Eńbek pániniń endigi sıpaty qandaı?

Syzý ma, sýret pe, álde eńbek pe?

Elordadaǵy №78 mektep. 7-synyp. Kórkem eńbek sabaǵy. Oqýshylar eki partany qosyp, aınala jaıǵasqan. Týra osyndaı ekinshi top árirekte otyr. Sabaqqa barlyǵy 9 bala qatysty. Olardyń úsheýi ul, qalǵany qyz. Balalardyń aldynda kórkem eńbek oqýlyǵy ashyq tur. Bir pánge arnalǵan eki oqýlyq bar, biri qyzdarǵa, ekinshisi uldarǵa arnalǵan. Kitaptyń tómengi tusyndaǵy A4 qaǵazdyń jartysyndaı paraqshalarda balalar qaryndashpen sharshynyń sýretin salyp otyr. О́shirgishti qa­ryn­dashpen kezektestirip qolda­nady. Muǵalim oqýshy­lar­dyń árqaısysyna jaqyndap baǵyt beredi, keıbirin túzeıdi. Mýl­tımedııaly taqtada «Iаndeks» izdeý jú­ıesi ashylyp tur. Izdeý jo­laǵynda «3 D ıllıýzııa kak narısovat» dep jazylǵan. Izdeý nátıjesi bir vıdeony ta­ýyp berdi. Vıdeoda qa­ryndashpen, syzǵyshpen sýret salýdyń kezeńde­ri, sodan soń sý­ret­tiń keı bólikterin qanyq, keı bó­li­gin ashyq boıaýdy kórsetip
jatyr.

Balalar kóbine taq­taǵa emes, aldyndaǵy aq qaǵazǵa jıi úńiledi. Qaǵazda ǵımarattar­dyń tóbesinen qaraǵandaǵy kórinis beınelen­gen. Sýret tegis qaǵazda salynǵany­men, oǵan qaraǵanda ǵı­ma­rattar­dyń árbir qyry, formasy tolyq kórinedi. Oqýshylar salǵan syzbasyn qaryndashpen shtrıhtap, ǵımarattardyń kóleńkesin kelti­rý­ge kóshti. Olardyń jumystary úlgidegige uqsap keledi. Bir kezde mu­­ǵalim áldebir qyzdyń jany­na jaqyndap kelip: «Minekeı, Medı­nanyń kórinisi jaqsy kórinip qaldy. Qane, fotoda qalaı bolatynyn telefonǵa túsirip kóreıik», dedi. Osydan soń onyń jumysyn áýeli ózine, keıin ózge synyptastaryna kór­setti. «Balalar, úsh D, eki D ınte­rerin túsindik qoı, ıá», deı bergende qońyraý da soǵyldy.

Balalar synyptan shyqqannan keıin muǵalimnen: «Dırektor­dyń kómekshisi sabaq ótetin synypty taýyp bergenshe, taqyrypty túsin­di­rip qoıǵansyz ba? Kelgenimizde oqý­shylar sýret salyp otyrdy. Osy taqyryptan úırengeni olardyń ómirinde qajet bola ma?», dep sura­dyq. Eńbek pániniń muǵalimi Ulbala Jumabekqyzy: «Búgin «dva D», «trı D» ıntererin daıyndaý týra­ly sabaq óttik. 2 D degenimiz – obek­tiniń ishki, al 3 D degenimiz syrtqy jaǵyn beıneleýdi bildiredi. Balalar bolashaqta dızaın, qurylys, sáýlet salasynda jumys istese, bul bilimi qajet bolady. Qazirdiń ózinde olar úıin, bólmesin bezendirýde de osy sabaqtan alǵan daǵdylaryn kádege jarata alady», dep jaýap berdi.

Uldar men qyzdar birigip sabaq ótip jatyr. Oqýlyqta uldarǵa aǵash­pen, qyzdarǵa matamen jumys isteýge qatysty taqyryptar bar. Sondaı kezde sabaq qalaı ótedi? U.Juma­bekqyzy qyzdarǵa tigin tigip, toqyma toqýdy úırete alady, al uldarǵa aǵash jonýdy kórsetýge kelgende eńbek páninen beretin er muǵalimnen sabaq ótýin suraıdy eken. Muǵalim sondyqtan uldarǵa da, qyzdarǵa da ortaq taqyryp alýǵa tyrysatynyn aıtady. Biraq oqý baǵdarlamasy árdaıym taqyryp tańdap otyrýǵa múmkindik bere me?

Sodan soń jumysy maqtalǵan oqýshy Medınany sózge tarttyq. «Búgingi eńbek sabaǵynda nemen aına­lystyń? Bul saǵan ne úshin kerek dep oılaısyń?» degen saýa­ly­myzǵa 7-synyp oqýshysy Medına Serikten: «Bolashaqta mamandyq­qa kerek bolady. Biraq ázirge kim bo­latynymdy bilmeımin, áli ma­mandyq tańdamadym. Bólmemdi ózim bezen­dirip kórgen joqpyn», degen qysqa jaýap aldyq. Sýretti tııanaqty salatyn oqýshydan sóz sýyrý qıyndaý.

