MÁMS: Saqtandyrylǵan pasıenttiń saǵy synbaýǵa tıis

О́skeleń urpaqtyń amandyǵyna alańdaıdy

Jastar densaýlyq ortalyqtary mindetti áleýmettik medısınalyq saq­tandyrý aıasynda jumys iste­gennen beri oǵan júginýshiler sany da aıtar­lyqtaı artty. Máselen, Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qorynyń málimetine sáıkes, jyl basynan beri medısınalyq qyzmetter úshin 2,2 mlrd teńgege shart jasaldy. О́tken 5 aıda 182 myńnan asa qyzmet kórsetilip, oǵan 431 mln teńgeden astam qarjy jumsaldy. Búginde Jastar densaýlyq ortalyqtary jas býynnyń densaýlyǵyn saqtaý men nyǵaıtýda mańyzdy ról atqarady. Tıisinshe, ortalyq qyzmetterine degen suranys artyp keledi. Mindetti túrde qupııalylyqty saqtaý ádisimen jastarǵa arnalǵan qyzmetter usynylady.

– Pasıentterdiń medısınalyq kórsetkishterine qaraı keshendi dıag­nos­tıkalaý, emdeý, keńestik, profı­laktıkalyq, medısınalyq, áleýmettik, zerthanalyq zertteýler jáne ońaltý sharalaryna joldama beriledi. Qabyl­daýdy bilikti mamandar júrgizedi. Olardyń qatarynda akýsher-gınekolog, psıholog, ýrolog-androlog, psıhoterapevt, psıhıatr, dermatovenerolog, áleýmettik qyzmetker jáne feldsher bar, – dedi Áleýmettik medısına­lyq saqtandyrý qorynyń zańdy jáne jeke tulǵalarmen jumys departamenti dırek­torynyń orynbasary Janar Botagarına.

Ortalyqtarda 12-17 jas araly­ǵyn­daǵy jasóspirimderge jáne 18-29 jas aralyǵyndaǵy jastarǵa qyzmet kórsetiledi. Olardyń erekshelikterine qaraı keshendi medısınalyq-áleýmettik jáne psıhologııalyq kómek beriledi. Búginde el aýmaǵynda qalalyq, aýdan­dyq emhanalar men jekemenshik klınıkalarda barlyǵy 218 ortalyq mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý aıasynda jumys isteıdi.

– Jastar densaýlyq ortalyqtary kámeletke tolmaǵandarǵa medısına­lyq-psıhologııalyq kómek kórsetetin densaýlyq saqtaý sýbektilerine aınaldy. Basty maqsat – jasóspirimder men jastar arasynda salamatty ómir saltyn nasıhattaý, reprodýktıvti densaýlyqty qorǵaý, sonyń ishinde erte jynystyq belsendilik pen erte júktiliktiń aldyn alý, júktilikten saqtandyrý dárilerin (kontraseptıvterdi) qoldaný, otbasyn josparlaý jáne jynystyq jolmen beriletin ınfeksııalar týraly aqparattandyrý, – dedi J.Botagarına.

Saqtandyrý júıesi jaýapkershilik júkteıdi

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Syndarly qoǵamdyq dıalog – Qazaqstannyń turaqtylyǵy men órkendeýiniń negizi» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda elimizdegi medı­sınalyq qyzmet kórsetýdiń sapasy men qoljetimdiligin qamtamasyz etý má­selesine toqtalyp, «2020 jylǵy
­1 qań­­tardan bastap Qazaqstanda mindetti áleý­mettik medısınalyq saqtandy­rý júıesi iske qosylady. Árqaısysy­ńyz­ǵa myna nárseni aıtqym keledi: memleket tegin medısınalyq kómek­tiń kepildendirilgen kólemin saqtaıdy. Ony qarjylandyrýǵa aldaǵy úsh jyl ishinde 2,8 trln-nan astam teńge bóline­di. Mindetti áleýmettik medısına­lyq saqtandyrýdyń júzege asyrylýy medı­sınalyq qyzmet kórsetýdiń sapasy men qoljetimdiligin jaqsartý­ǵa baǵyttalǵan. Úshjyldyq bıýdjet aıasynda densaýlyq saqtaý júıesin damy­týǵa qosymsha 2,3 trln-nan astam teńge bólinedi. Úkimet áleýmettik medı­sınalyq saqtandyrý júıesiniń bede­line taǵy da nuqsan keltirmeý úshin ony júzege asyrý máselesine zor jaýap­kershilikpen qaraýy qajet. Bizdiń qatelesýge quqymyz joq», degen edi.

