Halyqaralyq turǵyda kez kelgen qaqtyǵys pen soǵystyń sońy kelissózben aıaqtalady. Qazirgi qaqtyǵystardy tezirek retteý úshin taraptardyń kelissóz alańyna jınalýy mańyzdy. Osy turǵydan alǵanda, sammıttiń mańyzy zor jáne kóptegen qatysýshy qaqtyǵystardy sheship tastamasa da tezirek rettelýine óz septigin tıgizetindigine senedi.
Aımaqtyq deńgeıde Azııa qurlyǵy HHI ǵasyrda ózgeshe mańyzǵa ıe bolyp keledi. «HHI ǵasyr Azııa ǵasyry» bolady degen pikirlerdiń shyndyqqa aınalyp otyrǵandyǵyn Prezıdent sammıtte sóılegen sózinde jetkizdi. Biraq aımaqtyq deńgeıde sheshilmeı jatqan túıtkildi máseleler jeterlik. Bir-aq mysaldy aıtaıyq, tájik-qyrǵyz qaqtyǵysy. Bolmasa, Ortalyq Azııa memleketteriniń aldynda turǵan ortaq syn-qaterler. Osynyń bárin retteý úshin yńǵaıly platformalar kerek.
Memlekettik múdde deńgeıinde, qalyptasyp otyrǵan halyqaralyq, aımaqtyq ahýaldar men Qazaqstannyń ishinde bolyp jatqan transformasııa jaǵdaıynda eń mańyzdysy – turaqtylyq jáne ózimizdiń de, ózgelerdiń de memlekettiń bolashaǵyna degen senimi. Máselen, Túrkııa Prezıdentiniń ekijaqty kelissóz barysynda «baýyrlas eldiń tutastyǵy men tynyshtyǵy úshin alańdaıtyndyǵy jáne kómekke daıyn ekendigin» resmı bildirýiniń ózi memlekettik múdde turǵysynan utymdy nátıje ekendigi sózsiz.
AО́SShK osy asa mańyzdy bastamany saraptamalyq deńgeıde qoldaý qajet. AО́SShK qurylymynda konsýltatıvtik-keńesshilik organdar jumys atqarady. Olar: Danalar, Iskerlik, Jastar keńesteri jáne Saraptamalyq ortalyqtar forýmy. Osyǵan oraı Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ Halyqaralyq qatynastar fakýltetindegi saraptamalyq top uıymnyń jáne onyń músheleriniń orasan zor áleýetin eskere otyryp, Qazaqstannyń AО́SShK sheńberindegi yntymaqtastyǵyn keńeıtýdi usynady. Bul aıtarlyqtaı dárejede ulttyq qaýipsizdikti nyǵaıtýǵa jáne elimizdiń geosaıası ortasynda turaqtylyqty qamtamasyz etýge kómegin tıgizedi.
Sondaı-aq saraptamalyq top Memleket basshysynyń AО́SShK-ni tolyqqandy halyqaralyq uıymǵa aınaldyrý jónindegi tujyrymdamasyn maquldap, keńeske múshe memleketterdiń ujymdyq qyzmetin Azııa óńiri tóńiregindegi qalyptasqan geosaıası ahýalǵa barynsha beıimdeýdi biraýyzdan qoldap otyr.
«Ońtústik – Ońtústik» damýshy elderdiń kúsh-jigerin biriktirý jónindegi qazirgi zamanǵy trendterdi eskere otyryp, AО́SShK BUU-nyń Ornyqty damý maqsattary sheńberinde BRIKS+ tıpi boıynsha damýshy elderdiń basqa óńirlik qurylymdarymen jáne basqa uıymdarmen ózara is-qımyldy kúsheıtýge de erekshe den qoıylýy qajet.
AО́SShK mamandandyrylǵan qurylymdarynyń jekelegen qaýip-qaterlerge jáne qaýipsizdikke syn-qaterlerge qarsy is-qımyl jónindegi maqsatty aldyn alý qyzmetin kúsheıtýge de basa mán berilgeni jón. Azııa qurlyǵynda úılesimdi qurastyrylǵan qaýipsizdik júıesin qurý, sondaı-aq keńes sheńberinde óńirlik qaýipsizdik, halyqaralyq terrorızm, dinı ekstremızm, zańsyz kóshi-qon, esirtki men qarýdyń zańsyz aınalymyna qarsy kúres salasyndaǵy ózara is-qımyldy kúsheıtý máselesi de kún tártibinen túspeı tur.
Múshe elderdiń áleýmettik-gýmanıtarlyq jáne mádenı yntymaqtastyq, ekologııalyq problemalaryn birlesip sheshý maqsatynda onyń ózara is-qımylyn keńeıtý usynysy da mańyzdylyǵyn joıǵan joq. Osyǵan oraı saraptamalyq top tehnogendik avarııalar men apattardyń aldyn alý, epıdemııalardyń taralý jolynda qorǵanys kedergilerin salý salasyndaǵy AО́SShK keńistiginiń qaýipsizdigin ólsheý shkalasyn keńeıtýdi usynyp otyr.
Dýman JEKENOV,
Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ Halyqaralyq qatynastar fakýltetiniń dekany, PhD
