Kollajdy jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
Azııa barysyna aınala alamyz ba?
Elimiz óziniń damý strategııasyna qajetti ozyq úrdisterdi «Azııa jolbarystaryna» balanǵan Ońtústik-Shyǵys Azııa memleketterinen de alýǵa tyrysatyny belgili. Tutastaı bul órkenıetti álemge tán qubylys. Sary qurlyqtyń «jolbarystary» ózgelerden kem bolmaýy úshin bilim men ınnovasııaǵa basymdyq berip, onyń nátıjesi kóp kúttirmedi. Máselen, Ońtústik Koreıa, Sıngapýr, Taıvan (Taıpeı) jáne Gonkong Azııanyń tehnologııalyq alyptaryna aınalǵaly qashan?!
Jaqsylardan qalmaý úshin Qazaqstan da bul baǵytta qamdanyp-aq keledi. Aıtalyq, Data-driven Government (Derekterge negizdelgen memleket) ıdeıasy. Onyń túpkilikti maqsaty – tyń tehnologııaǵa negizdelgen biryńǵaı sıfrly platformany qurý arqyly tıimdi memlekettik basqarý modeline aýysyp, azamattardyń ál-aýqatyn arttyrý, sondaı-aq ekonomıkalyq ósimge jol ashý.
Platformany ornalastyrýdyń basty nazarynda – jańa sıfrly shynaıylyq jaǵdaıyndaǵy Qazaqstan azamaty. Bul degenimiz, memleket ınnovasııalyq tehnologııalardyń negizinde ár adamǵa óz qabiletterin ashýǵa kómektesip, onyń qolaıly ómiri súrýine, sol sekildi áleýetin iske asyryp qaýipsiz orta qalyptastyrýǵa jaǵdaı jasaýǵa tıis.
Atalǵan platformany qurý azamattar men bızneske jáne tutastaı elimizge – memlekettik qyzmet sapasynyń jaqsarýyna, derbes derekterdiń qaýipsizdik deńgeıiniń artýyna, «kórinbeıtin memleket» qaǵıdatyn iske asyrýǵa, kommersııalyq qyzmetterdi memleketpen ıntegrasııalaýǵa, memleketpen ózara is-qımyl jasaýdaǵy shyǵyndardy azaıtýǵa, shaǵyn jáne orta bızneske memlekettik IT naryqqa jol ashýǵa («Memlekettik market»), tehnologııalyq egemendikti kúsheıtýge, derekter negizindegi memleketti basqaryp, sybaılas jemqorlyqty azaıtý men kıberqaýipsizdiktiń jańa deńgeıin qalyptastyrýǵa múmkindik beredi.
Sıfrly baılanystyń aýqymy keńeıedi
Sıfrly damý mınıstrligi osy tujyrymdamany júzege asyrý arqyly adam men memlekettiń ózara baılanysy jańa deńgeıge kóteriledi degen úmitte. Úkimet memlekettik aqparattyq júıeler men derekter bazasynyń kómegimen usynylatyn birli-jarym «dálme-dál» servısterdi bylaı qoıyp, memlekettik organdardyń bıznespen birlesip ázirlegen málimetterdiń biryńǵaı massıvine jáne olarmen jumys isteý algorıtmderine sáıkes azamattardyń máselesin keshendi túrde sheshýge aýysýdy kózdep otyr. Bul rette zamanaýı tehnologııalar jeke tulǵalardyń derbes derekterin zańsyz qoldanýdan neǵurlym tıimdi qorǵap, senimdi rezervke qoıý arqyly olardyń joǵalýynyń aldyn alady. Árbir adam memlekettik platformada anyqtalǵan soń óziniń «sıfrly kóshirmesiniń» kómegimen aqparattyq ekojúıeni paıdalanyp, qajettilikterine saı jedel rejimde sıfrly qyzmetterdi ala alady. Demek bul platforma kóptegen basqarý fýnksııasyn memlekettik organdardyń kómegimen emes, platformalyq sheshimder arqyly oryndaýǵa bolatynyn dáleldeıdi.
