Kollajdy jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
Iá, elde túbegeıli saıası reformalar men ekonomıkalyq oń ózgeristerdiń bastalǵany jalpaq jurtqa málim. Bet alar baǵytymyz da aıqyndaldy. Memleket basshysy mejelep otyrǵan mańyzdy mindetterdi oıdaǵydaı iske asyrý úshin memlekettik organdardyń, bıznes pen azamattyq qoǵamnyń birlesken kúsh-jigeri kerek. Babalarymyz ósıet etkendeı, jumyla kótergen júktiń jeńil bolary aqıqat. Qolǵa alynyp jatqan reformalar bárimizge ortaq dúnıe ekenin eskersek, ony júzege asyrýǵa halyqtyń barlyq sanaty tegis atsalysýǵa tıis. Bul rette azamattyq qoǵamǵa artylar jaýapkershilik zor.
Árbir qazaqstandyq turatyn jeri men áleýmettik jaǵdaıyna qaramastan, óz qabilet-qarymyna qaraı bilim alyp, jumys isteýge, tabys tabýǵa, osylaısha qoǵamǵa paıdaly bolýǵa naqty múmkindigi bar ekenin túsinýi kerek. Qoǵamdyq qor eldegi ár turǵynnyń ómirden óz ornyn tabýy úshin laıyqty jaǵdaı jasaý jolynda jumys isteýdi kózdep otyr. Osylaısha, bıliktiń bastamalary men buqaranyń basty talabyna dáneker kópirge aınalmaq nıetimiz bar.
Birinshi kezeńde qor óziniń jumys tásilin eldegi asa mańyzdy aýmaqtarda synaqtan ótkizip kórmek. Sodan keıin el jastary, jumyssyzdar jáne ózin ózi jumyspen qamtyǵandar úshin birtutas ekojúıe qurmaq. Alǵashqy tańdaý Almaty aglomerasııasyna tústi. Qor óz jumysyn osy aýmaqtan bastaýdy jón kórip otyr. Onyń ózindik sebepteri bar. Birinshiden, Almaty aglomerasııasyna iri megapolısten bólek, Almaty oblysynyń 5 qalasy men 6 aýdany, 50 aýyldyq okrýgi enip otyr.
Ekinshiden, bıylǵy qańtar oqıǵasy atalǵan óńirdegi jaǵdaıdyń kúrdeli ekenin kórsetti. Statıstıkalyq derekterge súıensek, respýblıkadaǵy jumyssyzdardyń 18 paıyzy jáne ózin ózi jumyspen qamtyǵandardyń 14 paıyzy Almaty aglomerasııasyna tıesili eken. Sondaı-aq oqýǵa hám jumys isteýge qulyqsyz NEET jastardyń da úlesi joǵary. Olardy laıyqty eńbek pen tabys ıdeologııasyna tartý úshin standartty emes erekshe tásilder kerek.
Sondyqtan qoǵamdyq qor laıyqty eńbek pen tabystyń jappaı ıdeologııasyn qalyptastyrý arqyly aǵartý jumystaryn júrgizbek nıette. Jastarmen jumys isteýdi uıymdastyrý da mańyzdy baǵyttyń biri retinde tańdalyp otyr.
Endi qor jumysynyń negizgi baǵyttaryna toqtalaıyq.
Birinshi – jumyssyzdar men ózin ózi jumyspen qamtyǵandardyń naqty sanyn anyqtaý. Ol úshin atalǵan óńirdegi jumyssyz halyqtyń ereksheligin eskere otyryp, múmkin degen quraldyń barlyǵy iske qosylady. Iаǵnı aýlalardy tegis aralaý, koll-ortalyqtyń jumysyn uıymdastyrý, adam kóp jınalatyn bazar, vokzal sekildi jerlerde mamandandyrylǵan aqparattyq-konsýltasııalyq jyljymaly pýnkter ornatý, jumyspen qamtý ortalyqtarymen ózara is-qımyl jasaý, sondaı-aq jumystyń joqtyǵy týraly yńǵaıly ári jyldam formatta málimdeýge múmkindik beretin mobıldi qosymsha iske asyrylatyn bolady.