Osylaısha, Joldaýda aıtylǵan saq­tandyrý júıesiniń jumys istep kele jat­qanyna da mine, eki jarym jyl­dan astam ýaqyt ótti. Osy ýaqyt ara­lyǵynda atalǵan júıeniń qorjynyna aýyz toltyryp aıtýǵa bolatyn qomaqty qarajat túskeni anyq. Máselen, mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý­ǵa jarnalar men aýdarymdar retinde 2022 jyldyń I toqsanynda shamamen 229,4 mlrd teńge tústi. Bul qarajat Ult­tyq banktegi arnaıy shotqa túsedi. Sol jerden qarajat saqtandyrylǵan azamattarǵa kórsetilgen medısınalyq qyzmetterge aqy tóleýge jumsalady. Bıylǵy úsh aıdyń qorytyndysy bo­ıynsha, 229,4 mlrd teńgeniń edáýir bóligi, ıaǵnı 90,4 mlrd teńge – halyqtyń jeńildikti sanattary úshin tólengen mem­lekettiń jarnalaryn qurady. Olar­dyń tizimine 18 jasqa deıingi bala­­lar, zeınetkerler, múgedekter, jumyss­yz­dar retinde tirkelgen adamdar, jumys istemeıtin júkti áıelder, úsh jasqa deıingi balaǵa kútim jasaıtyn jumys istemeıtin adamdar jáne taǵy basqalar kiredi.

Jasóspirim shaq – albyrt sezim alaburtatyn, senimdi serik izdeıtin kezeń. Ata-ana balasy qabyldaǵan she­shim­derdi túsinbese, qoldamasa, tipti balaǵa múlde kóńil bólmese jas urpaq psıhıkalyq ózgeristerge ushyraýy bek múmkin. Bul bolmaǵannyń ózinde, bala ózin tolǵandyrǵan jaǵdaıdy ózge adamǵa aıtýǵa jasqanatyn, qorqasoqtaı­tyn jaǵdaıǵa tap bolady. Jastar densaý­lyq ortalyǵynda mamandar óskeleń urpaqqa mektep qabyrǵasyndaǵy alalaý, qýdalaý, býllıng áreketteri, eresekter nemese qurdastar tarapy­nan jynystyq qol suǵýshylyq, zorlyq-zombylyq qurbany bolý, óne boıy­nan jynys­tyq jolmen beriletin aýrý belgile­rin anyqtaý nemese erte júk­­ti bolý sekildi túrli máselelerge qatys­ty ja­ǵymsyz jaǵdaılardyń basyn ashý­ǵa jáne onyń oń sheshimin tabýǵa kó­mektesedi. Degenmen, árbir jas aza­mat óz densaýlyǵy úshin basty jaýap­kershilikti ózi sezingeni durys. Bul rette, ata-ana tárbıesiniń de mańyzy zor.

