Eńbek naryǵy jáne sıfrlyq tehnologııa

Daǵdarystyń saldary uzaq ýaqyt boıy halyqtyń ekonomıkalyq belsen­di­li­gine, úı sharýashylyǵynyń tabysyna, áleýmettik, saıası kelisimderge de áser etýi múmkin. Álemdegi jumyssyzdyq kór­­setkishi kelesi jyldyń sońyna deıin saq­talady dep kútilýde. Boljam bo­ıynsha, bıyl dúnıe júzindegi jumys­syz­dar sany 200 mln-nan asady. HEU málimetinshe, ekonomıkalyq belsendi halyqtyń álemdik úlesi 2019 jylǵy kórsetkishten 1,2 paıyzǵa tómen.

Halyqaralyq eńbek uıymy men Ortalyq Azııa elderiniń kásipodaqtar ke­ńesi «Eńbek naryǵyn damytý jáne la­ıyqty eńbekti qamtamasyz etý úshin sıfr­lyq túrlendirýlerdi paıda­la­ný­daǵy kásipodaqtardyń róline» arnalǵan konferensııada Almaty deklarasııasyna qol qoıyp, ekonomıkalyq jáne áleýmettik máselelerge qoldaý kórsetý máselelerin talqylady. Halyqty ju­mys­pen qamtýǵa áser etip otyrǵan ja­han­dyq daǵdarys saldaryn qarastyra otyryp, sarapshylar sıfrlyq tehno­lo­gııalar dáýirinde eńbekkerlerdiń quqyq­ta­ry men múddelerin qorǵaýdyń jańa tásilderin usyndy.

Kásipodaqtar federasııasynyń tór­a­ǵa­sy Satybaldy Dáýletalın Orta­lyq Azııa óńiriniń memleketteri, onyń ishin­de Qazaqstan da ekonomı­ka­lyq damý stra­tegııalary men baǵdarlamalarynda qazirdiń ózinde ekonomıkanyń sıfr­lyq transformasııanyń syn-tegeýrin­de­rine qarsy áreketter júzege asyp jat­qanyn jetkizdi. Onyń aıtýynsha, sıfr­lyq ekonomıkany damytý eńbek naryǵynyń sandyq parametrlerin óz­ger­týmen qatar jumyskerler men ju­­mys berýshiler arasyndaǵy ózara is-qımyl for­matyn da ózgertýdi kóz­deı­di. «Qazirgi ýaqytta sıfrlandyrý bar jumys oryndaryn túrlendirip, eńbek­kerlerden jańa daǵdylardy ta­lap etýde. Bul turaqty kásibı damýdy, jańa bilim men daǵdylardy meńgerýdi qajet etedi. Osyǵan baılanys­ty ká­sip­odaqtar jumyskerlerdiń qu­qyq­ta­ryn, múddelerin qorǵap qana qoımaı, sıfr­lan­­dyrý jaǵdaıynda eńbek qatynas­ta­ryna jeńil sheshimder usynýy kerek», dedi S.Dáýletalın.

HEU/ACTRAV Eńbekkerler múddesi úshin qyzmet bıýrosynyń dırektory Marııa Helena Andre aımaqtaǵy kásip­odaqtar birlestikteriniń negizgi usy­nys­ta­ryn aıqyndap berdi.

– Búginde álemde sıfrlyq tehnologııa­lar­dyń damýynan týyndaǵan eńbek nary­ǵyndaǵy UBER-lený – jumyspen qam­týdyń jańa túrin, sonymen qatar jumys berýshiler men eńbekkerler ara­syn­daǵy áli rettelmegen qarym-qaty­nas­tardy engizdi. Sondyqtan HEU ha­lyq­aralyq jáne ulttyq deńgeıdegi áleý­mettik jáne eńbek qatynastaryn retteýshilerdi kelissózge, platformalyq jumyspen qamtýdy uıymdastyrý jáne jumyskerlerdiń múddelerin qorǵaýda eńbek zańnamasyndaǵy olqylyqtardy retteýge shaqyrady. Osy oraıda ju­mys­kerlerdiń quqyqtaryn qorǵaýdy qam­tamasyz etý, kásipodaqtarmen birlesip normatıvtik-quqyqtyq aktilerdi qa­byl­daý jáne jumyskerlerdiń jeke de­rek­teriniń sıfrlyq qaýipsizdigin qam­ta­masyz etý mańyzdy. Onyń aıtýyn­sha, ulttyq deńgeıdegi áleýmettik árip­tes­ter úshin jumys ornyndaǵy eńbek qaǵıdalaryn saqtaý, HEU-nyń 155 jáne 187 konvensııalaryn ratıfıkasııa­laý­men qatar konsýltatıvtik-keńesshi or­gan­dardy, sondaı-aq ekonomıkanyń ár­túrli salalaryndaǵy jumyskerlerdiń áleý­­mettik teńdigin qamtamasyz etý bas­ty basymdyq. Al ujymdyq jaýap­ker­shilik pen áleýmettik dıalog Qazaqs­tanda jáne aımaqtyń basqa elderinde ná­tı­je­sin berip keledi, – dedi Marııa Helena Andre.

Konferensııa moderatory, HEU/ACTRAV Eýropa jáne Ortalyq Azııa bó­li­miniń jetekshisi S.Glovaskas Orta­lyq Azııa eńbekshilerdiń quqyq­taryn qorǵaý halyqaralyq kásipodaq qozǵalysyn damytýdyń mańyzyn atap ótti.