Ekinshi – laıyqty eńbek ıdeologııasyna tartý maqsatynda olardyń psıhoportreti men minez-qulyq úlgilerine súıene otyryp, ári qaraı jumys isteýdiń qajetti ádisteri anyqtalady. Bul kezeńde áleýmettanýshylar men psıhologterdi tarta otyryp, azamattardyń negizgi sanattary aıqyndalady. Sanattarǵa súıene otyryp, olarmen jumys isteýdiń josparlary qoldanylmaq.
Máselen, ómirdegi baǵdaryn joǵaltyp alǵandar bar. Olardy sport pen mádenıettegi belgili tulǵalardyń, aýyl aqsaqaldarynyń, din ókilderiniń kómegimen qalypty ómirge ákelý qajet. Iаǵnı bul sanat úshin aǵartýshylyq jáne tárbıelik jumystardy mindetti túrde júrgizý kerek. Aıtalyq, sport seksııalaryn tıimdi paıdalaný josparlanýda. Bul jerde jattyqtyrýshylar men tálimgerlerdiń jastar arasynda oqý, jumys isteý jáne mobıldilik sekildi qundylyqtardy qamtıtyn koýchıng ádistemesin ustanýy mańyzdy. Qazirgi jastar dinge jaqyn. Sondyqtan qoǵamdyq qor ımamdarmen birlesip jumys isteýge daıyn. Din ókilderi jastardyń boıyna izgiliktiń dánin seberi daýsyz.
Taǵy bir mańyzdy sanatqa naryqtaǵy naqty jaǵdaılar men suranystarǵa sáıkes keletin kásibı eńbek daǵdysy joq adamdardy jatqyzýǵa bolady. Olardy ózekti, sapaly jáne qoldanbaly biliktilik talaptaryna qysqa merzimdi oqytý arqyly qatarǵa qosý kerek. Bul rette standartqa sáıkes mamandyqtar men oqý materıaldaryn salalyq kásiporyndardyń ózderi, ıaǵnı múddeli jumys berýshiler tikeleı ózderi beretin bolady. Sondaı-aq jumys istep turǵan kolledjderdiń tıimdiligine taldaý jasalady. Olardyń jumysy bıznestiń qatysýymen óńir ekonomıkasy men kásiporyndardyń qajettilikterine qaraı naqty dýaldy bilim berýge qaıta qurylatyn bolady.
Oqytý qordyń onlaın-platformasyndaǵy teorııalyq bólikten jáne kásiporyndardyń alańyndaǵy mindetti praktıkalyq bólikten turady. Onyń qorytyndysy boıynsha árbir bilim alýshy oqytý baǵdarlamasyna qosylǵan sala kásiporyndary moıyndaıtyn sertıfıkat alady. Sondaı-aq jataqhanamen qamtı otyryp, jedel qurylatyn modýldik oqý ortalyqtaryn iske asyrý usynylyp otyr. Olardyń negizinde qysqa merzimde (1 aıdan 3 aıǵa deıin) naryq qajettiligine qaraı túrli mamandyqtarǵa (qurylysshylar, qoǵamdyq tamaqtandyrý, tiginshiler jáne taǵy basqalary) úıretýge bolady. Oqý aıaqtalǵan soń túlekter jumysqa ornalastyrylady jáne olardyń mártebesine odan ári monıtorıng júrgiziledi.
Kásipkerlik daǵdysy bar adamdardyń sanatyna da mán berý mańyzdy. Olarǵa óńirdiń qajettilikterine sáıkes naqty bıznesti júrgizý úshin qysqa merzimdi oqytý arqyly kómektesýge bolady. Bul jumysqa tańdalǵan salalardaǵy kásipkerler barynsha tartylmaq. Oqytý onlaın-platformada túsinikti ári qoljetimdi formatta júrgiziledi. Oqý materıaldary áleýetti bıznes-taýashalardy qamtıdy. Sondaı-aq tańdalǵan qyzmet túri boıynsha suranysty, básekelesterdi, retteýshilik talaptardy túsinýge múmkindik beredi.
О́ńirdiń salalyq ereksheligin eskere otyryp, sút, et, azyq daıyndaý óndirisiniń tehnologııalyq kartalary negizinde qoldanbaly agroquzyretke basa nazar aýdarylady. Bul halyqtyń kooperasııalyq ótkizý tizbekterine kirigýge jol ashady.
Qysqasy, biz ataǵan qadamnyń bári halyqtyń saýattylyǵyn arttyrýǵa, jastar men halyqtyń áleýmettik osal toptarynyń iskerlik bastamalaryn júzege asyrýǵa jaǵdaı jasaıdy.