Azamattar sapaly kómek kútedi

Medısına salasynda, ási­rese osy mindetti áleýmettik medı­sı­na­lyq saq­tandyrý júıesinde sheshi­min tappaı kele jatqan mańyzdy máse­­leler barshy­lyq. Máselen, kúni keshe Máji­listiń jalpy otyrysyn­da depý­tat Gúldara Nurymova Pre­mer-Mınıstrdiń orynbasary Eraly Toǵjanovqa depýtat­tyq saýal joldady. Buǵan medısına­lyq qyzmetter­diń tarıfterin kóterýde ­2022 jyly qarajattyń tolyq bólinbeýi sebep boldy. Onyń aıtýynsha, qarjy jet­kiliksizdigi, medısınalyq qyzmet kór­setýde halyqtyń qoljetimdiliginiń tómendeýi nátıjesinde túrli shaǵymdar týyndaýda. Bul rette medısınalyq qyzmetkerler kúrdeli jaǵdaıda qa­lyp otyr. Iаǵnı bir jaǵynan, saqtan­dy­rylǵan azamattar, zańdy túrde sapaly kómek kórsetýdi talap etse, ekin­shi jaǵynan, Áleýmettik medısınalyq saq­­tandyrý qory, qarjylandyrý jos­parynan aspaýdy mindetteıdi.

«Sonymen qatar ÁMSQ belgilengen jospardan tys túsken aqshany arty­­ǵymen oryndaý retinde alyp, uıym­­dardyń onsyz da jetkiliksiz bıýd­jetin oryndalmaǵan somaǵa qysqar­tady. Buǵan qosa, KT, MRT, ÝDZ, zertha­nalyq taldaý­lar, beıindi mamandar­dyń konsýltasııalary jáne taǵy basqalar sııaqty mańyzdy tekserýler kiretin barlyq KDQ ishinen tek stomatologııalyq qyzmetter ǵana BMSK dárigeriniń joldamasynsyz, óz betinshe júginýi boıynsha júrgiziledi. Bul otbasylyq dáriger qaǵıdatyn buzady», dedi depýtat.

Onyń aıtýynsha, 2022 jylǵy 1 qańtardan bastap dárigerlerdiń eńbek­aqysynyń orta eseppen 30%-ǵa ósýine baılanysty bazalyq tarıf tek 9,8%-ǵa, jan basyna shaqqandaǵy normatıv 12%-ǵa ulǵaıdy. Bul dárilik zattardy satyp alý jónindegi kásiporyndar­dyń, MО́, kommýnaldyq qyzmetterdiń shyǵys­taryn jáne jalaqyǵa arnalǵan shyǵystaryn da tolyq ótemeıdi.

«Mysaly, IV sanattaǵy jedel jár­dem tarıfteri tómen. Iаǵnı bir tur­ǵynǵa 39-44,8 teńge. Bul is júzinde shyǵystardy tek 30%-ǵa jabady. Iyq býynynyń rentgenografııasynyń tarıfy – 880 teńge. Hırýrgtiń keńesi – 2 068 teńge. Medısınalyq qyzmetterdiń barlyq basqa tarıfterinde de osyndaı uqsas jaǵdaı. Bul problemalar Pavlodar, Jambyl oblystarynda, Nur-Sultan qalasynda, sondaı-aq elimizdiń barlyq óńirinde bar. Sonymen qatar 2021 jylǵy memlekettik aýdıt nátıjeleri boıynsha Densaýlyq saqtaý mınıstrligi – 7,4 mlrd teńgeni jáne MÁMS qory – 2,3 mlrd teńgeni ıgermegen», dedi G.Nurymova.

Onyń aıtýynsha, qor kóbine negizsiz aıyppul sanksııalaryn qoldanady. Biraq qor qyzmetkerlerine bonýstar men syıaqylar shkalasy keńinen paıdalanylady.

«Medısınalyq qyzmetter tarıf­terin kóterýge qarajattyń tolyq bó­lin­beýi jáne osynyń saldarynan qar­jylandyrýdyń jetkiliksizdigi kre­­dıtorlyq bereshektiń paıda bo­lýyna, halyqqa medısınalyq qyz­met kórsetýdiń qoljetimdiliginiń tómen­deýine, shaǵymdardyń týyndaýyna jáne jalpy áleýmettik shıelenistiń ósýine alyp keledi. Bul uıymnyń qyzmet etýiniń maqsatqa saı ekendigine qatysty, oǵan júktelgen mindetterdi qanshalyqty aqtaǵandyǵyna qatysty suraqtar týyndaıdy», dedi spıker.