«Halyqtyń 70 paıyzy saılaýǵa qatysýǵa daıyn»
Ásem QAIDAROVA,
Qazaqstandyq qoǵamdyq damý ınstıtýty (QQDI)basqarma tóraǵasynyń orynbasary:
– QQDI júrgizgen áleýmettik saýaldama nátıjesine sáıkes, el azamattarynyń 70 paıyzy saılaýǵa qatysýǵa daıyn. Qoǵam osy saılaýdan úlken nátıje kútýde, ásirese saılaýdan keıingi júzege asatyn áleýmettik-ekonomıkalyq reformalarǵa zor senim artyp otyr. Bilim, densaýlyq saqtaý, ınfraqurylymnyń damýyna qatysty máselelerde kandıdattar baǵdarlamasynyń mazmundy nátıjege baǵyttalǵany tolǵandyrady. Sondyqtan aldaǵy kezekten tys prezıdent saılaýy – áleýmettik sektor men ekonomıkadaǵy ózekti máselelerdi sheshýdiń joly. Bul máseleler sheshilmeı, qazaqstandyqtardyń ómir súrý sapasyn jaqsartý, eldiń adamı kapıtalyn damytýdyń turaqty irgetasyn qalyptastyrý múmkin emes. Bul saılaý – Qazaqstandaǵy demokratııalyq ózgeristerdiń nyshany bolmaq.
«Reformalardy nátıjeli iske asyrý qajet»
Aıdar ÁMIREBAEV,
Saıası zertteýler ortalyǵynyń basshysy:
– Kez kelgen saılaý memlekettiń qýaty men saılaýshylardyń azamattyq kózqarasyn bildiredi. Memleket basshysynyń merziminen buryn prezıdenttik saılaý ótkizý jónindegi bastamasy Ádiletti Qazaqstandy saıası jobalaýdyń barlyq úderisi turǵysynan dáıekti qadam. Saılaý – ol qashanda synaq. Ásirese qoǵamdaǵy barlyq máseleni áshkerelegen qańtar oqıǵalarynan keıin bul tıimdi sheshim bolyp otyr. Bul jaǵdaıda memlekettik organdar áleýmettik máselelerdi sheshýde kásibı obektıvtilik pen zerektiktiń aıryqsha daǵdylaryn kórsetýge tıis.
Memlekettik qazaqstandyqtardy tolǵandyratyn ózekti máselelerge qulaq asatyn kez keldi. Bul – «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasymen úndesken ári ishki qajettilikten týǵan qadam. Buryn «birinshi –ekonomıka, odan keıin – saıasat» degen tirkes qoldanylatyn, al qazir bılik ekonomıkalyq jáne saıası turaqtylyqty teńestirgisi keledi. Sondyqtan qazirgi jaǵdaıda elimizge saılaý kerek. Qoǵamdaǵy barlyq reformalyq úrdistiń saıası-quqyqtyq dińgegi qalyptasyp, áleýmettik jobalar azamattyq belsendi qoǵamnyń muń-muqtajyna, maqsat-múddelerine baǵyttalýy qajet. Munymen qosa elimizge syrtqy faktorlardyń da áserin joqqa shyǵara almaımyz. Búginde Eýrazııa qurlyǵy halyqaralyq týrbýlenttilik jaǵdaıynda tur. Sondyqtan dál qazirgi jaǵdaıda memlekettilikti kúsheıtýmen qatar, qoǵam úmit artyp otyrǵan saıası-ekonomıkalyq reformalardy tıimdi ári nátıjeli iske asyrý kerek.
«Áıelderdiń saıası múmkindikteri áli de az»
Lázzat NURQATOVA,
Qazaqstandyq qoǵamdyq damý ınstıtýty Strategııalyq taldaý tobynyń jetekshisi:
– Qazaqstannyń saıası tarıhynda ekinshi ret prezıdenttikke kandıdat retinde áıelder tirkelip otyr. Qoǵamda áıelderdiń saıası múmkindikteri artqanymen, bılikte ókildik etý máselesi áli de bolsa az. «Qazaqstandyq otbasy-2022» ulttyq baıandamasyn daıyndaý sheńberinde júrgizilgen Qazaqstandyq qoǵamdyq damý ınstıtýtynyń jappaı saýaldamasynyń nátıjeleri boıynsha genderlik teńdikti bekitýge áleýmettik-mádenı kózqarastar kedergi keltirýde. Osylaısha, qazaqstandyqtardyń 38,2 paıyzy erlerdi tıimdi saıasatker dep tanysa, tek 3,4 paıyzy áıelder saıası qyzmette tabysqa jete alady dep esepteıdi. Olardyń ishinde áıel respondentterge qaraǵanda, erlerdi tıimdi saıasatker dep sanaıtyn er respondentter 17,4 paıyzǵa artyq. Sonymen qatar saıasatta jynysy mańyzdy emes dep esepteıtin áıelder kórsetkishi erlerge qaraǵanda 13,6 paıyzǵa kóp, al «tıimdi saıasatker erler me, álde áıelder me?» degen saýalǵa respondentterdiń jartysynan astamy (55,2 paıyzy) jynysy mańyzdy emes dep jaýap bergen.
