Tilge qurmet – tárbıe oshaǵynan

Tildiń mártebesin arttyrýdy maqsat etken jıyn el táýelsizdigi jolynda kúresken ult zııalylary men Halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamynyń bastaýynda turǵan akademıkter Ábdýálı Qaıdar men О́mirzaq Aıtbaıulynyń orasan zor eńbegin eske alyp, rýhyna taǵzym etip, Quran baǵyshtaýmen bastaldy. 

IýNESKO kóleminde 150 jyl­­­dyǵy atalyp otyrǵan Ahmet Baı­­tursynulynyń til már­­te­besi jolyndaǵy kúresi, qo­ǵam jáne memleket qaıratkeri Álı­han Bó­keıhannyń «Til úshin kú­res nege júrip jatyr? Qazaq tili degen ne? Qazaq tiliniń ar jaǵyn­da­ǵy jatqan másele – jer. Biz my­na jerdi qazaq bolyp, qazaqsha sóı­lep qana qorǵaı alamyz» dep ke­meń­gerlikpen aıtqany bú­gin­gi qoǵamda ózektiligin joı­ǵan joq. Ult kósemderiniń el mu­ra­ty jolyndaǵy isin jalǵastyrý maqsatynda ótken jyly qara­sha aıynda Túrkistan qalasynda Halyq­aralyq «Qazaq tili» qoǵa­my­nyń VI Quryltaıy ótken bola­tyn. Jıyn moderatory, tóraǵanyń orynbasary Muhtar­han Abaǵan osy oraıda Quryl­taıda qabyldanǵan she­shim­der, alǵa qoıǵan maqsattar kúni búgin qalaı iske asýda ári naq­ty iske kóshýdiń mehanızmderi qan­daı?» degen saýal tastaı oty­ryp, baıan­da­mashylarǵa sóz kezegin usyndy.

Halyqaralyq «Qazaq tili» qo­ǵamynyń Almaty qalasy boıynsha tóraǵasy Qusman Shalabaev ana tilimizdi ardaqtap, qazaq ti­lin mem­lekettik til retinde tu­­ǵy­­ryna qondyrý máselesi­niń áli kún­­ge ózekti bolyp otyr­ǵa­­nyn jetkizdi. «Qazirgi kezde VI Qu­ryl­taıda kóterilgen ma­ńyz­dy mindetterdi iske asyrý úshin óńir­ler boıynsha tyǵyz árip­­tes­tikte jumys atqarylýda. Osy oraıda elimizde turyp jat­­qan ult ókilderiniń tiline, dili­ne, salt-dástúrine qurmetpen qa­raı oty­ryp, memlekettik til­di dá­rip­teý barshamyzǵa ortaq min­det bolýǵa tıis. Sonda ǵana me­reı­toıy halyqaralyq deń­geıde toı­lanyp jatqan ult usta­zy A.Baı­tursynulynyń til már­tebe­sin art­tyrý jolyndaǵy eren eńbe­gi­niń nátıjesin kóremiz», dedi Q.Shalabaev.

Tildiń qoldanys aıasyn ke­ńeı­tý keıingi otyz jylda qoǵam­dy tolǵandyryp otyrǵan basty máselege aınaldy. Bul ba­ǵytta túr­li jobalar júzege asyp ke­ledi. Degenmen istiń nátı­je­siz bolýynan bul taqyryp áli kún­­ge pikirtalas deńgeıinde qa­­­lyp otyr. Osy oraıda jazýshy,­ qo­ǵam qaıratkeri Smaǵul Elý­­baı úndeý qabyldaýmen qa­tar, qoldanystaǵy til týraly zań­dy qaı­ta qaraý qajettigin usyn­dy. Al til zor suranysqa ıe bolý úshin balabaqsha, bastaýysh sy­nyp­taǵy balalar ultyna qa­ra­maı, qa­zaq tilinde bilim alý­ǵa tıis eke­nin atap ótti. Bul pi­kir­ge qol­daý bildirgen profes­sor Ǵarı­folla Ánes ult usta­zy­nyń eń­bek­teri haqynda oı qoz­ǵap, «Eli­mizde bastaýysh mektep qazaq ti­linde oqytylmaı, qa­zaq tili mem­lekettik til bo­la al­maı­dy. Ol úshin mektep­ter tek mem­leket­tik tilde oqy­ty­lýy qajet. Bul – ult ustazy Ahmet Baı­tur­syn­­ulynyń bizge qaldyrǵan ­amanaty», dedi.

«Konstıtýsııadaǵy «Qazaq­stan Respýblıkasyndaǵy mem­le­kettik til – qazaq tili» degen 7-bap­tyń «Memlekettik uıym­dar­da jáne jergilikti ózin-ózi bas­qarý organdarynda orys tili res­mı túrde qazaq tili­men teń qol­­da­nylady» degen 2-tarmaǵyn qaı­ta qarastyrý qajet­tigin usyn­ǵan jazýshy-pýblısıst Marat Toqashbaev basty qujat­taǵy mem­lekettik organdar men mem­­le­kettik uıymdardyń ara­ji­gin ajy­ratyp alý máselesin usyndy.

Alqaly jıynda kórnekti aqyn, qoǵam qaıratkeri Muhtar Shahanovqa tildiń mártebesin kóterýdegi eńbegi úshin qurmet kórsetilip, Halyqaralyq «Qa­zaq tili» qoǵamynyń Almaty qalasy boıynsha tóraǵasy Qus­man Shalabaev «Qazaq tili» medalin tabys etti. О́z kezeginde M.Shahanov til tuǵyryna qoný úshin tek shynaıy pikirler men aqıqat aıtylýy qajet ekenin jetkizdi.

Jıyn barysynda sonymen qatar qoǵam qaıratkeri Amal­bek Tshanov, Qazaqstan Jazý­shylar odaǵy tóraǵasynyń oryn­basary Mereke Qulkenov, qala­lyq Tilderdi damytý jáne ono­mastıka bóliminiń basshysy Baqyt Qalymbet taǵy da bas­qa til janashyrlary tárbıe oshaq­tary qazaqshalanǵanda ǵana til­diń qoldaný aıasy keńeıip, már­tebesi artady degen pikirge qoldaý bildirdi. Sondaı-aq mem­lekettik qyzmet, ǵylym-bilim, qarjy, medısına, jarnama salasynda, áleýmettik jelilerde, ǵa­lamtordaǵy qazaqsha kontentter men ózge de mańyzdy salalardaǵy memlekettik tildiń órisin keńeıtý týraly usynystarymen bólisti.

ALMATY