Qazirgi daǵdarys qubylystarynyń yqpaly týraly taqyrypqa Kásipodaqtar federasııasy tóraǵasynyń orynbasary G.Jumageldıeva toqtaldy. Onyń aıtýynsha, Ulttyq statıstıka bıýrosynyń aǵymdaǵy derekteri boıynsha jumyspen qamtylǵandar sany elimizde 8 mln-nan asady. Onyń ishinde 2 mln-nan astamy – ózin-ózi jumyspen qamtyǵandar. Beıresmı jumyspen qamtý kórsetkishiniń artýy kóbinese jumys oryndary sapa­sy­nyń nasharlaýyna, tómen jalaqy, oqýǵa qoljetimdiliktiń shektelýi men áleýmettik qamsyzdandyrýdyń nemese eńbektiń qorǵalmaýyna ákep soqtyrady. Onyń árqaısysy eńbek naryǵynyń sapasyna ǵana emes, eń aldymen ózin-ózi jumyspen qamtyǵan azamattardyń ál-aý­qatyna keri áserin tıgizedi. Osy­ǵan baılanysty Kásipodaqtar fede­rasııasy qoldanystaǵy eńbek zańna­ma­sy­na ózgerister engizýge baılanysty birneshe jumys tobyna qa­tysyp, eńbek salasyndaǵy ózekti máse­lelerdi sheshý úshin is-sharalarǵa bas­tamashy bolyp otyr.

«Kásipodaq Bas kelisimge eń tómengi jalaqy mólsherin kezeń-kezeńimen ul­ǵaıtý, ony jyl saıynǵy ındeksasııalaý, HEU-nyń «Damýshy elderge erekshe nazar aýdara otyryp, eń tó­men­gi ja­laqyny belgileý týraly» №131 kon­ven­sııasyn ratıfıkasııalaý, áleý­met­tik áriptestermen «Laıyqty eńbek» tujy­rymdamasyn júzege asyrý úshin Jol kartasyn ázirleý máselelerin en­gizýge qol jetkizdi. Biz áleýmettik árip­tes­terge eń tómengi jala­qyny anyq­taý ádistemesin ázirleý jáne ony dá­ıek­ti túrde arttyrý qajettigi týraly máse­leni birneshe ret usyndyq. Pre­zı­dent Joldaýynda kásipodaqtyń bul bas­ta­­masyn qoldaıtyny kórinis tapty. Memleket eń tómengi jalaqyny anyq­taýdyń jańa ádistemesin engizedi, ol onyń mólsherin kezeń-kezeńimen ul­ǵaıtýǵa múmkindik beredi. Kelesi jyl­dyń basynda eń tómengi jalaqy 60-tan 70 myń teńgege deıin ósedi. Bul jumys is­teıtin 1,8 mln qazaqstandyqtyń jaǵ­da­ıyna tikeleı áser etedi», dedi G.Jumageldıeva.

Sıfrlyq platformalardaǵy ju­mys­pen qamtýdyń qazaqstandyq keıs­te­rin Ká­sipodaqtar federasııasynyń Áleý­met­tik-ekonomıkalyq qatynastar jáne áleý­mettik áriptestik komıtetiniń tóra­ǵasy S.Kenjebolat tanystyrsa, sıfr­lyq platformalardyń el ekonomıkasy men eńbek naryǵyna áseri týraly Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi «Eńbek resýrstaryn damytý ortalyǵy» AQ prezıdenti D.Arǵandyqov baıandady.

Ulttyq kásipodaq ortalyqtary ókil­deri óz elderindegi áleýmettik-eńbek qa­ty­nastaryn damytý sharalaryna toq­tal­dy.

HEU-nyń Shyǵys Eýropa jáne Ortalyq Azııa elderi boıynsha bıýro­sy­nyń sarapshylary K.Chatanı men M.Vatt onlaın platformada pikir bildirse, Tá­jik­stannyń táýelsiz kásipodaqtar fede­rasııasynyń ókili D.Iýnýsovtyń aıtýyn­sha, eldegi eńbekke qabiletti 5,5 mln halyqtyń 53,4 paıyzy beıresmı ju­myspen qamtylǵan. Sondyqtan kon­ferensııanyń usynystary Tájikstan úshin óte ózekti. Moldova kásipodaqtar konfederasııasy tóraǵasynyń orynbasary S.Saınchýk jumys oryndarynyń jabylý kórsetkishiniń artýy jáne jumys­syz­dyqtyń kóbeıýine toqtaldy. Ýkraı­na­dan bosqyndardyń kóbeıýi máseleni odan ári qıyndatyp otyr. О́zbekstan kásipodaqtar federasııasy tóraǵasynyń orynbasary B.Mahmadalıev bilim berý baǵdarlamalaryna qatysty pikirimen bólisse, Túrikmenstannyń ulttyq ká­sip­odaq ortalyǵy tóraǵasynyń orynba­sary S.Ataberdıev kásipodaqtar qyz­me­tine toqtaldy. Mońǵolııa kásipo­daqtar konfederasııasy tóraǵa­synyń keńesshisi S.Zalmaa da ózara is-áreketterin odan ári damytý men nyǵaıtýǵa qoldaý bildirdi.

Sıfrlyq platformalar jumysshy­lar­dyń halyqaralyq keńistikte ǵana emes, memleketter ishindegi quqyqtary men múddelerin damytýdy kózdeıdi. Bul ba­ǵytta júzege asyp jatqan sharalar ja­ıynda eńbek naryǵynda aqparattyń meılinshe kóp bolǵany mańyzdy.

ALMATY