Kollajdy jasaǵan Zaýresh SMAǴUL, «EQ»
Ranking sarapshylarynyń paıymynsha, kez kelgen memlekette ekonomıkany nesıe arqyly qoldaýdyń eki negizgi kanaly bar: Bızneske berilgen kredıt bıznesti qurý men keńeıtýge, óndiris qýattylyǵyn arttyryp, aınalym qarajatyn tolyqtyrýǵa kómektesedi. Halyqqa beriletin kredıt taýarlar men qyzmetterge degen tutynýshylyq suranysty yntalandyrady. Halyq taýar men qyzmetti satyp alady, sóıtip bızneske kiris alyp keledi, bólshek saýda aınalymyn ulǵaıtady. Eki jaǵdaı da ekonomıkanyń ósimin yntalandyrady. Bul rette ekspertter «ondaı ekonomıkalyq ósimniń aıqyn mysaly – AQSh» deıdi.
«Bul rette Qazaqstanda nesıe berilý deńgeıi asa joǵary emes. 2020 jylǵy derekterge qarap otyryp ónerkásiptik óndiris deńgeıi joǵary elderde nesıelerdiń jalpy deńgeıi eldiń IJО́-sinen aıtarlyqtaı asyp ketkenin baıqaý qıyn emes. Danııa, Qytaı sııaqty ekonomıkasy kúshti elderde bıznes pen halyqqa berilgen nesıe portfeli IJО́-niń 112-51 jáne 62-121 paıyzy kóleminde qubylady. Qazaqstanda bul kórsetkish – 10-16 paıyz», dep jazady Ranking.
Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev ekonomıkaǵa nesıe usynýǵa basymdyq berip, halyqtyń kóp nesıe alýyna tosqaýyl qoıý kerek degen edi.
– Naqty ekonomıkaǵa kredıt berý isin keńeıtý qajet ekenin birneshe ret aıttym. Bıznes qoljetimdi qarjylandyrýǵa zárý. Meniń tapsyrmammen shuǵyl sheshimder toptamasy ázirlendi. Ol osy sektordaǵy qordalanǵan máselelerdi sheshýge baǵyttaldy. Atap aıtqanda, zeınetaqy jınaǵynyń 50 paıyzyna deıin jeke basqarýǵa berý úshin BJZQ salymshylarynyń quqyqtary keńeıtiledi. Bul bıznesti kredıtteýge qajetti «uzaq merzimdi qarjy» qoryn qalyptastyrady. Agroónerkásip keshenine beriletin kredıtti arttyrý úshin astyq qolhaty ınstıtýty tolyqtaı sıfrlandyrylyp, qaıtadan iske qosylady. Bul agroónerkásip kesheni kásiporyndary úshin senimdi kepil bolady. Ekonomıkanyń osy sektoryn áldeqaıda belsendi kredıtteý úshin jer qoınaýyn paıdalaný quqyǵyna da osyndaı ózgerister engiziledi. Buǵan qosa, Úkimet pen qarjy salasyn retteý organdary «Qarapaıym zattar ekonomıkasy» baǵdarlamasy aıasynda paıyz mólsherlemesin sýbsıdııalaý merzimin 7 jylǵa deıin sozý múmkindigin qarastyrǵan jón dep sanaımyn. Árıne, bul ekonomıkanyń tek anaǵurlym basym baǵyttaryn qamtýǵa tıis, – dedi Memleket basshysy.
Halyk Bank basqarma tóraǵasy Úmit Shaıahmetovanyń aıtýynsha, bankter tarapynan kásipkerlerge nesıe berýge qyzyǵýshylyq bar.
«Bazalyq stavkanyń joǵary bolýy aqsha jınaý turǵysynan oń áser tıgizip jatyr. Zańdy jáne jeke tulǵalardyń teńgeleı depozıti ósim kórsetýde. Bólshek depozıt portfeldiń 70 paıyzy teńgemen, 30 paıyzy dollarmen saqtalǵan. Mundaı jaǵdaı birinshi ret bolyp tur. Kásipkerler qazir nesıeni 16 paıyzdan joǵary mólsherlememen alady, banktiń mınımaldy marjasy 3 paıyz bolsa, sonyń óziniń 1 paıyzyn – provızııa shyǵyndary, taǵy 1 paıyzyn operasııalyq shyǵyndar alady da, 1 paıyz ǵana paıdaǵa qalady. Árıne, bul banktiń kiristiligin tómendetedi, tıisinshe nesıege degen yntany da azaıtady. Biz kásipkerlerge kredıt alyńyzdar deımiz, biraq olardyń kóbi qazirgi túsiniksiz ekonomıkalyq jaǵdaıdy, joǵary bazalyq stavka kezeńin ótkizip jiberýdi kútip júr. О́ıtkeni elde joǵary ınflıasııa, halyqtyń tólem qabileti tómendep jatyr. Soǵan qaramastan bıznesti saqtaý kerek, qoldaý kerek. Bir pozıtıvti nárse bar, ol – Reseıdegi bıznestiń Qazaqstanǵa kóshirile bastaýy. Olardyń bıznesi Qazaqstanǵa kelse, bizdiń kásipkerler úshin de tamasha seriktester tabylady», deıdi bank basshysy.
