Kollajdy jasaǵan Záýresh SMAǴUL, «EQ»
Buryn Almaty qalasy mańyndaǵy eldi mekenderde ǵana ortalyqtandyrylǵan suıyq otyn qoljetimdi bolǵan, onyń ózinde sanaýly aýyldar ǵana gazdyń qyzyǵyn kóretin-di. Al 2018 jyly oblys ortalyǵyna kógildir otyn qubyry jetti. Osylaısha, Taldyqorǵan qalasy men onyń irgesindegi aýyldar órkenıettiń nyshanyn sezine bastady. Árıne, bul úshin memleket qorjynynan qyrýar qajy bólingeni anyq. Byltyrǵy derekke júginsek, Jetisýda 144 eldi meken tolyqtaı gazdandyrylǵan. Iаǵnı tabıǵı gazǵa 1,1 mln adam nemese turǵyndardyń 56 paıyzy qol jetkizgen. Biraq bul kórsetkishke negiz retinde megapolıs mańyndaǵy aýdandar men Taldyqorǵan qalasyna qatysty jaǵdaı alynsa kerek. О́ıtkeni aımaqtaǵy 5 aýdannyń turǵyndary úshin kógildir otyn áli arman kúıinde qalyp otyr. Tipti túgelge jýyq gazdandy degen megapolıs mańyndaǵy eldi mekenderdegi jaǵdaıdyń ózin jaqsy dep aıtýǵa áli erte. Bul týraly sál keıinirek aıtsaq.
Ázirge aımaqtyń atqarýshy bıligi oblys ortalyǵy men onyń aınalasyndaǵy aýyldarǵa gaz qubyryn tartýdy aıaqtaǵanyn aıtyp, alaqaılap otyr. Mysaly, jaqynda ǵana Taldyqorǵan qalasyna qarasty «Kóktal» shaǵyn aýdanyna kógildir otyn berildi. Kóktaldyqtar birneshe jyl kútken tabıǵı gazǵa alǵashqy bolyp 15 turǵyn úı qol jetkizdi. Al osy aıdyń sońyna deıin taǵy 600 abonentti qubyr jelisine qosý josparlanǵan. Jalpy, bul shaǵyn aýdanda 1 700 abonent bar eken. Biraq bul abonentterdiń barlyǵyna kógildir otynǵa qosylý qıynǵa soǵady. Onyń túrli sebebi bar, bastysy – jelige jalǵanýdyń quny. Qazir ortalyq gaz qubyryna qosylý úshin turǵyndar 250 myń teńgeden – 400 myń teńgege deıin aqsha tóleýge májbúr. Al mundaı qarajatty shyǵarýǵa turǵyndardyń qaltasy juqa. Onyń ústine Kóktal aýylyna gaz qubyryn tartý jumysynan jıi kiltıpan shyǵyp, adamdardyń tabıǵı otynǵa degen suranysy jyldar boıy naqtylanbaı kelgen bolatyn. О́ıtkeni aýylǵa gaz qubyryn tartý jobasy 2018 jyly bastalsa da, tolyq iske asyrylýy birazǵa sozylǵan edi.
Byltyr jeltoqsan aıynda oblys ákimi Qanat Bozymbaev Taldyqorǵan qalasyn aralaý barysynda bul máselege erekshe nazar aýdaryp, merdiger mekeme tarapynan jiberilgen barlyq kemshilikti túzeýdi tapsyrǵan. Qabyldanǵan sharalardan keıin gaz qubyrynyń beriktigi men sańylaýsyzdyǵyn tekserý jumystary aıaqtalyp, eldi mekenge kógildir otyn berildi. Jalpy, 8 myń turǵyny bar «Kóktal» shaǵyn aýdanyna gaz taratý júıesi Taldyqorǵan qalasyn gazdandyrýdyń IV kezegi aıasynda salynǵan. Qubyrdyń uzyndyǵy 60,3 shaqyrym shamasynda kórinedi. Onyń jobasy men qurylysy bıýdjet esebinen júrgizilip, 700 mln teńge kóleminde qarjy jumsalǵan.
