Qazaqstan • 24 Jeltoqsan, 2021

Naryqtaǵy sıfrlandyrý deńgeıi qandaı?

1593 ret kórsetildi

Sıfrlandyrý úrdisine buryn jete mán bermeı júrgen bolsaq, pandemııa kezinde onyń qadi­rin jaqsy uǵynǵandaı bol­dyq. Ásirese, bank qyzmetin paıdalaný kezinde onlaın formattyń asa tıimdi ekeni baıqaldy. Biraq birdi-ekili qarjy uıymynan ózgesi áli tolyqqandy sıfrlandyrýǵa daıyn emes.

Ulttyq bank tóraǵasy Erbolat Dosaev sońǵy bes jylda eldegi qolma-qol aqshasyz tólem kólemi 26 ese ósti degen derek keltiredi. Al tólemdi ınternet jáne mobıldi qosymshalar arqyly jasaý 22 paıyzdan 83 paıyz­ǵa bir-aq kóterilgen. Ulttyq bank «Qarjylyq jáne tólem tehnologııalaryn damytý ortalyǵy» AQ basqarma tóraǵasy Bınýr Jalenovtiń aıtýynsha, 2016 jyldan beri POS-termınal arqyly tólem jasaý 63-ten 17 paıyzǵa azaıypty.

Sońǵy kezderi Ulttyq bank «sıfrly teńge» túsinigi týraly jıi aıtyp júr. Bul da zamanyna saı jasalatyn qadam. Álemniń 63 ortalyq bankiniń sıfrly valıýtalardy engizý máselesin qarastyra bastaýy da tegin emes sııaqty.

– Biz tólem servısteriniń qoljetim­di­li­gin arttyrý jáne ekonomıkadaǵy tranz­a­ks­ııalardyń qunyn tómendetý úshin jobanyń aıtarlyqtaı áleýetin kórip otyrmyz. Sıfrly teńge platformasy túbegeıli jańa servısterdi qurý úshin de múmkindikter ashady, – deıdi E.Dosaev. – Sıfrlandyrý retteýshi men qarjylyq qyzmetti tutynýshy arasyndaǵy ózara is-áreketti de jaqsartady. Qazaqstannyń depozıtterge kepildik berý qory (QDKQ) pılottyq rejimde «Kepildik berilgen ótemdi tóleýdiń elektrondyq portalyn» iske qosty. Búgingi tańda TMD-da mundaı onlaın tólem júıesiniń balamasy áli joq. Qazir Ulttyq bank bıznes-prosesterdi sıfrlandyrý sheńberinde aktıvterdi basqarý tıim­diligin arttyrý jáne qarjylyq táýekelderdi baqylaý jónindegi min­det­terdi keshendi túrde sheshý úshin aktıvter men táýekelderdi basqarýdyń biryńǵaı avtomattandyrylǵan júıesin engizý boıynsha jumys istep jatyr. Investısııalardy basqarý boıynsha tıimdi sheshimniń paıda bolýy ınvestısııalyq sheshimderdiń qabyldanýyn jedeldetip, operasııalyq táýekelderdi tómendetýge áser etedi. Nátıjesinde, altyn-valıýta rezervterin, Ulttyq qordy jáne BJZQ-daǵy zeı­netaqy aktıvterin basqarý kezinde tıim­dilik artatyn bolady.

О́z kezeginde Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń basshysy Mádına Ábilqasymova iri bankterdiń qarjylyq ekojúıeni damytýy qarjylyq ınklıýzııany kóbeıtetinin, sonymen birge básekelestikti shekteýge jáne aqparattyq qaýipsizdikke qaýip tóndirýge baılanysty jańa táýekelder jasaıtynyn atap ótti.

Qarjy sektorynyń kıbersha­býyl­darǵa tótep berý qaýqary týraly da sóz boldy. Meıli byltyrǵy, meıli bıylǵy ár alýan zertteýlerdi qarar bolsaq, bizdiń bankterdiń kıberqalqany asa myqty emes ekenine kóz jetkizer edik. Onda mıllıondaǵan azamattyń derekteri men trıllıondaǵan qarjy bar ekenin eskersek, sıfrlandyrý sharapaty birinshi kezekte osy kıberqaýipsizdikke tııýi kerek.

«Jyl basynan beri qarjy nary­ǵyn­daǵy aqparattyq qaýipsizdik sala­lyq ortalyǵy jumys isteıdi. Sodan beri bank, saqtandyrý uıymdary, nesıe bıýrosy, mıkroqarjy uıymdary men baǵaly qaǵaz naryǵynyń qaty­sý­shylaryna qoıylatyn talaptar qaras­tyryldy. Ortalyq aqparattyq qaýip­sizdikke tónetin qater, qarjy uıym­­dary ınfraqurylymynyń osal tus­tary, sondaı-aq qarjy naryǵyndaǵy aqparattyq qaýipsizdik oqıǵalary týraly aqparatty jınaýdy, baǵalaýdy jáne taldaýdy júzege asyrady. Tıisti eskertpeler ASOI «QAINAR» atty avtomatty júıe arqyly tıisti nysandarǵa jiberiledi. Bıyl 11 qarashadaǵy jaǵdaı boıynsha júıege tirkelgen ekinshi deńgeıli bankterde 33 111 aqparattyq qaýipsizdik oqıǵasy tirkelgen jáne óńdelgen. Onyń 25 321-i – kıber shabýyldar, 4 045-i – ádetten tys belsendilik faktileri, 3 223-i – tekserýdi qajet etetin aqparattyq qaýipsizdik oqıǵalary jáne 34-i – jumys barysyndaǵy irkilis nemese bas tartý deregi» deıdi Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi kıberqaýipsizdik basqarmasynyń basshysy Roman Permınov.

Qazaqstan qarjygerler qaýym­das­ty­ǵynyń basshysy Elena Bahmýtova sıfr­ly teńgeni damytý, banktik emes tólem jú­ıelerin jáne ashyq bankıngti damytýdy yntalandyrý jónindegi bastamalar qarjy naryǵyn damytýǵa aıtarlyqtaı yqpal etýde deıdi.

«Bul bastamalar bir jaǵynan qarjy naryǵynyń sıfrly ınfraqurylymyn damytýǵa yqpal etse, ekinshi jaǵy­nan, memlekettiń básekeles jeke qar­jy naryǵyna qatysýyn ulǵaıtý táýe­kelin týǵyzady. Sondyqtan da jańa ınfraqurylym ólshemderin teńsheýde memlekettik organdar men jeke sektor arasynda únemi dıalog bolýy qajet. Sıfrly tehnologııalar bank pen mıkroqarjy sektoryna ǵana áser etip qoımaıdy. Qor naryǵy men saq­tandyrý qyzmetteri de belsendi túrde damyp keledi. Bólshek ınvestorlar sa­ny­nyń aıtarlyqtaı ósýi kóbine teh­no­logııalardyń jáne baǵaly qaǵazdar naryǵyna kásibı qatysýshylardyń klıenttermen ózara baılanys jasaý arna­la­rynyń damýymen baılanysty» deıdi maman.

Sońǵy jańalyqtar

Uqsas jańalyqtar