Qaıtalanbaıtyn daýys

Saılaý aǵany men bala kú­nimnen bilemin. О́ıtkeni bizdiń kishkentaı kúnimizde aýylǵa, ásirese jaz kezinde oblystyq «Sherter» folklorlyq-etno­grafııalyq ansambli jıi ke­­lip, konsert qoıatyn. Sonda shy­byqty at qylyp minip júrgen bizder «aýylǵa konsert keldi», dep úı arasyna shapqylap qýa­natynbyz. Bir jaǵynan, ol kisi – jerlesimiz. Sondyqtan aýyl­dastary onyń ásem ánin ǵana emes, qazaqy keń pishilgen bolmysy men aqkóńil minezin de jaqsy kórdi. Sodan keshke konsert bastalady. Shaǵyn klýbtyń ishi kórermenge lyq tolady. Sahnada «Sherterdiń» she­berleri kezektesip shyǵyp, ónerlerin kórsetedi. Al biz Saı­laý aǵany taǵatsyzdana kú­tip otyramyz. Ol shyqqan kez­de... Klýbtyń ishinen masa­nyń da yzyńy estilmeıdi. Bári qalt tyna qalady. Aǵamyz keń qu­lashty daýysymen halyq án­de­rimen birge, estradalyq týyn­­dylardy qatar oryndap, aýyl­­dastarynyń ystyq yqy­la­syna bólenedi. Ásirese ol aqyn Aısulý Qadyrbaevanyń só­zi­ne jazylǵan, kompozıtor Te­mir­áli Baqtygereevtiń «Baryp qaıt, balam, aýylǵa» atty týyn­dy­syn keremet oryndaýshy edi. Bul án­di Tuńǵyshbaı Jamanqulov­tyń oryndaýynda teledıdardan estigenbiz. Sonda da Saılaý aǵa ózgeshe aıtady. Muńly sazben órilgen án jan dúnıeńdi qozǵap, ózge bir kúı­ge bóleıdi. Sol kezde al­dyńǵy qatarda­ǵy ata-áje­lerimiz kóz­derine jas alyp, ke­shegi ózde­riniń qolynda ósken bala­nyń elge tanylǵan ánshi bol­ǵanyna rıza bolyp, marqaıyp otyratyn.

Jasy úlkenderdiń aıtýynsha, ánshiniń ákesi Ordabaı aqsa­qal soǵys jyldarynda ujym­shar basqaryp, eldiń alǵysyn alǵan azamat. Sonymen birge ol kisi atbegi, seri minezdi adam bol­­ǵan. Sodan da bolar, onyń balala­rynyń bári shetinen óner­li. Kez kelgen mýzykalyq as­pap­ta sheber oınaıdy. Alaıda so­lar­dyń arasynan óner jolyn Saılaý aǵa ǵana qýdy. Oǵan da bir sebep bar. 1971 jyly jańa­dan shańyraq kótergen oblys­ta «Torǵaı áýenderi» atty aımaq­tyq festıval uıym­das­­tyrylady. Sonda Otan aldyn­daǵy azamattyq boryshyn en­di ótep kelgen jıyrma bir jas­taǵy jigit alǵash án aıtyp,  baı­qaýdyń bas júldesin ıelenedi. Sonymen birge Almatydaǵy res­pýblıkalyq festıvalge joldama aldy. Torǵaı oblysy­nan jalǵyz ózi barǵan ol sol kezdegi astanamyzdyń eń úlken saraıynda án salyp, Káýken Kenjetaev, Beken Jylysbaev sekildi óner tarlandarynyń batasyna ıe boldy. Olar talapty jastyń tabıǵı daýysy zor ekenin baıqap, konservatorııaǵa oqýǵa shaqyrady. Alaıda sol jyldary Torǵaı oblystyq par­tııa komıtetiniń úshinshi hatshysy bolyp istegen, rýhanııat janashyry О́zbekáli Jánibekov oǵan ónerge kelýge baǵyt siltep, 1972 jy­ly Arqalyq qalasyndaǵy Ser­áli Qojamqulov atyndaǵy mýzy­kalyq drama teatryna ornalas­tyrady.

Saılaý Ordabaevtyń óner­degi joly 1974 jyly burynǵy Torǵaı oblysy fılarmonııa­­sy janynan qurylǵan «Sher­ter» folklorlyq-etnografııa­­lyq ansamblimen tikeleı baıla­nys­ty. Osy ansambldiń qura­mynda óner kórsetken onyń dań­qy elge birden jaıyldy. Bul óner ordasy da О́zaǵańnyń yqpalymen qurylǵan.

«Sherterdi» halyq jaqsy kórdi. Qazirde folklorlyq ansamblder jeterlik, biraq olardan tarsyl-gúrsil dybystar men metaldyń úni qulaq jara­dy. «Sherterde» ondaı bógde dy­bys bolǵan emes. Taza mýzyka­lyq aspaptardyń úni estiletin. О́ner­pazdar urmaly aspapta­ǵy yr­ǵaqty ustap, súıemeldep oty­ratyn. Ansambldiń reper­týary da baı boldy. Ony О́zbek­áli aǵanyń ózi qadaǵalady. Ási­rese ol kisi halyq án-kúıi men jergilikti óńirge arnalǵan týyn­dylardy aıtýǵa mán ber­di. Keıin ansambl belgili ánshi Saılaý Ordabaev, kompozıtor Qalıbek Deripsaldın, kúı­shi Ábjan Sársenbaevpen to­lyq­ty. Aýyldardy jıi aralaı­myz. El adamdary bizdi quraq ushyp qarsy alyp, jany qal­maı kútedi. Án-kúıimizdi uıyp tyńdaıdy. Osylaı «Sher­ter­diń» aty Torǵaıǵa ǵana emes, Qazaqstanǵa tanyldy», dep edi bir suhbatynda osy ansam­bl­diń múshesi, bıshi Qazaq­stan­nyń eńbek sińirgen ártisi Toıǵan Izim.

Áıgili ánshi «Sherter» an­sam­blimen birge Qazaqstanda ǵana emes, Úndistan, Iran, Ja­ponııa, Vetnam, Fılıppın, Koreıa, Reseı jáne taǵy basqa mem­leketterde gastroldik sa­parda bolyp, ulttyq án óne­riniń mereıin asyrdy. 1980 jyly Máskeýde ótken Bú­kil dúnıejúzilik jastar fes­tı­valine qatysyp, dıplo­mant atandy. 2004 jyly Qosta­naı oblystyq mesenattar klý­by­nyń «Qazyna» syılyǵyn ıelen­di. Aǵamyz ómiriniń soń­ǵy jyldarynda qatty naýqastanyp, sahnadan qol úzip qalsa da, ózi­nen keıingi shyqqan jastarǵa qamqor boldy. Ardaqty azamat 2007 jyly ómirden ozdy.

Jaqynda áleýmettik jeli­ge bir jerlesimiz Saılaý Orda­baev oryndaǵan «Torǵaıdy ań­saý» atty ánin júktepti. Bul týyn­dy qaı jyldary shyq­qa­nyn naqty bilmeımin. Bi­raq osy shyǵarmanyń mýzyka­syn uzaq jyldar burynǵy Tor­ǵaı oblysynyń Mádenıet basqarmasyn basqarǵan, ózi de san qyrly ónerli azamat Jumaǵalı О́mirbekov jazypty. Osy ándi tyńdap otyryp, týǵan jerin sheksiz súıgen birtýar ánshiniń qaıtalanbas daýysyn estip, kóńilimdi muń basty.