– Kóp kútken qýanyshqa jettik. Buryn bir maýsymda 10 tonnaǵa deıin kómir jaǵatynbyz. Úıdi kómirmen jylytý bir jaǵynan shyǵyndy bolsa, ekinshi jaǵynan kómir tasyp, kúl shyǵarýdyń azaby kóp. Sol qıyndyqtan qutylyp, turmys taýqymetiniń jeńildegenine qýanyp otyrmyz, – deıdi Kóktal aýylynyń turǵyny Shakýra Bekejanova.
Sonymen, Taldyqorǵan qalasyn gazdandyrý isi tolyǵymen aıaqtaldy deýge bolady eken. Jalpy, qala boıynsha 54,3 myń abonenttiń tabıǵı gazǵa qosylýǵa múmkindigi bar jáne qazirgi kezde sonyń 30 myńǵa jýyǵy qosylǵan. Al 2022-2023 jyldary qala mańyndaǵy «Yntymaq», «Jastar-2» shaǵyn aýdandaryna gaz tartý jumysy júrgizilmek.
Sóz basynda oblystyń Almaty qalasy mańyndaǵy aýdandarynyń kógildir otyn tutynýyna qatysty aıtqan edik. Sony sál tereńdetsek. Qazir de Eńbekshiqazaq, Jambyl, Qarasaı, Talǵar, Ile aýdandarynyń turǵyndaryn tabıǵı otynmen qamtý máselesi ótkir tur. Derek boıynsha, qala mańyndaǵy 188 eldi mekenniń ishinde 122 aýylǵa kógildir otyn jelisi tartylǵan. Bul jerde atqarýshy bıliktiń turǵyndardy tabıǵı gazben qamtýǵa qatysty ustanymynyń ózi qyzyq bolyp kelgenin moıyndaý kerek. Iаǵnı memlekettiń qarjysy negizinen aımaqtaǵy nysandar tutynýǵa tıisti kógildir otyndy jınaqtap, esepteý mindetin atqaratyn gaz bólý stansalaryn salýǵa bólinip otyrdy. Al aýylishilik qubyr jelisin tartý men jeke turǵyn úılerdiń gazǵa qosylý múmkindigi ekinshi orynǵa ysyryldy. Ári bul jumysty isteýge jeke kompanııalar men kvazımemlekettik sektor tartylǵandyqtan kógildir otynǵa qoljetimdilik jaǵdaıy adamdardyń jeke máselesine aınalyp otyrdy. Esesine, óńirlerdi gazdandyrýǵa bıýdjtten bólingen qomaqty sýbsıdııalardyń saıda sany, qumda izi joq. Sonyń kesirinen gaz tasymaldaýshy kompanııalardyń qyzmeti úshin tóleıtin artyq aqsha tappaǵan adamdar nesıe alýǵa májbúr boldy. Mysaly, búginge deıin Ile aýdany aýmaǵyndaǵy aýyldarda gaz jelisine jalǵaý men qujat rásimdeý quny 300 myń teńgeden 450 myń teńge shamasynda qalyp otyr.
Aıtpaqshy, birer jyl buryn gazben jabdyqtaýǵa qosý qyzmetteriniń qunyn arzandatý boıynsha «Taldyqorǵan qalasy men Almaty oblysynyń eldi mekenderindegi turǵyn úılerdi gazdandyrýdyń» qarjylyq-ekonomıkalyq negizdemesi ázirlengen eken. Bul baǵdarlamanyń negizgi maqsaty biz aıtyp otyrǵan máseleni sheshý boldy. Iаǵnı gazben jabdyqtaý júıesine abonentterdi qoljetimdi baǵamen jáne bólip tóleý múmkindigin qoldana otyryp qosý jaıy sheshimin tabýy kerek-ti. Osy sharýa úshin oblystyq bıýdjetten 500 mln teńge kóleminde qarajat ta bólingen. Bir qyzyǵy, osy bólingen qarjyǵa ıelik etýshi «Jetisý-Oblgaz» kompanııasy aýyldardy gazǵa qosý jumysyn júrgizetin seriktesterimen konsorsıým jasap, bir abonentti gazǵa tolyq qosý quny ortasha eseppen 250-300 myń teńge aralyǵynda bolady degen sheshim shyǵarǵan eken. Al halyqtyń áljýaz tobyna bul qarajatty 8 aı merzimge paıyzsyz bólip tóleýdi usynǵan.