Sabaqtan shyqqanda «Syzý ma, sýret pe, álde eńbek pe?» degen su­raq týdy. Úsh pándi úsh bólek oqy­ǵan bizdiń býyn kirikken, birikken sabaq­tyń bul túrin túsine qoıýy ekitalaı-aý.

Ine men ara

Bas qalamyzdaǵy №77 mektep. 5-synyp. Kórkem eńbek sabaǵy. 19 bala qatysyp otyr. Olardyń 9-y – ul, qalǵany qyzdar. Uldardyń aldynda sýret salýǵa arnalǵan albom men kórkem eńbek oqýlyǵy tur. Al qyzdardyń aldynda oqýlyqpen qosa mata, ıne men jip, qaıshy jatyr. Muǵalim qyzdarǵa tigistiń túrlerin túsindirdi. Jáne kitaptaǵy tigistiń túrlerin matada tigip qaıtalaýdy tapsyrdy. Inemen jumys kezinde taqtanyń tusynda ilýli turǵan kór­nekiliktegi qaýipsizdik erejelerin saqtaýdy eskertti. Qyzdar óz betinshe jumys isteı bastady. Tekshe formaly mataǵa negizgi tigisti jıekteı júr­gize jóneldi. Pys-pys etip tigis tik­ken olar arasynda bir-birinen qaıshy surap qoıady. Ishinde bir qyz sýret salyp otyr, odan nege tigin tikpeı jatqanyn sybyrlap surasaq, mata ákelmegenin aıtyp qaryndashpen jumysyn jalǵastyra berdi.

Muǵalimniń nazary endi uldarǵa aýdy. Ol balalarǵa: «Kórkem aralaý degendi qalaı túsinesińder?» dep suraq qoıdy. 1-2 sekýnd únsizdik or­nady. «Ormandy aralaýǵa bolady, biraq ony qalaı kórkem aralaýǵa bolady?» degen oı kelip úlgerdi. Sol sátte bir bala aǵash nemese bas­qa da materıaldy kesý ekenin aıtty. Sonda baryp túsindik, eńbek qura­lyna qatysty sóz ekenin. Eń qy­zyǵy, osy taqyryp oqýlyqtaǵy 16-paragrafta «Kórkem aralaý. Oı tastaý. Materıaldardy tańdaý jáne daıarlaý» dep berilgen.

Mýltımedııaly taqtada aǵash, metall kesetin aranyń túrleri slaıd retinde kórsetilip tur. Muǵalim sý­ret­tegi aranyń túrlerin birinen soń birin alyp shyǵyp oqýshylardan su­raı bastady. Uldar qyl ara, qol ara, sadaq ara dep aıta jóneldi. Ishinde bireýi ákesiniń qolynan metall ke­setin arany kórgenin jetkizdi. Bilim berýshi osydan keıin aramen ja­salǵan buıymdardy kórsetip, ta­nys­tyrdy. «Qarańyzdar, mynany qyl aramen dóńgeletken. Keıin «najdachkamen» úıkelegen. Aǵaıdyń kabınetinde uldardyń praktıka­lyq jumystaryna qajetti stanoktar bar. Mynaý aǵash kóseý men as­úı balǵalary aǵashtan jasalǵan. Kelesi sabaqta uldardy aǵaımen keli­sip sonda alyp barýǵa tyrysa­myn. Ol kezde qyzdar ınemen ju­mys isteı almaıdy. О́ıtkeni ondaı qaýipti quralmen qyzdardy jal­ǵyz qaldyryp kete almaımyn. Qyz­dar qazir ınemen jumys istep otyr­ǵandyqtan, janynda únemi jú­rýim kerek. Sondyqtan uldar, siz­derge tapsyrma bergim kelip otyr», dep jańa taqyryptyń eki bet mátinin oqyp, aranyń sýretin salyp, boıaýdy tapsyrdy. Qaǵaz betine úılestirýdi oqýshylardyń esine túsirdi. Bul sýret dápterdiń ortasyn taýyp, son­da sýret salýdy bildiredi eken. Mýl­tımedııaly taqtada slaıd kórsetilip turǵandyqtan muǵalim birinshi partada otyrǵan oqýshynyń aldynda basqa balalardyń bárin janyna sha­qy­ryp, sýret salyp kórsetti. Ke­ıin uldar óz betinshe jumys istedi.

Muǵalim nazary qyzdarǵa aýys­ty. Qyzdardyń árqaısysyna jeke-jeke jaqyndap, baǵyt berdi. Sodan soń tigistiń túrin aýystyrdy. «Endi zıgzag tigisti kórseteıin» dedi birde. Qyzdar ony da shama-sharqynsha qaıtalap jatty.

