Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
«Qabyrǵanyń da qulaǵy bar» dep qatty sóıleýge batpaıtyn qazaqtyń qaıyrymdy ádetine basqanymyzben, kóńilde turǵan kóp kúmán keshikpeı syrtqa shyǵary anyq. Biz jazbasaq ta eldiń qulaǵy túrik, aǵyl da tegil aqparat aǵynyn aýyzdyqtaý múmkin emes. Qarańyzshy, «Qaınar» AKB» JShS-daǵy kásiporyn men Almaty oblystyq kirister departamentiniń arasyndaǵy kelispeýshilik, Aqsý aýdany Qyzylaǵash aýylyndaǵy mıllıardtaǵan teńge qarjy shyǵyndalǵan asyl tuqymdy sıyrlarǵa qatysty oryn alǵan keleńsizdik, oblys ortalyǵyndaǵy zańsyz berilgen turǵyn úı máselesi, Kerbulaq aýdanyndaǵy mektep dırektory men ustazdar arasyndaǵy teketires oblysty attap, respýblıkaǵa sharlap ketti. Bul máselelerdiń basynda eńbek daýy jatqany jasyryn emes. Ony qoǵamnyń sanasynan sýyryp alyp kórińiz.
Jaqynda óńir ortalyǵy Taldyqorǵanda myńdaǵan jer telimin bireýlerdiń zańsyz ıemdenip otyrǵany belgili boldy. Olardyń birde-biriniń qujaty joq. Bul keleńsizdik arnaıy aeroǵarysh zertteýi arqyly anyqtalǵan. Munan basqa bilim, densaýlyq, sport, taǵy da basqa salada oryn alǵan eńbek daýlary da qordalanǵan máseleniń kóp ekendigin kórsetýde. Al ashýyn syrtqa shyǵara almaı, ishinen tynyp júrgen eńbek ujymdaryndaǵy narazylyq qanshama? Shıqannyń da jarylatyn kezi bolady. Sondyqtan osyndaı talas-tartysty boldyrmaý úshin eńbek qatynastaryn retteıtin, ár adam eńbegine qaraı nápaqa tabatyn tepe-teńdikti qalyptastyrý kerek.
Elimizde osyndaı qaıshylyqtardy memleket, jumys berýshi, kásipodaq sııaqty úshjaqty kelisim arqyly sheship otyrý maqsatynda jumys júrgizilýde. Munda áleýmettik áriptestik, ujymdyq shart, eńbek qaýipsizdigi, quqyqtyq jumys arqyly eńbek daýlary sheshiledi. Búginde oblystaǵy osyndaı jumyspen aınalysatyn Almaty oblystyq kásipodaqtar ortalyǵynda 12 salalyq kásipodaq, 708 kásipodaq uıymy, 92 myńnan asa kásipodaq múshesi bar. Olar jyl boıy «Áleýmettik áriptestik», «Nóldik jaraqattaný-Vision Zero» tujyrymdamasyn, «Halyqtyq baqylaý», «Qalyń qalaı, bastaýysh?», «Tatýlasý ortalyǵy», taǵy da basqa jobalar boıynsha shıelenisterin rettep, eńbek qatynastaryn baqylap, jazataıym oqıǵalardyń aldyn alýǵa tyrysyp keledi.
Máselen, byltyr oblysta eńbek qyzmetimen baılanysty 12 jazataıym oqıǵa oryn alyp, 26 jumysker zardap shekse, onyń ishinde 2 adam qaıtys bolǵan. Oblystyq kásipodaq ortalyǵynda ártúrli sıpattaǵy 37-den astam ótinish qaralyp, 32-i oń sheshimin taýypty. Jalaqy, áleýmettik kómek sııaqty túrli saýal boıynsha 61 adam júgingen.
Sondaı-aq kásipodaqtar ortalyǵyna qarasty kásipodaq uıymdarynda eńbek daýlarynyń aldyn alý boıynsha áleýmettik áriptestermen birlese 4 bastaýysh uıymdaǵy eńbek daýynyń sıpaty saralanǵan. О́ńirdegi kásipodaq uıymy bar mekeme-kásiporyndarda eńbek qaýipsizdigi jáne eńbekti qorǵaý boıynsha 610 óndiristik keńes qurylyp, 932 tehnıkalyq ınspektor qoǵamdyq negizde jumysqa tartylǵan. Árıne, eńbek daýlaryn sheshýde jumys júrgizilýde. Biraq...
Statıstıka derekteri boıynsha, óńirde 25 129 jekemenshik kásiporyn jumys isteıdi. Onyń 125-i iri, 535-i orta,
24 469-y shaǵyn kásiporyn sanatynda. Solardyń qatarynda oblystyq úshjaqty komıssııa tek 17 087 shaǵyn, orta jáne iri kásiporynmen ujymdyq shart jasasqan. Dese de, kásipodaq ortalyqtaryn shetinen sýdan taza, sútten aq deı almaımyz. Olardyń arasynda da basqalardyń qas-qabaǵyn baǵyp, yńǵaıyna ıilip turatyndar joq emes.
Naqtyly jaǵdaıdy saraptap kórgende, kásipodaq ortalyǵy joq nemese úshjaqty komıssııamen kelisimshart jasaspaǵan ár deńgeıdegi kásiporyndardaǵy jumysshylar «qorǵansyzdyń kúıin» keship júr. О́ıtkeni olar kóp jaǵdaıda ózderiniń quqyǵyn qorǵaı almaı, eńbek jaǵdaıynda jaraqat alý nemese basqa da keleńsizdikterge ushyraǵanda aqysyn talap ete almaı, jalaqy, áleýmettik kómek, memleketten beriletin basqa da jeńildikterge qol jetkize almaı qınalady. Tipti eńbek qatynasyndaǵy teńsizdik barǵan saıyn ýshyǵyp barady.
Basqasyn aıtpaǵannyń ózinde, bir ujymda 30 jyl eńbek etken adam keshe ǵana jumysqa turǵan jas mamanmen birdeı jalaqy alady, ujymdarda qyzmetshilerge emdeý-saýyqtyrý boıynsha eshqandaı da jeńildikter qarastyrylmaıdy. Basshy men qarapaıym qyzmetker arasyndaǵy turǵyn úı, kólik, jalaqy, basqa da áleýmettik kómektiń parqy jer men kókteı. Memlekettik marapat alsań da onyń kók tıyndyq quny joq. Aıta berseń, kóbeıe túsetin teńsizdikter qazirgi qoǵamnyń dertine aınaldy.
Iá, qoǵamda oryn alǵan tolqýlar, ereýilder, sherýlerdiń túp tórkini osydan shyǵyp otyr. Sondyqtan ár mekeme, kásiporyn, ujymda qyzmetshilerdiń quqyǵyn qorǵaıtyn oblystyq, aýdandyq úshjaqty kelisim komıssııasymen tikeleı jumys isteıtin, óz ujymynyń basshysyna baǵynbaıtyn ortalyqtar qurylyp, olardyń quqyqtyq negizderi turaqtandyrylǵany jón. Sonda ǵana Memleket basshysy ózi aıtqandaı, ádiletti Qazaqstan ornamaq. Osyny eskergenimiz abzal.
Jetisý oblysy
