Qoǵam • 31 Jeltoqsan, 2021

Baspanaly bolýdyń bastamasy

51 ret kórsetildi

Elimizde halyqtyń baspanaly bolýyna baǵyttalǵan baıyp­ty bastamalar az emes. Soǵan qaramastan «óz úıi – óleń tósegine» qol jetkize almaı saly sýǵa ketip, sarsańǵa túsken otandastarymyz da barshylyq. Al «úıi joqtyń kúıi joq» ekeni beseneden belgili dúnıe emes pe? Bıyl osy olqylyqtyń orny tolyp, ıpoteka qaryzynan qutyla almaı júrgen qazaqstandyqtardyń qareketine qan júgirdi. Buǵan eń aldymen Memleket basshysynyń tapsyrmasymen qolǵa alynǵan zeınetaqy jınaǵynyń bir bóligin úı alýǵa paıdalaný týraly usynysy utymdy serpilis berdi.

2019 jyly Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan halqyna Joldaýynda «Qazir jumys istep júrgen adam óziniń zeınetaqy jınaǵyn tek zeınetke shyqqannan soń ǵana paıdalana alady. Biraq olardyń bul qarajatty zeınetke shyqqanǵa deıin paıdalanǵysy keletini túsinikti jaǵdaı. Jumys isteıtin azamattar ózderiniń zeınetaqy jınaǵynyń bir bóligin belgili bir maqsatqa, sonyń ishinde baspana satyp alýǵa nemese bilim alý úshin paıdalaný máselesin jyl sońyna deıin pysyqtaýdy Úkimetke tapsyramyn», degen bolatyn. Úkimet bul tapsyrmany múltiksiz oryndap, 2020 jyly 1 qyrkúıekte Prezıdent «Meniń tapsyrmam boıynsha el turǵyndarynyń zeınetaqy jınaǵynyń bir bóligin paıdalaný máselesi pysyqtaldy. Bul, ásirese, qazir erekshe mańyzdy. 2021 jyldyń ózinde Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qorynyń 700 myń salymshysy óz jınaǵynyń bir bóligin turǵyn úı alýǵa, emdelýge jumsaı alady nemese basqarýshy kompanııalardyń ıeligine beredi. Úkimetke Ulttyq bankpen birlesip, osy jyldyń sońyna deıin barlyq qajetti normatıvtik-quqyqtyq aktilerdi qabyldap, daıyndyq jumystaryn júrgizýdi tapsyramyn», degen edi.

Osylaısha Memleket basshy­synyń tapsyrmasy boıynsha otan­dastarymyzǵa zeınetaqy jına­ǵynyń bir bóligin belgili bir maq­satqa paıdalanýǵa múm­kin­dik berildi. Bul qandaı maq­sattar edi? Eń aldymen el turǵyn­darynyń baspana máselesin sheshýge nazar aýdaryldy. Iаǵnı otan­das­tarymyz ekinshi deńgeıli bank­terdegi bereshegin óteı alady. Má­selen, ıpotekalyq turǵyn úı qaryzy boıynsha bereshekti ishi­nara nemese tolyq óteýge bolady (sony ishinde ıslam bankiniń qarjylandyrýy sheńberinde). Sondaı-aq «Otbasy» bankindegi turǵyn úı qurylys jınaqtary júıesi boıynsha ıpotekalyq qaryzdy ishinara nemese tolyq óteýge, turǵyn úı qaryzyn qaıta qarjylandyrýǵa múmkindik paıda boldy. Buǵan qosa, satyp alý quqyǵymen bereshekti tolyq nemese ishinara óteýge múmkindik bar. Sonymen qatar zeınetaqy jınaǵynyń bir bóligin turǵyn úı satyp alý kezinde paıdalanýǵa bolady.

Sondaı-aq qarajatty densaý­lyqty túzeýge de jumsaı alasyz. Máselen, orfandyq aýrýlar­dy emdeýge, stomatologııalyq qyz­metterge, rekonstrýktıvti jáne qalpyna keltirý (plastıkalyq) operasııalaryna, radıonýklıdtik jáne radıoıodterapııaǵa, radıo­hırýrgııalyq emdeýge, proton te­rapııasyna, oftalmolog qyzmet­terine paıdalanýǵa ruqsat. Sonyń nátıjesinde, BJZQ turǵyn úı jaǵdaıyn jaqsartý, emdeý jáne ınvestısııalyq basqarýǵa aýdarý maqsatynda 2,5 trln teńgeden astam somaǵa salymshylardyń 850 myńǵa jýyq ótinishin oryndady.

