Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
«Elektrojúıeleri» JShS – 30 jyl boıy Jańaózen halqyn elektr energııasymen qamtý qyzmetinde múdirip minge, súrinip synǵa ilikpegen mekeme. Jańaózendik 45 turǵyndy jumyspen qamtyp, óz quryltaıshylary men qyzmetkerlerine jalaqyny, ótemaqyny ýaqytymen tólep, sondaı-aq ózimen qoıan-qoltyq qyzmet etetin kompanııalarǵa, salyq oryndaryna esh qaryz bolmaı, halyqqa qaltqysyz qyzmet etken kompanııa óz jumysyn barynsha jolǵa qoıyp, ábden qalyptasqan kelisti ujym bolatyn. Alaıda mekemeniń bereketti tirliginiń syrttan kózalartyp, ońaı jemtik etýdi kóksegenderdiń ozbyrlyǵynan áp-sátte tý-talaqaıy shyqty. Kózińdi baqyraıtyp qoıyp kisiniń qolyndaǵy kúlsheni «berseń – qolyńnan, bermeseń – jolyńnan» dep julyp alatyn keýdemsoqtardyń baryna qaıran qalasyń – zań qaıda, ákimdik qaıda, ádildik qaıda?
Jańaózenge kelgen «barymtashy» toptyń álegi 2018 jyly bastaldy. Jábirlenýshilerdiń qolyndaǵy qylmystyq is qujattaryna súıensek, mekeme jumysyna syrttaı qyzyǵyp, ony qalaıda qoldy etýdi kózdegen uıymdasqan qylmystyq top atalǵan kompanııanyń negizgi quryltaıshysy Q.Kóshkinbaevty qorqytý-úrkitý jolymen bildeı mekemeni qujat boıynsha nebári 1 (bir!) teńgege «satyp alady», durysynda reıderlik jolmen tartyp alady. Qazirgi bir ottyqtyń quny 200 teńgeden ári asqan zamanda bildeı mekemeni 1 teńgege satyp alýdyń astarynda qanshalyqty kelemej, qorlyq, qylmys jatqany birden ańǵarylyp-aq tur. Ne degen basyný! Sóıtsek, bul mazaqtyń basy eken. Halyqqa elektr energııasyn taratýdy emes, aqsha jasaýdy ǵana oılaǵandar az ýaqytta buryn esh qaryzy bolmaǵan mekemeni «MAEK» mekemesine 1 mlrd 900 myń teńgege, «MREK»-ke 239 427 856, 97 teńgege qaryzǵa batyrady. Mundaı soraqylyq mekemeni bankrot etip nemese ońaltýǵa jiberip, qarjyny qaltaǵa basyp taıyp turý úshin ádeıi jasaldy demeske amal joq. Alaıda iske zań oryndary aralasyp, mekemeni talan-tarajǵa salǵandarǵa qatysty qylmystyq is qozǵaldy, olarǵa tergeý oryndarymen uıymdasqan qylmystyq top qurý, bopsalaý, reıderlik, salyqtan jaltarý, qylmystyq jolmen tapqan aqshany zańdastyrý syndy qylmystyq kodekstiń asa aýyr baptarymen aıyptar taǵylyp, qazirgi tańda qylmystyq is Mańǵystaý oblystyq arnaıy mamandandyrylǵan sotynda qaralýda. Aıyp taǵylyp, qazirgi tańda sot úkimin kútip qamaýda otyrǵandar qatarynda «Elektrojúıeleri» seriktestigin qoldy etkendermen birge Aqtaý qalasynda elektr energııasyn taratýmen aınalysatyn «Alıansenergosnab», «MAEK» basshylyǵy ókilderi bar. Osy jerde «Alıansenergosnab» kompanııasyna nazar aýdarýǵa tıispiz. Osydan 3-4 jyl buryn Mańǵystaýda paıda bolyp, elektr energııasyn taratý qyzmetinde aıqaı-shý, daý-damaıdyń týyndaýyna sebepshi bolǵan kompanııa endi tyrnaǵyn Jańaózenge batyrǵany baıqalyp tur. «Jer astynan jik shyqty, eki qulaǵy tik shyqty» deıtindeı, Mańǵystaýǵa kelip ylań salatyndaı «otqa salsa janbaıtyn, sýǵa salsa batpaıtyn» bul kimniń kompanııasy? Nege el ishin bórliktiretinderge zańmen tyıym joq?
