Tarıh • 23 Qańtar, 2022

Torǵaı tarıhyn tolǵaǵan

109 ret kórsetildi

Qazan tóń­kerisine deıin (1917 j) qazaq dala­synyń etnografııasy, ákim­shilik bó­lisi jáne fol­­klorlyq murasy sııaq­ty túrli ta­qy­rypty qam­tyǵan myń­­nan as­tam kitap ja­ryq kórgen eken.

Atap aıt­qan­da, Oryn­­bor baspahanalarynan 94 myń 800 tıraj­­ben 42 basylym, Sank-Peterbýrgtiń Boraganskıı baspahanasynan 3 myń tırajben 1 kitap, Semeıdegi «Járdem» baspahanasynan 11 myń 800 tırajben 8 basylym, Astrahan baspahanasynan 9 myńnan astam tırajben 4 basylym, Oraldan 2 myń tırajben 1 basylym t.b.

Osylardyń qataryna 1902 jyly Tver qalasynda basylyp shyqqan «Týrgaıskaıa oblast. Istorıcheskıı ocherk» atty eńbekti jatqyzýǵa bolady. Bıyl bul týyndynyń jaryq kórgenine 120 jyl tolsa, kitap avtory orys zertteýshisi, tarıhshy-etnograf Aleksandr Ivanovıch Dobro­smyslov (1854 – 1915) eken. Bul kisi 1888-1901 jyldary Torǵaı oblystyq veterınarlyq sharýashylyǵynda qyzmet atqarǵan kórinedi. Avtor jaıly ǵumyrnamalyq anyqtamalyqta, «Torǵaı oblysy: tarıhı ocherkter» kitaby Orys geografııa qoǵamynyń Orynbor bóliminiń tap­syry­sy boıynsha jazylǵany jaıly aıtylypty.

Patshalyq Reseı kezinde Dala general-gýber­natorlyǵyna qarasty Torǵaı oblysynyń aýmaǵy – 399 780 verst nemese qazirgi ólshemmen aıtqanda 456 185 sharshy metrdi qurasa, turǵyn­darynyń sany jarty mıllıonǵa jeteqabyl bolypty. Torǵaı oblysynyń batysy Oral oblysymen shektelse, shyǵysy Aqmola oblysymen ushtasyp, ońtústik shebi Aral teńizine deıin sozyla ornalasypty.

Osynshama alyp aýmaqty alǵan aımaq­tyń tarıhy men sharýashylyǵy jaıly málimet jınaqtalǵan atalmysh eńbekte – oblysqa ba­ǵynyshty ýezder men bolystyqtar tizimi (1894 jylǵy málimet), sondaı-aq óńirdegi mal sharýa­shylyǵy, saýda isi jaıly statıstıkalyq derekter jınaqtalǵan. Avtordyń aıtýyna qara­ǵanda, bul kitap 1898 jyly oblystyq statıstıka komıtetiniń tapsyrmasy boıynsha: «Qyr­ǵyzdyń júnnen jasalǵan buıymdary», «Torǵaı oblysynda 1886 jylǵa deıin jylqy sharýashylyǵyn jaqsartý boıynsha júrgizilgen sharalar», «Torǵaı oblysyndaǵy saýda» t.b. taqyryptar boıynsha júrgizilgen zertteýler qorytyn­dysy ispettes.

Qalaı desek te, bul týyndyǵa arqaý bolǵan derekter qazaq tarıhynyń bir tarmaǵy ekeni shyn. Onyń ústine, osydan dál 120 jyl burynǵy dala qazaqtarynyń sharýashylyǵy jaıly bilgisi kelgen zertteýshi úshin óte qundy málimet bary anyq.

Sońǵy jańalyqtar

Dollar 10 teńgege qymbattady

Qarjy • Búgin, 16:23

Referendýmǵa latvııalyq baqylaýshylar keledi

Referendým-2022 • Búgin, 15:25

Saıajaıdan esirtki zerthanasy tabyldy

Aımaqtar • Búgin, 13:07

Uqsas jańalyqtar