Shynynda arhıv qoryn, tarıhı muralardy, túpnusqa qujattardy bolashaqqa syny men syryn buzbaı jetkizý paryz. Shejireli derekkózderdiń tolyqqandy keshenin saqtaý jáne olardy jan-jaqty paıdalaný barysynda sandyq júıeniń róli joǵary. Qazir arhıvıster ótken dáýirden búginge deıingi kezeńdi qamtıtyn otandyq jáne sheteldik arhıvter dúnıesine ilgeri zertteý júrgizip jatyr.
Jahandyq indet kezinde onlaın, sıfrly, elektrondyq formattyń qanshalyqty mańyzdy ekeni aıqyn kórindi. Muny Nur-Sultan qalasynyń memlekettik arhıvine barǵanda baıqadyq. Munda elektrondy arhıv quryp, sony iske qosý máselesi ońtaıly sheshilgen. Eń ǵajaby, qundy qujattardyń joǵalýyn jáne ruqsatsyz paıdalanylýyn boldyrmaý úshin qalalyq muraǵat radıojıilik tegterin (RFID júıesi) paıdalana otyryp, qaýipsiz saqtaý jáne olardyń qozǵalysyn baqylaý júıesin engizipti. Iаkı aqparattyq qaýipsizdik nemese kıberqaýipsizdik saıasaty ázirlengen.
Ol qalaı deısiz ǵoı?! Máselen, barlyq sıfrlanǵan qujat keskini negizgi serverden bólek, jeliden tys saqtyq kóshirme júıesi arqyly jasalǵan dıskilerde saqtalady. Alda-jalda derekqor buzylǵan jaǵdaıda, barlyq aqparatty múmkindiginshe tez qalpyna keltirýge bolady.
«Biz qoımany dástúrli aqparat quraldaryna arnalǵan zamanaýı qural-jabdyqtarmen qamtamasyz etýdemiz. Muraǵat sóreleriniń jalpy uzyndyǵy 7,5 myń kılometrdi quraıdy», deıdi astanalyq arhıv dırektory Meıram Bektembaev.
Onyń aıtýynsha, qazir arhıvte qundy qujattardy saqtandyrý qory qurylýda. Sonymen qatar muraǵat bazasynda olardy qalpyna keltirýge arnalǵan tolyqqandy zerthana jumys istep tur. Búginde muraǵat qory 18 esege ósken. Qujattardyń jalpy kólemi 50 mıllıon paraq. Olardyń 70 paıyzynyń óńi ketken nemese tómen kontrast mátinge toly. Qazir qalpyna keltirý jumystary júrgizilip jatyr.
Qalalyq arhıv aldynda turǵan mańyzdy mindet – muraǵat materıaldaryn tolyqqandy sıfrlandyrý. Qala ákimdiginiń qoldaýymen elektrondy muraǵat júıesi qosylǵan. Jaqynda arhıv qoımasynyń syıymdylyǵyn arttyrý maqsatynda 210 terabaıt saqtaý múmkindigi bar derekterdi óńdeý ortalyǵy qurylypty.
Qazirgi tańda arhıv qyzmetkerleri 4 mıllıonǵa jýyq paraqty sıfrlandyrdy. Aldymen, turaqty túrde suranysqa ıe materıaldardy óńdese, ekinshiden, tarıhı qundylyǵy qymbat baǵaly qujattarǵa qaıta jan bitirýde. Bul qaıta-qaıta paıdalaný kezinde boıaýy ketken eski qaǵaz materıaldardy aınalymnan shyǵarýǵa múmkindik beredi. Al úshinshiden, muraǵat jeke jáne zańdy tulǵalardyń ótinishteri boıynsha saralanyp, mańyzdy maǵlumattardy sıfrlandyrýda.
«Osy jumystardyń nátıjesinde, elektrondy oqý zaly quryldy. Qazir muraǵat materıaldarymen jumys isteýge nıetti tarıhshylar nemese ǵalymdar qujattardyń elektrondy kóshirmelerin ǵana paıdalanady. Biz kerek derekterdi poshta arqyly da jibere alamyz. Qujattyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin endi qaǵaz túpnusqalary eshkimge berilmeıdi», deıdi M.Bektembaev.
Dırektordyń sózine súıensek, erte me, kesh pe árbir tulǵa óz otbasynyń shyǵý tegin, shejiresin zertteı bastaıdy. Bul rette elordalyq muraǵat shejirelik zertteý jobalaryn júzege asyrý arqyly adamdarǵa barynsha kómek kórsetetin bolady. Qalalyq arhıv óziniń saıtynda qundy qujattar tizimdemeleriniń sıfrly keskinderin ornalastyrdy. Iаǵnı kez kelgen adam úıden shyqpaı-aq kerek materıaldarmen tanysa alady.
Aıtpaqshy, astanalyq muraǵat zamanaýı 3D skanerin paıdalana otyryp, oqyrmanǵa qyzyqty eksponattardyń 3D kóshirmelerin qamtıtyn vırtýaldy ólketaný ekspozısııasyn qurdy. Bul da oqyrmanǵa úlken olja. Aldaǵy ýaqytta arhıv qyzmeti aqyly bolýy ábden múmkin. Bul sheteldik arhıvterde bar tájirıbe. Aqyly qyzmet qosylsa, otandyq arhıvter memleketke qol jaımaı, az da bolsa óz kúnin ózi kórýge jaǵdaıy keler edi.