Adamı faktorǵa baılanysty táýekelder azaıady
Biryńǵaı sıfrly platformany qurýdyń basty máni memlekettiń azamattar men bıznespen aradaǵy baılanysyn dástúrli «servıstik ortalyq» modelinen adamǵa ortalyqtandyrylǵan modelge tolyq kóshirýde jatyr. Bul azamattardyń ómir súrý sapasyn jaqsartýǵa, Qazaqstan ekonomıkasynyń turaqty ósimin qamtamasyz etýge, onyń jahandyq básekege qabilettiligin nyǵaıtyp, memlekettiń róli men fýnksııalaryn ońtaılandyrýmen birge sybaılas jemqorlyqty joıýǵa baǵyttalǵan qajetti mindet. Memlekettik basqarý ádisin qyzmetter kórsetý baǵytynan tikeleı adamǵa baǵdarlanǵan tásilge kóshý arqyly ózgertý kórsetiletin qyzmetterdiń sapasyn aıtarlyqtaı jaqsartýǵa, «kastomızasııalaý» (ónimge naqty tutynýshynyń tapsyrysyna sáıkes sıpat berý) men usynylatyn qyzmetterdiń jedeldigin arttyrýǵa múmkindik beredi. Memlekettik basqarýdyń osy modeli bılikke azamattardyń jekelegen qajettilikterin ǵana emes, kez kelgen jaǵdaıǵa baılanysty tutastaı suranystaryn qanaǵattandyrýǵa septesedi. Bul jaǵdaıda barlyq prosess oqshaýlanbaı jıyntyq túrinde «klıent jolymen» (Customer Journey) júrgiziledi. Munyń nátıjesine sáıkes memlekettik qyzmetterdi kórsetý qaǵıdaty «vedomstvolyq kózderden» klıenttik joldarǵa negizdelgen domenderge aýystyrylady. Bylaısha aıtqanda, elimizdegi memlekettik basqarý júıesi «kórinbeıtin memleket» qaǵıdatyna saı kelip, azamattarǵa arnalǵan qyzmet kórsetý prosesteri bilinbeıtindeı, áıtse de usynylatyn qyzmetter halyqtyń suranysyn qanaǵattandyryp, memlekettiń jumysy ashyq bolýǵa tıis.
Eskilikten arylý qıyn sharýa
Sıfrly transformasııany iske asyrýdyń qıyndyǵy – qazirgi basqarý júıesi qoldanystaǵy eski tetikti barynsha uzaq merzimge saqtaýǵa múddeli. Sol sebepti qalyptasqan basqarý ádisterinen perspektıvaly jolǵa kóship, ony qarqyndatý úderisi uıymdastyrylýy kerek. Joba avtorlary aıtqandaı, ony eń joǵary mejede – Memleket basshysy men Premer-Mınıstrdiń deńgeıinde úılestirip qoldaý qajet. Platformanyń bas sáýletshisi róliniń engizilýi jáne sıfrly transformasııa sheńberinde basqarýshylyq jáne qarjylyq resýrstardy shoǵyrlandyrý tutastaı sıfrly transformasııanyń tabystylyǵyn aıqyndaıtyn sheshim. Osy basqarý qurylymynyń quzyretine qazirgi memlekettik organdardyń qyzmetin avtomattandyrýǵa bólinetin búkil bıýdjet berilýge tıis deıdi tujyrymdama avtorlary. Álbette, birinshi kezeńde osy bıýdjetti qoldanystaǵy júıelerdi kútip ustaý men damý mindetterin júzege asyrýǵa bólýge týra keledi. Biraq Sıfrly transformasııa ortalyǵy sıfrly ekonomıkaǵa tikeleı qatysty erejelerdi ázirlep, jańa platformalyq sheshimdermen aýystyrylatyn eskirgen memlekettik fýnksııalar men servısterden birtindep bas tartýy kerek.
Memlekettiń jumys qabilettiligin saqtap, júıeni túbegeıli aýystyrý kezinde bolatyn teris saldardy aldyn alý maqsatynda osy tujyrymdamanyń aıasynda platformalyq joldy tańdaý tıimdi dep sanalyp otyr. Iаǵnı IT-memlekettiń servıstik ekojúıesin quryp, biraq jumys istep turǵan júıelerdi qatar paıdalaný oryndy. Sıfrly transformasııa prosesinde memlekettik basqarýǵa tyń múmkindikter beretin jańa qaǵıdattar men tehnologııalar negizinde qoldanystaǵy memlekettik avtomattandyrý júıelerimen qatar jańa ekojúıe salynady. Osy arqyly qoldanystaǵy júıelerdiń fýnksııalary men qyzmetteri birtindep almastyrylyp, ótpeli kezeńde eski men jańa júıeler qatar qoldanylady. Dese de eski tehnologııanyń qyzmetteri kezeń-kezeńimen jańa platformaǵa aýysady.