Ú.Shaıahmetova naqty sektordaǵy kásiporyndardy qoldaý úshin olarǵa jeńildikter jasalýy kerek degen usynys aıtady.
«Qazir baǵaly qaǵaz boıynsha salyqty kóterý týraly aıtylyp júr. Eger ekonomıkanyń naqty sektoryndaǵy uzaq merzimdi ınfraqurylymdyq jobalardy qoldaǵymyz kelse, onda olardy salyq júktemesinen bosataıyq. Árıne, onyń JTSM-ǵa qalaı áser eterin eseptep kórý kerek. Biz, bankter, sol kezde atalǵan nesıeni – mol ınvestısııalyq zaımdy ekonomıkany damytý maqsatynda arzanyraq bere alamyz. Biraq bul rette retteýdi ózgertý kerek bolady. Bul zaımdar AQR boıynsha III kezeń dep emes, I kezeń dep esepteletindeı jáne birden provızııanyń 40 paıyzy qalyptasatyndaı», deıdi.
Kaspi.kz basqarma tóraǵasy Mıhaıl Lomtadzeniń sózine den qoısaq, qazir aı saıyn shamamen 30-35 myń kompanııa ashylady.
«Jeke kásipkerliktiń mobıldi qosymshada tirkelýi qoljetimdi bolǵandyqtan, bul aldaǵy ýaqytta tipti qarqyn alady. Kóshege shyqqannyń ózinde, jańa kafe, meıramhanalardyń kóbeıip jatqanyn baıqaımyz. Munyń ózi iri qalalarda ekonomıkalyq belsendiliktiń joǵarylap kele jatqanyn kórsetedi. Árıne, bul úrdistiń búkil elge tán bolǵanyn da qalaımyz. Degenmen bári de úlken qalalardaǵy úrdisten bastaý alady», deıdi M.Lomtadze.
Bul rette ol mıllıardtaǵan teńge nesıe alatyn bıznesti shaǵyn jáne orta kásipkerlik nysany dep aıtýǵa qarsy ekenin de jetkizdi.
«Mıkrobıznes bar, olar kapıtal aınalymyna mıllıon teńge kóleminde kredıt alady. Jalpy, ShOB týraly aıtqan kezde kompanııanyń qurylýyn, jumys orny sanyn, qarjylandyrý kózin, bul kompanııa jalǵa alyp otyrǵan ǵımarattyń aýmaǵyn, olar tólep otyrǵan salyq mólsherin bilý kerek. Sonda ǵana onyń damýyna qatysty durys sheshim qabyldaı alasyń. Elimizde shaǵyn jáne orta bıznes damymaı jatqany únemi aıtylyp júr. Biz sol kezde «qane, olardyń qarjylyq eseptiligin qaraıyq» dep bastama kóterdik. Mysaly, jeke kásipker retinde tirkelgender nesıe alyp júr. Olardyń salyǵyn, basqa da qarjylyq jaǵdaıyn qarap, tekserýge bolady. Portfelin qaraımyz. О́z bıznesin damytýǵa mıllıard teńge alǵan adamdar bar jáne 10 mln teńge alǵan adamdar bar. Tutynýshylyq kredıtte de solaı. 5 mlrd teńge alǵan adamdar bar. 5 mlrd teńgelik nesıeni qalaı tutynýshylyq nesıe dep aıtýǵa bolady? Eseptilikti qarap edik, ol jerde de tym úlken sıfrlar júrdi. Men 100 mln teńge nesıe alýshylardy orta bıznes dep qaraımyn. Al eger 10 mln dollar alsa, onda bul – iri bıznes. Shaǵyn jáne orta bıznes jeke-jeke taldanbaıdy, sıfryn da kóre almaımyz, demek eshteńe bilmegendikten durys sheshim de qabyldaı almaımyz degen sóz. Sosyn, eseptilikte 4-5 jyl buryn alǵan kredıtter, jumys istemeıtin kredıtter kórsetilgen. Bul durys emes. Kem degende sońǵy úsh jyldaǵy, tipti árbir aıda berilgen nesıeler kórinis tabýy kerek», dedi Kaspi.kz basshysy.
Sarapshylar oıynan uqqanymyz – ekonomıkaǵa kredıt berý taqyrybynda arajigi ajyratylmaı turǵan bir emes, birneshe másele bar. Ekonomıkany damytý úshin, aldymen ekonomıkaǵa zaım usynýdyń tıimdi ári jeńil tártibin qalyptastyrǵan jón sekildi.
