Tarıh • 02 Naýryz, 2022

Qaıysbaı balýannan qalǵan belgi

1293 ret
kórsetildi
3 mın
oqý úshin

Qytaı-Shyńjań óńirine ataǵy shyqqan Qaıysbaı Iisuly degen áıgili balýan ótken. Balýannyń ómir tarıhyn zerttegen qalamger Baıahmet Jumabaıulynyń paıymynsha Qaısekeń 1890 jyly Shyńjań-Altaı aımaǵynyń Sarǵýsyn degen jerinde dúnıege kelip, 1960 jyly jeltoqsan aıynda Shińgil aýdany, Báıshin qystaǵynda baqılyq bolǵan deıdi.

Qaıysbaı balýannan qalǵan belgi

 

Osy oraıda, aıtpaǵymyz, kúlli qazaqqa aty máshhúr taek­vondoshy Mustafa Qa­benuly (О́ztúrik) osy Qaıys­baı balýannyń úlken qyzy Razııadan týady. Bul apamyz sińlisi Zarııamen birge 1940-shy jyldary Altaıdan el úrikkende Aqsaı-Gansý jaqqa aýyp baryp, ári qaraı Úndistan ótip, Túrkııaǵa je­tip, sońynda Eýropadan bir-aq shyqqan. Bul óz aldyna úlken tarıh. Jaryqtyq apamyz osydan bes-alty jyl buryn dúnıeden ótti.

Sonymen aıtpaǵymyz, Qaıysbaı balýan 19 jasyn­da jarysqa túsip, Barkól-Morı­diń «Aqtas» jaılaýynda uı­ǵyrdyń ataqty balýany N­asyr­dy jyǵyp ataǵy shyqsa, odan keıin Altaı-Qobdanyń qa­zaq-qalmaq qatysqan dúbirli toıda oırattyń joıqyn kúsh ıesi Donǵara balýandy jeńip, teń­dessiz kúsh ıesi atanǵan eken.

Jalpy, qazaq saltynda kúsh ıesi balýan ózinen keıingi urpaqqa myqtylyǵyn pash etý úshin aýyr tasty kóterip belgi retinde kórnekti jerge qoıyp ketetin dástúr bolǵan. Mysaly, Qaba-Býyrshyn óńi­rinde ataqty Qoılybaı ba­­­lýannyń kótergen tasy tur­sa, elimizdiń tarıhı óńiri Baıan­­aýylda Qajymuqan Mu­ńaıt­pasov atamyz kótergen tas aýdandyq ólketaný mura­ja­ıynyń aldynda tur.

Osyndaı úrdisti Qaısekeń de attap ótpepti. Birde balýa­n atamyz Tóleýbaı bıdiń al­qaýymen úlken asqa baryp, kúresip, bas báıgege ıe bolyp kele jatqan jolynda kóre­gen bı Qaısekeńe qaratyp: «Artyńyzǵa bir belgi qaldyryp ketseńiz bolmaı ma? Bolashaq urpaq sizdiń kúshińizdi kórip, qýatyńyzdy baǵalasyn», deıdi.

Sóıtip, el aǵasynyń óti­nishin qabyl alǵan Qaısekeń aǵyp jatqan ózenniń arǵy ja­ǵasyndaǵy úlken aq sur tasty qushaqtaı kóterip ákelip, jaqyn jerdegi tóbeshikke shy­ǵaryp qoıǵan eken. Bul ke­zde balýan shamamen 37 jasta bolypty.

Tas qazir Qytaıdyń Morı aýdany «Asyrqaı» aýylyna baratyn joldyń jıeginde jatyr. Myna sýrette tasty qushaqtap turǵan áıel Qaıys­baı atamyzdyń qyzy Zarııa. Bul apamyz 1981 jyly 26 maýsym­da Shvesııanyń Stok­golm qalasynan týǵan jerine kelip, ákeden qalǵan kóz aq sur tasty qushaqtap, maý­qyn basyp turǵan sáti.

Jalpy, Qaıysbaı atamyz qartaıǵan shaǵyna deıin bo­ıyna­n kúshi ketpegen eken. Bul áńgime Qaıysbaı balýannyń ómirinen oıyp alynǵan bir ǵana úzik syr. Áli de bizge jetpegen erlikteri jeterlik.

p

Sońǵy jańalyqtar