Ine men aranyń arasynda 40 mınýt osylaı ótip ketti. Kúı oınady. Dombyranyń únimen soǵylǵan qońyraýdy estigende, oqýshylar partadan óre túregeldi.

Másele

26 jyldan beri pedagogıka­lyq salada eńbek etip kele jatqan eńbek pániniń muǵalimi Alýa Baı­tuıaqqyzyn da sabaqtyń sońynda sózge tarttyq. Ol: «Beıneleý óneri men tehnologııa pánin alyp tastap, onyń mazmunyn biriktirip kórkem eńbek degen pán shyǵardy. 5, 6, 7-synyp­tarda bir toqsan ǵana beıneleý ónerin ótip, sýret salýǵa baý­lımyz. Ekinshi toqsannan bastap sán­dik, qoldanbaly óner bastalady. Sonda qazirgi qoldanysta júrgen oqýlyqtyń tórtten bir bóligi ǵana beıneleý óneri de, qalǵan bóligi eńbek dep esepteýge bolady. О́zińiz sabaqta baıqaǵandaı, uldar men qyzdardy birge oqytamyz. Bul bizge óte qıyn. 40 mınýttyń ishinde teorııa men praktıkany uldarǵa bólek, qyzdarǵa bólek túsindirip úlgerý kerek. Eń qıyny, kórkem eńbek baǵdarlamasy joq. Aldymen baǵ­darlama, sodan keıin baryp oqýlyq shyqpaı ma? Bizde qalaı? Uldarǵa bólek, qyzdarǵa bólek baǵdarlama men oqýlyq bar. Biraq uldar men qyzdardy biriktirip oqytýdyń baǵ­dar­lamasy joq. Biriktirip oqytý týraly buıryq shyqty. Sonymen júrmiz. Biraq biz standartqa saı jumys istep jatqan joqpyz», dedi.

Muǵalimniń aıtýynsha, osy pán­nen beretin áriptesteri mınıstr­lik­tiń, basqarmalardyń jıyndarynda múmkindikti paıdalanyp, jo­­ǵa­rydaǵy problemany jetkizgen. Negizi, bala sany 24-ten assa, bólip oqytýǵa bolady. Biraq odan az bolsa, bólip oqytýǵa kelmeıdi. Al birge oqytýdyń qandaı ekenin baıandadyq.

Jaqynda Bilim jáne ǵylym mı­nıstri Ashat Aımaǵambetov eńbek sabaǵynda uldar men qyzdardy bólip oqytý týraly máseleni kóterdi. Mınıstrdiń málimdeýinshe, kelesi oqý jylynan bastap máseleni she­shý kerek. Alaıda uldardan tehnar, qyzdardan tehnolog shyǵarý bólip oqytýmen ǵana sheshile me? Ata-analar qosymsha sabaq sekildi qa­raıtyn pánniń mańyzyn arttyrýdy qaıda qoıamyz? Muǵalimderdiń sapalyq quramy syn kótere me? Iаǵnı eńbek sabaǵynan eńbekqor, qolynan shynymen de is keletin, bárinen buryn bilgenin úırete alatyn, mamandyǵy saı keletin naǵyz maman sabaq bere me? Bul – basy ashyq másele.

Eńbek sabaǵynyń «sulbasy» kóz aldymyzdan kete qoımaǵan kúıi úıge kirsek, kireberiste ın­je­ner-meha­nık jigit álgi «najdachka­men» birdeńeni úıkelep otyr eken. Sodan jalma-jan: «Anaý qol­­da­ǵy­nyń qazaqsha aýdarmasy bar ma?» dep suradyq. Tehnar-ma­­man qo­lyndaǵy quralǵa bir qa­rap: «Bu­ǵan aǵylshyndar, aǵyl­shyn­­til­diler jaqsy ataý tapqan. Olar sand paper – qumqaǵaz deıdi. Áde­mi ǵoı. Sony ala salýǵa bolady. Shy­nyn­da da qaǵaz­daǵy qum ǵoı», dedi de ju­my­syn jalǵastyra ketti.

Osyndaıda ult ustazy Ahań eske túsedi. Ahmet Baıtursynuly ár oqý­lyqty jazǵanda termınderdi ulty­myzdyń tanym-túsinigine qa­raı jatyq tilmen aýdaryp, qalyp­tap ketken. Bul úshin istiń, ıaǵnı naǵyz praktıkanyń adamy bolý az, ur­paqtyń sanasyna sińirer ár aqpa­ratqa abaı maman bola bilý qajet-aq.  «Naj­dachka» sekildi kirme sózderdiń jeńil qazaqsha balamasyn taýyp otyrý da tııanaqtylyq, tapqyrlyq, tipti kózge kórinbeıtin ana tilge degen azamattyq is sekildi kórinedi. Bul – endi bólek áńgime.