Sonymen mekemeni 1 teńgege «satyp alǵan» A.Tólemisovtiń ózi qamaýǵa alynǵanymen, seriktestiktiń jumysyn odan ári júrgizý tizginin eks-dırektordyń orynbasary D.Djeıranbaev, bas esepshi E.Eskabýlova jáne kompanııany reıderlik jolmen basyp alǵan qylmystyq top músheleri tergeý ızolıatorynan senimhat bergen advokaty A.Alımov qolyna alyp, Tólemisovtiń «tirligin» jalǵastyrady. Áý basta tutynýshylarǵa qyzmet etýdi emes, kompanııany tonaýdy oılaǵandar 2019 jyldan 2021 jyldyń mamyr aıyna deıin esh kedergisiz óz oılaryn júzege asyrady, bul jyldary mekeme qyzmeti barynsha quldyrap qalt-qult etken kúıge túsedi. Tek 2021 jylǵy mamyr aıynda «Elektrojúıeleri» seriktestiginiń tóbesine úıirilgen bult az-maz seıilip, negizgi quryltaıshy óz bóligin ala almasa da, dırektorlyqqa osy seriktestiktiń óz qyzmetkerin taǵaıyndaýǵa qol jetkizedi. Osydan soń-aq kompanııa jumysynyń tamyryna qaıtadan qan júgirip, olar az ýaqytta kompanııa oıda joqta áldebir toptyń kesirinen belsheden batqan qaryzdyń negizgi bereshegin eki esege azaıtady.
Alaıda «Elektrojúıeleri» seriktestiginiń quryltaıshylary men burynǵy qyzmetkerleri, ıaǵnı negizgi ıeleri aldynan jańa kedergi paıda bola ketedi. Bizde máselege oraı «jergilikti ákimdiktiń bolyp jatqan oqıǵaǵa kózqarasy men áreketi qandaı boldy?» degen suraq týyndaıdy. Bir qyzyǵy jáne ókinishtisi – Jańaózen qalalyq ákimdigi mekemedegi daý-damaıǵa mán berip, anyq-qanyǵyn naqtylap jatpady ma, álde basqa sebepteri bar ma – seriktestikti qoldy etkenderdi, ıaǵnı qazirgi tańda tergeý oryndarymen «uıymdasqan qylmystyq top qurdy» dep kiná taǵylǵandar tarapyn qoldap shyǵady. Nege? 30 jyl boıy jańaózendik tutynýshylarǵa minsiz qyzmet etken «Elektrojúıeleri» kompanııasyn kóz aldynda tutqıyldan tap bergen kúsh shyryldatyp torǵaıdaı talap jatqanda ákimdiktiń ádildikke ara túse almaýynyń, jábirlenýshige qoldaý kórsete almaýynyń sebebi nede? Atalǵan kompanııa jumysynda qate bolsa, jumysty júrgize almaǵan bolsa, ákimdik 30 jyl boıy ony kórmeı, aıǵa qarap otyrdy ma? Osy másele boıynsha pikirleskim kelip Jańaózen qalasynyń ákimi M.Ibaǵarovqa habarlasqanymda ol «aýylda emestigin, eńbek demalysynda» ekenin habarlady. Al qala ákiminiń orynbasary B.Izǵalıev telefonyn kótergen joq.
Jańaózen qalasynyń tizginin ustaǵandar ustatpaǵanmen, qoldaǵy qujattar olardyń ustanymyn anyqtap berdi. Mysaly, bir ǵana 30.06.2021 jyly Jańaózen qalalyq ákimdiginde ótken májilistiń hattamasy da biraz jaıdy ańǵartyp tur. О́z qoldary óz aýyzdaryna jetkendeı bolyp jumysty qaıta júrgize bastaǵan «Elektrojúıeleri» kompanııasyna qazirgi kedergi de osy Jańaózen qalalyq ákimdigi tarapynan bolyp otyr. Ákimdik jańadan qurylǵan «Mańǵystaýjaryq» JShS-na basymdyq berip, «Elektrojúıeleri» JShS jumysyna qoldan kedergi uıymdastyrýda. Tergeý ızolıatoryndaǵylardan senimhat alǵan advokat Jańaózen qalalyq ákimdigimen jınalys ótkizedi, nátıjesinde, «Elektrojúıeleri» JShS bankrot, endi qalada «Mańǵystaýjaryq» JShS elektr energııasyn taratatyn bolady dep jergilikti gazetke habarlandyrý, naqtyraq aıtsaq jalǵan aqparat taratady. Osydan soń kóptegen kompanııa «Elektrojúıeleri» JShS-men aradaǵy kelisimshartty buzýǵa, al «MAEK», «MREK» mekemeleri «Elektrojúıeleri» JShS-na energııa berýdi toqtatýǵa májbúr bolady. Al «Mańǵystaýjaryq» JShS qaıdan shyqty? Onyń Jańaózendegi kompanııa jumysyn reıderlik jolmen tartyp alýshylardyń, qazirgi tańda tergeý ızolıatorynda otyrǵandardyń «ekinshi bilegi» bolýy múmkin be – ony zań oryndary anyqtaıdy dep senemiz.
