Eldiń kadry men tildiń taǵdyry

Jýrnalıstik qyzmet barysynda rezervte turǵan birneshe jaspen sóılesýdiń sáti tústi. Sonda baıqaǵanymyz – el bolashaǵyn senip tapsyramyz dep otyrǵan kadrlardyń kóbi ana tilin bilmeıdi. Biz sóılesken on jastyń ishinde birde-bir basqa ulttyń ókili joq. Biraq olardyń ishinen memlekettik tilde oıyn emin-erkin jetkizip, kózqarasyn kedergisiz bildire alatyn jan bolmady. Eń soraqysy, qazaq tilinde sóılemek túgili, on aýyz sózdi qaǵazǵa saýatty túsire almaǵanynan qysylyp-qymtyrylǵan, qynjylǵan birde-bir jasty baıqamadyq. О́kinishti me?! О́kinishtińiz ne, qorqynyshty! О́ıtkeni, bizdiń bilýimizshe sol rezervtegi jas kandıdattar saıası báıgeden oza shaýyp shyqsa, mınıstrlikter, ákimdikter men kvazımemlekettik sektorlarda joǵary laýazymdy qyzmet atqara alady. Al talap bo­ıynsha kadr qorynda turǵan kandıdattardyń jasy 35-ten aspaıtynyn eskersek, aldaǵy 30 jylda bıliktiń tili taǵy resmı tilden alysqa uzap kete almaıdy-aý, shamasy... Bıliktiń mem­l­ekettik tilde sóıleýi taǵy da otyz jylǵa sozyla ma sonda?!.

Shyny kerek, jýrnalıster úshin qazaq tilinde oıyn erkin, pikirin ashyq ári saýatty jetkizetin spıker tabý qazirdiń ózinde – úlken másele. Ásirese, bılik basynda júrgenderden memlekettik tilde bir aýyz pikir alý bir qııamet. Rezervtegi jastardyń qazaqshasyna qarap, qazaqtildi BAQ ókilderi bul máselemen áli talaı betpe-bet keletin bolar degen oıda qaldyq.

О́tken jyly «Prezıdenttik jastar kadr­lyq rezervi» jobasynyń ekinshi kezeńi bas­taldy. Sol kezde bıylǵy basty erekshelik – úmit­kerlerde memlekettik tildi bilý deńgeıin ras­taıtyn sertıfıkat bolýy shart dep qýan­ǵan edik. Alaıda bul sertıfıkattyń da tek «sán úshin» ekenin endi túsingendeı bolyp otyrmyz. Qazirgi tańda kadrlyq rezervte 300 jas tur. Sonyń 2-3-eýi ǵana ózge ult ókili bolsa, qalǵandary – qarakóz qazaq jastary. Úmit­kerlerdiń 57 paıyzy shet memleketterde bilim alsa, 43 paıyzy qazaqstandyq joǵary oqý oryndarynyń túlekteri. Irikteýdiń qory­tyndysy boıynsha 50 adam tańdap aly­nady. Biraq bul irikteý kezinde qazaq jas­tarynyń mem­lekettik tildi bilý deńgeıi qalaı tek­seri­letini túsiniksiz. Memlekettik tildi meń­ge­rý deńgeıi týraly berilgen sertıfıkat taǵy da kózboıaýshylyq bolǵany ma?!.

Jalpy, Prezıdenttik kadr rezervin ja­saqtaý – Qasym-Jomart Toqaevtyń mańyz­dy bas­tamalarynyń biri. Bul ıdeıany Memleket basshysy alǵash ret saılaýaldy baǵdar­la­ma­syn­da jarııalaǵan bolatyn. Kadrlyq rezerv memlekettik qyzmettegi kadrlardy ja­ńar­tý­ǵa jol ashary sózsiz. El Prezıdenti bıylǵy Jol­daýynda da jastardyń damýy úshin qo­laı­ly jaǵdaı jasaýdyń mańyzdylyǵyn erekshe atap ótti. «Biz adamdardyń energııasyna, talanty men eńbekqorlyǵyna arqa súıeımiz. Árbir azamattyń ózin-ózi júzege asy­rýy úshin barynsha qolaıly jaǵdaı jasaı­myz. Tek osylaı ǵana biz halqymyzdyń jasam­pazdyq áleýetin arttyra alamyz», dedi. Búginde Memleket basshysy jumysshy jáne shyǵar­mashyl jas­tar­dyń barlyq bastamasyn qoldaıdy. Alaıda ana tilin qajet etpegen, memlekettik tildi ıgermegen jastardan ult qamyn jeıtin ozyq oıly kóshbasshy shyǵady degenge sený qıyn.

Jobanyń basty maqsaty – bilikti basshy­lar­dyń jańa býynyn qalyptastyrý jáne jas­tar úshin áleýmettik lıftiniń utymdy júıesin qurý. Biraq rezerv tek qana joǵary laýazymǵa usynylatyn top bolyp qalmaýy kerek. Eń aldymen, bul bastama jastardy halyqqa shyn nıetimen qyzmet etýge yntalandyrýy tıis. Al halyqqa qyzmet etý – memlekettik tilde sóıleýden, ana tilge degen qurmetten bastalýy kerek emes pe?!

Osydan eki jyl buryn Prezıdent «Ana tili» gazetine bergen suhbatynda: «Jastar úshin áleýmettik lıft ornyqtyrý kerek. Mem­lekettik basqarý isindegi jáne ıdeologııa sala­syn­daǵy qatelikterdi der kezinde túzetken jón. Eger jumys osylaı júretin bolsa, sózsiz ádildik ornaıdy» degen bolatyn. Q.Toqaev aıtyp otyrǵan sol qatelik kadrlyq rezervte de bar ekenin moıyndaýymyz qajet. Sondyqtan da bul kemshilikti de dál qazir qolǵa almasaq, er­teń kesh bolatyny sózsiz.

«Ultqa qyzmet etý bilimnen emes, minezden» deıdi Alash kósemi Álıhan Bókeıhan. Al Maǵjan aqyn «kózderinde ot oınar», «sózde­rin­de jalyn bar» jastarǵa senim artty. Alaı­da Alash arystary sengen jalyndy jastar elge qyzmet etýde memleketshildigin ǵana emes, na­ǵyz ultjandylyǵyn tanytsa quba-qup. ANASYNYŃ tilin ardaqtamaǵan jas­tar memlekettik múddeni ushpaqqa shyǵaryp, halyqty jarylqaıdy dep aıtý qıyn...