Tórtinshi – qordyń joǵaryda atalǵan mindetterin iske asyrýdyń negizgi quraldary sıfrly platforma (onlaın), sondaı-aq jumyssyzdarmen jáne ózin ózi jumyspen qamtyǵandarmen tikeleı baılanysqa arnalǵan «Múmkindikter núktesi» mobıldi pavılondary (offlaın) qurylady.
Onlaın platforma – 24/7 rejiminde aýdıtorııamen úzdiksiz ózara is-qımyl júrgizýdiń negizgi quraly. Platforma jumysynyń basty qaǵıdasy – senimdi, aqparattyq-aǵartýshylyq jáne oqytý ortasyn qurý. Iаǵnı árkim óziniń mártebesi men áleýmettik hal-ahýaly týraly málimdeı alady. Qoljetimdi formatta oqýdan ótip, óziniń damýy men tabysynyń áleýetin túsine alatyn jaǵdaıǵa jetedi. Sonymen qatar jumysqa ornalasý múmkindigine ıe jáne keri baılanys eshqashan úzilmeıdi. Onlaın platforma mobıldi qosymsha túrinde iske asyrylady. Al oqytý materıaldary beıne jáne grafıkalyq formatta bolady.
Mobıldik pavılondar sıfrly platforma men maqsatty aýdıtorııa arasyndaǵy baılanystyrýshy býyn qyzmetin atqarady. Ol jumyssyzdarmen jáne ózin ózi jumyspen qamtyǵandarmen tikeleı jáne proaktıvti baılanys ornatýǵa, turaqty keri baılanys ornatýǵa múmkindik beredi. Qysqasy, jumys izdeýdiń, jumyspen qamtý máseleleri boıynsha konsýltasııalar ótkizýdiń jáne memlekettik jumyspen qamtý baǵdarlamalaryna qatysýdyń, psıhologııalyq kómektiń balamaly ornyna aınalady.
«Múmkindikter núktesi» bazar, avtovokzal, iri saýda ortalyǵy sekildi adam kóp jınalatyn jerlerde ornalastyrylady. Pavılondardan bólek, kóshpeli konsýltanttar búkil óńir boıynsha jumyssyzdar men ózin ózi jumyspen qamtyǵandardy keńinen qamtıtyn bolady.
Biz ataǵan quraldar jumyssyzdardyń kókeıde júrgen kóp saýalyna jaýap alýǵa, jumyssyzdyqpen jáne áleýmettik qaýipsizdikpen betpe-bet qalý qorqynyshyn joıýǵa, sondaı-aq olardy laıyqty jumys pen tabysqa yntalandyrýǵa múmkindik bererine senimdimiz. Mejelengen dúnıeler arnaıy baǵyt retinde halyq tabysyn arttyrýdyń 2025 jylǵa deıingi baǵdarlamasyna engizilse de quba-qup.
Mine, maqsatymyz aıqyn, mindetimiz anyq, mejemiz belgili. Maqsatymyz – Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń irgeli bastamalaryn qoldaı otyryp, bılik pen buqara arasyndaǵy alshaqtap ketken baılanysty jalǵaý, nyǵaıtý, qoǵamdaǵy ózekti máselelerdi sheshýge atsalysý. Mejemiz – halyqty, ásirese jastardy masyldyq sanadan aryltyp, ómirden óz ornyn tabýǵa, qoǵamǵa paıdaly adam bolýǵa úıretý hám soǵan jaǵdaı jasaý. Abaı «Adam bol – mal tap» deıdi. Hakimniń meńzep otyrǵany adal eńbek qoı. Bizdiń de kózdegenimiz – sol, eldi eńbekke yntalandyrý.
Qarǵa tamyrly qazaqtyń armanyna aınalǵan ádildik ornatý, barshaǵa birdeı múmkindik usyný, halyqtyń ómir sapasyn jaqsartý, turmys jaǵdaıyn túzeý, ál-aýqatyn arttyrý sekildi bastamalar kópshilik kóńiline úlken senim uıalatýda. Demek Jańa Qazaqstan – barshaǵa berilgen múmkindik.
Bastaǵan isimiz berekeli bolǵaı!
Abylaı MYRZAHMETOV,
«Barshaǵa múmkindik» qoǵamdyq qory
Qamqorshylyq keńesiniń tóraǵasy