– Men zańger retinde 2021 jyldyń ortasynan bastap «Elektrojúıeleri» JShS-men jumys isteı bastadym. Eń birinshi kezekte Alımovtiń senimhatynyń zańsyz ekendigine nazar aýdaryp, ony jaramsyz dep taptym. Alaıda osy eki ortada ol Jańaózen ákimdigimen «kelisimin» iske asyryp, atalǵan seriktestikti bankrot dep taný týraly sotqa talap aryz berip úlgergen edi. Sotta «Elektrojúıeleri» kompanııasynyń qyzmet atqarýǵa qarjylyq ta, basqalaı da, resýrstyq múmkindigi bar ekeni dáleldendi. Bankrottyqtan bas tartý týraly sot sheshimi óz kúshine endi. Alaıda Jańaózen ákimdigi tarapynan kedergiler áli de jalǵasýda, – deıdi advokat, Batys Qazaqstan oblystyq advokattar alqasynyń múshesi Abzal Quspan.
Áldekimderdiń kesirinen qaryzǵa belsheden batqanymen jeke jáne zańdy tulǵalardan óndirilmegen 2 mlrd teńge shamasynda qarjysy bar «Elektrojúıeleri» kompanııasyn bankrot dep tanýdan bas tartýy – sottyń jeńisi!
Múddeli toptyń endigi «júrisi» qalaı jalǵasty? Olar qamaqta (tergeý ızolıatorynda) jatsa da Jańaózen ákimdigine, «MAEK», «MREK» basshylyǵyna óz yqpaldaryn saqtap qalǵandaryn kórýge bolady. Olar «Elektrojúıeleri» kompanııasyn bankrot qyla almaǵan soń, endigi maqsaty – osy kompanııaǵa tıesili barlyq sharttardy buzǵyzyp, Jańaózen qalasynyń barlyq tutynýshylaryn jańadan qurylǵan «Mańǵystaýjaryq» JShS-na ótkizý. О́kinishtisi jáne túsiniksizi – osy maqsatta Jańaózen ákimdigi, «MAEK», «MREK» basshylyǵy birlese qyzmet atqarýda. Advokattyń aıtýynsha, olardy basqarýshy, uıymdastyrýshy adamdar tergeý ızolıatoryndaǵylar ma, álde qylmystyq toptyń ustatpaı ketken syrttaǵy adamdary ma, ol ázirge anyq emes.
– «Elektrojúıeleri» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigine qatysty 2018 jyldan bergi jaǵdaıdy saraptaı kele, áreket etýshi uıymdasqan qylmystyq toptyń tamyry tereńde ekenin baıqaýǵa bolady. Atalǵan kompanııanyń negizgi quryltaıshysy Q.Kóshkinbaev tergeý organdarymen jábirlenýshi dep tanylǵan, qylmystyq toptyń bul kisiniń óz bóligin bar-joǵy bir tıynǵa baǵalap «satyp alǵany», anyǵynda tartyp alǵany, qylmystyq is qujattarynda bar. Sol kezden bastap «Elektrojúıeleri» kompanııasynda qarjylyq problema bastaldy. Sondaı-aq, «Elektrojúıeleri» kompanııasynyń basqa quryltaıshylary men qyzmetkerlerin de jábirlenýshi deýge tolyq negiz bar. Kompanııa birqatar bilikti mamanynan aıyrylyp qaldy. Is ońaı emes, alaıda ádildik jeńedi dep senemin, – deıdi aqqa jaq bolý úshin is tizginin qolyna alǵan advokat A.Quspan.
Jańaózendikter basynǵandarǵa belin basqyzýǵa nıetti emes. Mańǵystaýlyqtar «Elektrojúıeleri» kompanııasynyń jeńisin – jazyqsyz japa shegip, beıbit kúnde talaýǵa túskenderdiń ádildikke qol jetken kúnin kútýde!