Qaýipsizdiktiń mańyzy artady
Memlekettik basqarýdyń sıfrly transformasııasyn sátti iske asyrý úshin ásirese jeke málimetterdiń aqparattyq qaýipsizdigin kúsheıtý asa mańyzdy. Nege deseńiz, tyń ózgerister ınnovasııalar men órkendeýdi yntalandyrǵanymen kıbertáýekelder qaýipsizdikti qunttaýdyń jan-jaqty strategııasyn qarastyrýdy talap etedi. Sıfrly baǵyttaǵy strategııalyq maqsattar men boljamdy qaýiptiń aýqymyn eskerip, kıber táýekelderdi basqarýda 3 negizgi baǵyt boıynsha jumys júrgizilýi qajet. Atap aıtqanda, saıası, tehnıkalyq baǵyttaǵy kıbershabýyldardyń aldyn alý. Ekinshiden, yqtımal qaýipterdi anyqtap, ýaqtyly eskertýge múmkindik beretin erte habarlaý júıesin ázirleý. Úshinshiden, shabýyldarǵa shapshań den qoıyp, memleket pen jekelegen uıymdar men tutastaı platformanyń qyzmetine meıilinshe az áser etetindeı, júıelerdiń jumysyn qalpyna keltirýge tez daǵdylaný.
Infraqurylym turǵysynan qaraǵanda joǵaryda atalǵan barlyq mindetti qajetti jáne jetkilikti kólemdegi sıfrly ınfraqurylymsyz júzege asyrý qıyn. Memlekettik basqarýdyń irkilissiz jumysy úshin tıisti talaptarǵa sáıkes keletin Derekterdi óńdeý ortalyqtary bolmasa, qosylǵan keń baılanys arnalary men basqa da ınfraqurylymdyq jáne kommýnıkasııalyq elementter qarastyrylmaǵan jaǵdaıda sıfrly evolıýsııany iske asyryp, biryńǵaı platformanyń tolyqqandy jumys isteýi múmkin emes.
Tıimdi sheshim qabyldaýdyń balama joly
Biryńǵaı sıfrly platformany engizýdiń nátıjesinde Qazaqstan strategııalyq sheshimder qabyldap, memlekettik basqarýdyń ıkemdi, obektıvti jáne jyldam tetigin ıelenedi. Aqyry, memleket qurylymsyz, bytyrańqy derektermen sıpattalatyn jáne ár qyzmetti bólshektep alýǵa týra keletin júıeniń aınalasynan ketedi. Onyń ornyna elimiz «adamnyń aınalasyndaǵy» arhıtektýraǵa kóship, ár azamatqa barlyq derek jınaqtalatyn biryńǵaı profıl qyzmeti usynylady. Atalǵan arhıtektýra biryńǵaı meta-modeldegi anyqtamalyq derektermen, derekter sapasyn baqylaýdyń úzdiksiz prosesimen, kez kelgen jaǵdaıǵa baılanysty qajettilikterge saı ıntegrasııalanǵan qyzmetterdi proaktıvti usynýmen erekshelenbek. Bul tetik azamattar men bıznestiń memleketke degen senimin jańǵyrtyp, damý men ınnovasııaǵa baǵyttalǵan tikeleı sheteldik ınvestısııalar aǵyny men elimizdiń tartymdylyǵyn, sondaı-aq ekonomıkanyń básekege qabilettiligin ulǵaıtýdyń qozǵaýshy kúshine aınalýy tıis.
Árıne bul ıdeıany áli IT-qaýymdastyqtyń súzgisinen ótkizip, qoǵamdyq talqylaýǵa salý qajet. Al onyń qanshalyqty tabysty júzege asatynyn ýaqyt tóreshi kórseter.