2021 jylǵy 27 jeltoqsa­nyn­daǵy jaǵdaı boıynsha, salym­shy­lardyń (alýshylardyń) zeı­net­aqy jınaqtaryn turǵyn úı jaǵ­daılaryn jaqsartý úshin paı­da­lanýǵa bergen 709 894 ótini­shi oryndaldy. Ýákiletti opera­tor – bankterde ashylǵan qazaq­standyqtardyń arnaıy shottaryna BJZQ 2,4 trln teńgeden asa qarjy aýdardy. Birjolǵy zeınetaqy tólemderiniń ortasha somasy – 3,4 mln teńge. Oryndalǵan ótinishterdiń eń kóbi Almaty qa­la­synyń (17,6%), Nur-Sultan qalasynyń (13,4%), Mańǵystaý oblysynyń (12,4%) turǵyndary tarapynan joldandy. Búginde zeınetaqy jınaqtarynyń bir bóligin paıdalanýǵa ótinishterdi qabyldaıtyn ýákiletti operatorlar «Otbasy banki» turǵyn úı qurylys jınaq banki» AQ, «Qa­zaqstan Halyq banki» AQ, «Altyn Bank» AQ, «Bank SentrKredıt» AQ jáne «Bank Frıdom Fınans Kazahstan» AQ sanalady. Oryn­dalǵan ótinishterdiń edáýir bóligi (oryndalǵan ótinishterdiń jalpy sanynyń 95%-y) «Otbasy bank» turǵyn úı qurylys jınaq banki» AQ, odan ári «Qazaqstan Halyq banki» AQ (3,7%), «Bank SentrKredıt» AQ (1,3%), «Altyn Bank» AQ (0,05%) jáne «Bank Frıdom Fınans Kazahstan» AQ (0,03%) arqyly berildi.

О́tinishterdiń kóp bóligi aza­mat­tyq-quqyqtyq mámileler bo­­ıyn­sha (túpkilikti esep aıyry­sý) men­­shikke turǵyn úı satyp alýǵa baǵyttalǵan – 1,7 trln teń­ge­ge (jal­py somanyń 70%-y) 339 448 óti­nish oryndaldy. Odan ári ıpo­tekalyq turǵyn úı qaryzy bo­ıyn­sha bereshekti ishinara óteýge (sonyń ishinde ıslam bankiniń qar­jy­landyrýy sheńberinde) jal­py somasy 179,3 mlrd teńgege 114 315 óti­nish jáne turǵyn úı qurylys jınaqtary júıesi bo­ıyn­sha ıpotekalyq qaryz bere­shegin ishinara óteýge jalpy soma­sy 118,2 mlrd teńgege 95 735 óti­nish oryndaldy.

2021 jyldyń 16 jel­toqsa­­ny-
nan bastap BJZQ salym­­shy­­laryna «Otbasy bank» TQJB-da odan ári jınaqtaý úshin turǵyn úı qurylysy jınaq aqshasyna salymdy tolyqtyra alady. Osy maqsatta 10 kún ishinde 33,1 mlrd teńgege 24 373 ótinish oryndal­dy. Sondaı-aq, jeltoqsan aıynda qazaqstandyqtar jer teli­min nysanaly maqsaty bar azamattyq-quqyqtyq mámileler boıynsha – jeke turǵyn úı qu­rylysy nemese jeke qosalqy sha­rýashylyq (túpkilikti esep aıyrysý) boıyn­sha menshikke satyp alýǵa óz jınaqtarynyń bir bóligin paıdalaný quqyǵyn aldy. Osylaısha bıylǵy 27 jeltoqsanǵa deıin jınaqtardy paıdalanýdyń osy maqsaty boıynsha BJZQ 88 mln teńgeni quraıtyn 47 ótinishti oryndady.

