Adam ómiriniń úshten biri uıqymen ótedi. Máselen, 60 jastyń 20 jyly, 75 jastyń 25 jyly uıqyǵa ketedi. Uıqynyń adam densaýlyǵy úshin mańyzy joǵary. Uıqy rejimin durys saqtamaǵan jaǵdaıda qant dıabeti, júrek-qan tamyrlary aýrýlary, ınsýlt, qan qysymy, psıhologııalyq jaı-kúıdiń tómendeýi sekildi dertter paıda bolatyny aıtylady.
Uıqyny azaıtyp, júıeli eńbek etý jaıly fılosoftar men óner adamdary jarysa pikir qaldyrǵan. Tipti ıspanııalyq sýretshi Salvador Dalı kóp kartınalaryn túsinde kórgen beınelerdi qaǵazǵa túsirý arqyly salǵan. Al Onore de Balzak, Lev Tolstoı, Charlz Darvın syndy maıtalmandar 8 saǵat uıyqtasa, Zıgmýnd Freıd pen Vladımır Nabokov 6 saǵat, Napoleon Bonapart pen Volter 4 saǵat uıyqtaǵan. Búkil ómirin bilim alý men jazýǵa arnaǵan ǵulamalar artyq uıqyny «óli ýaqyt» dep sanaǵan. Tipti ózin 2 mınýt keshigip oıatqan kúzetshisine A.Eınshteınniń qatań sógis bildirgeni bar.
Al psıhologter kúndizgi uıqynyń mı qurylysyna paıdasy mol ekenin alǵa tartady. 1 500 adamdy tájirıbeden ótkizip, kúndizgi ýaqytta 5 mınýt pen 2 saǵat kóleminde uıyqtaǵan 300 adamnyń qalǵan adamdarǵa qaraǵanda shıraq, syrtqy faktorlardy jyldam tarazylaı alatynyn, mı júıesi myǵym jumys isteıtinin anyqtaǵan. Sonymen birge bilim alýǵa degen qarqyn men aǵzanyń qyzmetin jaqsartatynyn, kóńil kúı turaqtylyǵyn saqtaıtynyn aıtqan.
Uıqy – jeke ǵylym. Tereń ǵylymnyń ishine súńgip, óz uıqy mólsherińdi anyqtaý mańyzdy. О́ıtkeni adamnyń uıqyny qabyldaý deńgeıi gendik, psıhologııalyq turǵydan ár túrge bólinip jatady. Bireýlerge 5 saǵat uıqy az bolsa, basqalar úshin jetkilikti mólsherge bara-bar. Mamandardyń deregine súıensek, uıqyǵa erte jatý úshin dárigerlerdiń aqyl-keńesine júgingen jón. Birinshiden, uıyqtar shaqta teledıdar, telefon syndy ekrany bar qurylǵylardan aýlaq bolý qajet. О́ıtkeni onda kezigetin keıbir oǵash, jaǵymsyz jańalyqtar sanańyzǵa áser etip, uıqyny buzýy ǵajap emes, onyń ústine ekrannan taralatyn kúlgin sáýle mazasyzdyqqa jol ashýy múmkin. Ekinshiden, uıyqtaıtyn jatyn bólme qarańǵy bolýǵa tıis. Kózdiń qabaqtary juqa keletindikten, uıyqtap jatqan kóz mımen birge terezeden túsken jaryqqa, teledıdar sáýlelerine, elektrondy oıatqysh saǵattyń sandaryna da mazasyzdanady. Páterińizdegi uıyqtaıtyn bólmeniń tynysh bolýy, syrttan ishke eshqandaı dybystyń estilmeýi de óte mańyzdy. Úshinshiden, mamandar uıqy rejimi buzylǵan jaǵdaıda basqa jastaıtyn jastyqtyń ishine «uıqy keltiretin» lavanda, sálben syndy ártúrli shópterdi salyp qoıýǵa keńes beredi.
№10 qalalyq emhananyń jalpy tájirıbe dárigeri Dana Bekseıit: «Az uıyqtaýdyń adam densaýlyǵyna keri áseri kóp. Az uıyqtaǵan adam ashýshań bolyp, depressııaǵa boı aldyrady. Jańa nárseni este saqtaý, bir núktege nazar aýdarý, oqýdy qabyldaý men jumys júıesi nasharlaıdy. Uıqysyzdyq – adamǵa beriletin qýatty azaıtyp, kúsh-qaıratynan aıyryp jatady. Bul kezde psıhıkalyq aýrýlar men semizdik paıda bolýyn arttyrady. Sondaı-aq uıqynyń qanbaýy júrek máselelerin týǵyzyp, ımýnıtettiń tómendeýine ákeletini jaıly dálelder bar. Táýligine qajetti 7-10 saǵat uıyqtaıtyn adamdarǵa qaraǵanda az uıyqtaıtyndardyń tumaýmen aýyrý qaýpi eki ese joǵary» deıdi.
Al qalypty uıqynyń adam densaýlyǵyna paıdasy orasan zor. Deneniń qajetti demalysyna kóńil bólsek, ol jemis aǵashy sekildi bizge jarqyn qýat pen jaqsy kóńil kúı syılaıdy. Uıqyny tek tynyǵý dep qabyldaý durys emes. 1928 jyly mı júıesiniń elektrli belsendiligin ólsheıtin qural oılap tapqan ǵalymdar uıqynyń tek denege emes, mı jumysyna, kóz jyldamdyǵyna, ár múshege jeke áser etetinin anyqtaǵan.
Qoryta aıtqanda, janymyzdy oıatyp, tánimizdi tynyqtyryp otyrsaq, alynbaıtyn asý, berilmeıtin qamal bolmasy anyq.
