Áńgimeni bólmeý bylaı tursyn, án arasynda «pa, shirkin!», «bárekeldi!» nemese «jasa!», «saý bol!», taǵy basqa odaǵaı sózderdi estip qalamyz. Orynsyz kórine me osy? Odaǵaı degennen góri muny óner ıesiniń shabytyn oıatyp, senimin arttyratyn kóterme, qyzdyrma sózder dese, jarasyp qalatyn shyǵar. Razylyqtan, shyn peıilden shyǵatyn alqaý sózder ekenin taǵy jasyra almaımyz. Ásirese, úlken toılarda, qyzyq dýmandarda, erkin otyrystarda jıi kezdesedi. Sonan soń sırek bolsa da keıde saltanatty saraılarda da estilip qalady. Ondaı jerde ekiniń biri batyly baryp tańdanysy men sezimin shyǵara bermeıdi. El arasynda aty shyǵyp, qadiri bilinip qalǵan el aǵalary nemese aqsaqaldardyń aýzynan estilýi múmkin. Nemese jeligi basylmaǵan jastar jaǵynan. Oǵan tańdanýǵa bolmaıdy. О́ıtkeni «qulaqtan kirip boıdy alǵan» án nemese kúı áketip barady ǵoı. Ishti órtep bara ma, kóńildi kernep, kókeıdi tesip bara ma, áıteýir, «ah» degizbeı qoımaıdy jaryqtyq án. Tipti án túgili óleń oqyp turǵanda, arasyndaǵy jarq etken oıdyń ózi kóńili oıaýdy beıjaı qaldyrmasyn talaı kórdik. Qysqasy, álgindeı alqaý sóz qazaq dalasynda asa bir tańyrqap, adyraıa qaraıtyn qylyq dep tanýǵa kelmeıdi. Alysqa barmaı-aq mysaldy Júsipbek Aımaýytulynyń «Ánshi» áńgimesinen alamyz:
«Súmireıte, qylmıta soqty, jeldete qutyrta soqty. Lebizi qulaqqa jaǵyp ketti, júrekti terbetti, tamyrdy jelpindirdi, boıdy shymyrlatty.
– О́ıt, shirkin!.. Pa, sabazym-aı!
– Oı, pále-aı!» dep Ámireni alqalaǵan jurttyń kóńil kúıin beredi. Osynyń ózi delbe qaǵyp, ánshige qanat bitirmeı me?
Al batys elderinde qalaı? Sımfonııalyq orkestr konsertiniń arasynda qol soǵýǵa bolmaıdy. Sońynda ǵana qoshemet kórsetýge qaqylysyz. Álgindeı alqaýǵa jol joq. Ol da durys shyǵar. Ishti jalyn nemese muń kúıdirip bara jatsa da, emosııańdy shyǵarmaı tymyraıyp otyrýǵa shydap baǵý kerek. Oryndaýshylarǵa, sahnaǵa qurmet degenimizben, olardyń da arasynda «bravo!» dep qalatyndar kezdesedi, biraq. Endeshe tańǵalmańyz!
Osyndaı túrli-túrli alqaýlardyń arasynda mynadaı túri de bar. Keı shyǵarmalar ekpindep shyrqaý bıikke taman ala jónelgende daýyspen birge tyńdarmannyń da kóńili kóterilip sala beredi de, joǵarydaǵydaı «pa, shirkin!» deıdi. Endi bir zar kúıine kelgen týyndylar adamnyń ishine túsip, qaı-qaıdaǵy qaıǵy-muńyn qozǵap tynshytpaǵanda, kóńil bosap, kózden jas aqqany da jarasymdy. Baıaǵyda kóppen birge kúı tyńdap otyrǵan bir apamyz kózinen aqqan jasyn súrtip jatyp, «endi qaıtsin?» dep qalǵanyn qasyndaǵy bir qýaqy estip qoıyp, kúlli aýylǵa jarııa qylyp, sol osy kúngi bizge de jetti. Kúı qozǵaǵan qaıǵy-qasiret ishine túsip ketti me eken, kim bilsin?! Jan derti qozǵalǵan qarııanyń qol soǵýǵa shamasy bola ma odan keıin? Tipti múmkin aqyrynda shyǵarma shıryqtyryp, boıyn tiktep alýy da kádik. Munyń da mysaly sol Júsipbek Aımaýytulynyń «Ánshisinde» bar:
«Bir-birin qıyp kete almaı, muratyna jete almaı, qosh aıtysqan jarǵa usap, jalǵyzynan aırylyp, qanatynan qaıyrylyp, zarlaǵan beıne janǵa usap, bolmasa jylap egilgen, kózden jasy tógilgen, beıne bir qaıǵy-zarǵa usap, ókinishti, óksikti, qasiretti, muńdy ándi sarnady. Jurt tómen qarap, árkim júregimen syrlasqandaı, ánshiniń bitirgenin de sezbeı qaldy. Kenet tym-tyrys bola qaldy da, shapalaq qaıta soǵyldy. Qalǵyp ketip oıanǵan, qyzyqty tátti tús kórgen, qaıtaram dep talpynǵan kisideı, janǵa jaqqan tátti únniń ketkenine ókinip, órshelene soǵyldy».
Basqa shyǵarmalarda kezdesse de, biz ózimiz talaı kórip kýá bolsaq ta, tyńdarmannyń ishki kúıin munsha senimdi, dál jetkize alý qıynnyń qıyny. Sonaý HH ǵasyrdyń basyndaǵy qazaq tyńdarmanynyń basynan odan beride ne ótpedi?! Ámire ómirden ótkenimen, áni qaldy, daýysy jetti búginge. Onyń salǵan ánderin sonshalyqty qalyqtatyp, súmektetip salatyn ánshilerdi tyńdaǵan qazaq áli de «pa, shirkin! Bárekeldige!» baspaı qoımaıdy. О́ıtkeni onyń ishki, sezimi, oıy, kóńili ánmen, daýystyń emosııasymen jarysyp barady. Áýen syrymen astasyp, kókeıin bir ǵalamat tesip barady. Mana joǵarydaǵy kempir aıtqandaı «endi qaıtsin?», «Bárekeldi» demeı tunshyǵyp óle me? Árıne, aıtyp óledi. Bul alqaý sóz, emosııasyn shyǵarý ǵana emes, án men ánshige degen qurmet dep te bilemiz. Onyń ar jaǵynda daýyspen jarysý sııaqty rýhty tárbıeleıtin ǵalamattar da qylań beredi. Demek, tyńdarmannyń haqy ózinde.