Sonymen qatar BJZQ emdelýge berilgen 121,8 mlrd teńgeden astam somaǵa 134 587 ótinishti oryn­dady. Bul rette alýǵa bola­tyn ortasha soma shamamen 0,9 mln teńge. Sonymen qatar salym­shylardyń (alýshylardyń) BJZQ-daǵy JZSh-na ýákiletti operatordan («Otbasy banki» turǵyn úı qurylys jınaq banki» AQ) 13,2 mlrd teńge qaıtaryldy. Bul qarajat ótinish berýshilerdiń ótinishi jáne ózge de sebepter bo­ıynsha belgilengen merzimde paıda­lanylmady. Oryndalǵan óti­nishterdiń basym bóligi stoma­tologııalyq qyzmetterge – 115,8 mlrd teńgege 125 209 ótinish, odan keıin oftalmologııalyq qyz­metterge – 2,8 mlrd teńgege 5 807 ótinish jáne orfandyq aýrýlardy emdeýge – 0,9 mlrd teńgege 1 110 ótinish baǵyttaldy.

Bıylǵy 27 jeltoqsandaǵy jaǵ­daı boıynsha, ınvestısııalyq portfeldi basqarýshylarǵa (IPB) 7 mlrd teńge aýdaryp, BJZQ 4 025 ótinishti oryndady. Aýdarymnyń ortasha somasy – 1,7 mln teńge. Qazirgi ýaqytta BJZQ zeınet­aqy aktıvterin senimgerlikpen basqa­rýǵa qatysty tórt IPB-men shart jasasty. Aıta keteıik, 7 mlrd teńgeniń 46,22%-y nemese 3,2 mlrd teńgesi «Jusan Invest» AQ, 26,77%-y nemese 1,9 mlrd teńgesi «Halyk Global Markets» AQ, 16,21%-y nemese 1,1 mlrd teńgesi «BCC Invest» AQ, 10,80%-y nemese 0,8 mlrd teńgesi «Sentras Sekıýrıtız» AQ aýdaryldy.

«Zeınetaqymen qamsyz­dan­dyrý týraly» zańǵa sáıkes, IPB ınvestısııalyq basqarýdy júze­ge asyrǵany úshin komıssııalyq syıaqy alýǵa quqyly. IPB syı­aqysynyń shekti shamasy alynǵan ınvestısııalyq tabystyń 7,5%-nan aspaýy tıis. Komıssııalyq syıaqynyń naqty shamasyn jyl saıyn IPB-nyń basqarýshy organy bekitedi jáne ol jylyna bir ret qana ózgerýi múmkin. Salymshy zeınetkerlik jasqa tolǵanǵa deıin Ulttyq banktiń basqarýynda bolatyn zeınetaqy jınaqtaryna ınflıasııa deńgeıi eskerilip otyratyn saqtalý kepil­digi qoldanylady. Zeınetaqy jı­naqtary IPB-nyń basqarýyna aýdarylǵan jaǵdaıda, memlekettik kepildik basqarýshy kompanııa­nyń zeınetaqy aktıvteriniń eń tómen­gi kiristilik deńgeıin qamtama­syz etetin kepildigimen almasty­rylady. Kiristiliktiń eń tómengi deńgeıi naryqta áreket etetin IPB-nyń basqarýyna berilgen zeınetaqy aktıvteriniń ortasha alynǵan kirisin negizge ala otyryp esepteledi.

Memleket basshysy bıylǵy Joldaýynda «Zeınetaqy jınaq­taryn merziminen buryn paıdalaný týraly bastama ekonomıkaǵa aıtarlyqtaı áser etti. Eń bastysy, onyń áleýmettik yqpaly aıryq­sha boldy. Osy sharanyń arqasynda mıllıonnan astam azamatymyz turǵyn úı jaǵdaıyn jaqsart­ty. Keıbiri ıpotekalyq qaryzyn azaıtty», degen edi. Rasymen de, otandastarymyz mańyzdy bas­tamanyń ıgiligin kórip, turmy­syn, densaýlyǵyn túzeýdiń tıimdi te­tigine qol jetkizdi.

Sońǵy jańalyqtar

Shabyt shaqyratyn shahar

Elorda • Keshe

Aqjaınaq astana

Elorda • Keshe

Ozyq óndiris ornynda boldy

Aımaqtar • Keshe

Dımash pen Djekson

О́ner • Keshe

Uqsas jańalyqtar