«Demokratııa dala órkenıeti úshin jat emes»
Kenjehan MATYJANOV,
Almaty qalalyq máslıhatynyń depýtaty, professor:
– Qoǵamdaǵy saıası mádenıettiń, qoǵamdyq pikirdiń jańa bir arnaǵa túsýi sońǵy ýaqytta baıqalatyn jaǵymdy qubylystyń biri. Memleket basshysy kezekten tys saılaý ótkizý týraly málimdegennen keıin qoǵamda, ásirese shyǵarmashyl uıymdar ókilderi elimizdiń jańa bir deńgeıge kóterilýine senim arta otyryp, kásibı usynystarymen bólisip jatyr. Al qazirgi jaǵdaıda qoǵamdaǵy ahýaldy saraptap otyrý mańyzdy. Osy oraıda qoǵamda saıası mádenıet pen qoǵamdyq pikirdiń jandanýyna «Qasiretti qańtar» oqıǵasy áser etti. Qanshama qaıǵyly oqıǵalar bolǵan kezeńde qoǵam revolıýsııalyq emes, evolıýsııalyq jolmen damý qajettigin túsindi.
Qalyń jurtshylyqtyń kókeıinen shyǵyp otyrǵan taǵy bir mańyzdy máseleler – Ata Zańǵa engizilgen ózgerister, geosaıasattaǵy jaǵdaılar. Búginde Ýkraınadaǵy qaqtyǵys, halyqaralyq keńistiktegi ózge de ahýal erekshe nazar aýdarýdy qajet etedi. Mundaı kezeńde elimiz álem elderimen jaqsy qarym-qatynas ustanyp, teke-tiresten góri kelisimge kelý, keıbir máselede túsinistikpen qaraýdyń mańyzdy ekenine basty nazar aýdaryp otyr. Al elimizdegi demokratııalyq qadamdardyń aıqyn nyshanyn prezıdenttikke kandıdattardy, onyń ishinde áıelderdi tirkeý barysynan ańǵaramyz. Demokratııa dala órkenıeti úshin jat emes. Onyń bastaýyn kóshpeli órkenıet qoǵamynda Bıler ınstıtýtynyń tıimdi jumys isteýinen, áıelderdiń memleket damýyna qosqan úlesinen aıqyn kóremiz. Sondyqtan da saılaý qazaq qoǵamyn jańa bir dáýirleý kezeńine kóteretin qadam bolýy kerek.
«Merziminen buryn saılaý ótkizýdiń sebebi kóp»
Serikqazy KÁKIBALANOV,
Qazaqstandyq qoǵamdyq damý ınstıtýtynyń sarapshysy:
– Qoǵamda saılaý taqyryby qyzý talqyǵa túsip jatqany belgili. Saılaýdyń merziminen buryn ótip jatqanyna synı pikirler bildirip jatqandar da bar. Merzimnen buryn ótýine áser etken negizgi faktorlar syrtqy geosaıası jáne ishki máseleler ekeni kópshilikke túsinikti. Jyl basynda oryn alǵan qasiretti jaǵdaılar reformalarǵa sebepker boldy. Endi sol reformalardy júzege asyryp, elimizdegi qoǵamdyq-saıası ahýaldy jaqsartý úshin bılik osyndaı qadamǵa baryp otyr. Sondyqtan da bul saılaýǵa árbir azamat qatysyp, el bolashaǵy úshin kúresýi kerek.
Saıası júıeni transformasııalaýdyń mańyzdy kezeńi – saılaý prosesiniń jaǵymdy jaqtarymen qatar jaǵymsyz tustarynyń da bolatyny anyq. Sol olqylyqtar aldaǵy parlament saılaýynda túzetilip, bekitiletinine senimdimin.
«Saıası naýqan qoǵamdyq sanaǵa serpin beredi»
Rústem QADYRJANOV,
Saıası zertteýler ortalyǵynyń bas ǵylymı qyzmetkeri:
– Qoǵam tarapynan qyzý talqylanyp jatqan prezıdentti bir merzimge saılaýdyń mańyzdylyǵy óte joǵary. Jeti jyl merzim aıaqtalǵannan keıin bul mindetti kelesi kandıdattyń atqarýy da saıası júıede mańyzdy rólge ıe. О́ıtkeni prezıdent aldaǵy jeti jyl merzimde elimizdiń saıası ekonomıkalyq, áleýmettik máselelerine baǵyttalǵan reformalardy júzege asyryp, elimizdi jańa bir kezeńge kóteredi degen senim zor. Bul saıası júıeni sapaly deńgeıge kóterýge yqpal etedi. Sondyqtan demokratııalyq júıege baǵyttalyp otyrǵan elimizdiń aldaǵy damý kezeńi memlekettik turaqtylyq pen qarqyndy damýǵa bet alýǵa tıis.
Jańa saıası naýqannyń bastalýy jańa kezeńniń, jańa elektoraldy qadamdardyń bastalýyna serpin beredi. Osy oraıda elimiz saıası modernızasııaǵa, bılik ınstıtýttary qurylymynyń jańarýyna baǵyttalǵan jańa kezeńde tur. Elimizdegi jańa saıası kezeńniń bastalýyna qańtar oqıǵalarynyń yqpaly bar. Sondyqtan bul saılaý qoǵamdyq sanany jańa bir arnaǵa túsirip, el úmitin aqtaýǵa, qoǵamnyń jańarýyna yqpal etetin qadamǵa toly bolýǵa tıis. Al onyń naqty nátıjesi saılaýdan keıin aıshyqtalatyn bolady.
ALMATY
