı mektepterdiń barlyǵy, olarda oqıtyn oqýshylardyń qaı tilde bilim alyp jatqandyǵy zerttelip otyrady jáne saıtta kórinis tapqan.
Osylaısha depýtattar ártúrli saladaǵy statıstıkanyń jaǵdaıyna jáne statıstıka naqtylyqqa negizdelýi tıistigine nazar aýdartýǵa tyrysty. Talqylaýdyń nátıjesinde ortaǵa salynǵan usynys-pikirlerdiń barlyǵyn agenttik óz jumysynda eskerýi qajet bolatyny qaperge salyndy.
Asqar TURAPBAIULY,
«Egemen Qazaqstan».
