Infografıkany jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń dereginshe, elimizdegi jaıylymdyq jerdiń jalpy kólemi – 183,4 mln gektar. Onyń ishinde 82,4 mln gektar – aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jer, 63,9 mln gektar bosalqy jer, 21,2 mln gektar – aýyl irgesindegi jer jáne 15,9 mln gektar orman qory, erekshe qorǵalatyn tabıǵat aýmaǵy, ónerkásip aýmaǵy bar. Al byltyr jaıylym tapshylyǵy 15 oblysta baıqalǵan. Mamandar munyń sebebin el ishindegi mal basynyń artýymen túsindiredi. Iаǵnı keıingi 10 jylda tek iri qara sany jalpy 7,7 paıyzǵa ósse, keıbir óńirlerde bul kórsetkish 16 paıyzǵa deıin jetken. Mal basynyń kóbeıýi qosymsha jaıylym men mal azyǵyn ósiretin alqaptarǵa degen suranysty arttyratyny belgili. Biraq bul qajettilikti qamtýǵa memlekettiń kúshi jetpeı otyr. Sebebi jerdiń kóbi jekeshelenip ketken. Tipti aýyl mańyndaǵy maldyń órisine deıin jeke tulǵalardyń qolyna ótkeni jasyryn emes. Saldarynan aýyldaǵy aǵaıynnyń mal baǵatyn jeri tarylyp, el ishi ekige jarylýǵa deıingi jaǵdaıǵa jetken bolatyn. О́kinishke qaraı, memleket eldegi jer paıdalaný úderisin retteýdi óte kesh qolǵa aldy. Onyń nátıjesi byltyr ǵana kórine bastady deýge bolady.
– Byltyr memleketke 5,2 mln gektar paıdalanylmaǵan jáne zańnamany buza otyryp berilgen aýyl sharýashylyǵy jeri qaıtaryldy. Bul – 2021 jylmen salystyrǵanda 10 esege artyq kórsetkish. 2020 jyly 0,4 mln gektar bolǵan. Nátıjesinde, byltyr tıisti sharalar qabyldanǵannan keıin jerge muqtaj halyqqa 1,85 mln gektar alqap ıgerýge berildi. Sondaı-aq Memleket basshysynyń tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda 2022 jyldan bastap 205,4 mln gektar aýyl sharýashylyǵy jerine sıfrlandyrý júrgizildi. Bul respýblıkanyń 272,5 mln gektar aýmaǵynyń 75 paıyzyn qurady, – dedi jaqynda Úkimette ótken jıynda Aýyl sharýashylyǵy mınıstri E.Qarashókeev.
Jalpy, jerge qatysty daý jıi shyǵatyn óńirdiń biri – Almaty oblysy. Agrarlyq salaǵa arqa súıegen óńirde jaıylym tapshylyǵy men egistik alqaptardyń jetispeýshiligi týyndaýy zańdy da. Búginde oblystaǵy jaıylymdyq jerdiń jalpy aýdany 3,7 mln gektardy quraıdy. Al ótken jyldyń esebi boıynsha aımaqtaǵy jaıylym tapshylyǵy 1 407,2 myń gektarǵa jetken. О́ıtkeni mal basy kóbeıgen. Statıstıka departamentiniń deregi boıynsha, oblysta 334,8 myń bas iri qara mal, 894,3 myń bas qoı men eshki, 99,8 myń bas jylqy jáne 4 myń bas túıe bar. Iаǵnı 3,5 mln bastan asatyn tórt túlikke óris kerek. Onyń ishinde 1,3 mln bas mal jeke adamdardyń ıeliginde eken. Dál osy turǵyndardyń jerge degen suranysyn óteý úlken máselege aınalyp otyr. Sebebi aýyl mańyndaǵy jaıylymdyq alqaptyń jetispeýshiligi kún tártibinde tur. Oblys bıligi bul máselemen bilek sybanyp aınalysqanymen, naqty núkte qoıý qıyn bolyp otyr. Biraq nátıje de joq emes.
– Byltyr oblysta paıdalanylmaı jatqan jalpy kólemi 112 myń gektar jer ýchaskesi memleket menshigine qaıtaryldy. Onyń ishinde Balqash aýdanynda – 1,3 myń gektar, Eńbekshiqazaq aýdanynda – 26,2 myń gektar, Jambyl aýdanynda – 25,1 myń gektar, Ile aýdanynda – 3,4 myń gektar, Qarasaı aýdanynda – 3,8 myń gektar, Kegen aýdanynda – 9,8 myń gektar, Raıymbek aýdanynda – 14,1 myń gektar, Talǵar aýdanynda – 13,7 myń gektar, Uıǵyr aýdanynda – 7,3 myń gektar jáne Qonaev qalasynda 6,9 myń gektar jer eldiń paıdasyna alyndy. Sonymen qatar eldi mekenderge erikti túrde qaıtarylǵan jalpy kólemi 585 myń gektar jaıylym alqaby qosymsha bekitilip berildi. Atqarylǵan jumystardyń nátıjesi boıynsha halyqtyń jaıylymǵa muqtajdyǵy Balqash, Jambyl, Eńbekshiqazaq, Kegen, Raıymbek, Uıǵyr aýdandary jáne Qonaev qalasynda tolyǵymen qanaǵattandyryldy deýge bolady. Al Qarasaı, Ile jáne Talǵar aýdandary boıynsha jaıylymmen qamtý jumystary jalǵasatyn bolady. Memleket basshysynyń paıdalanylmaıtyn jaıylymdyq alqaptardy qaıtarý týraly tapsyrmasyn oryndaý úshin qazirgi ýaqytta oblysta 285,5 myń gektar jaıylymdyq alqap boıynsha jumys júrgizilýde, – deıdi oblys ákimi Marat Sultanǵazıev.
Esepke júginsek, aımaqtaǵy jaıylymmen eń az qamtamasyz etilgen Qarasaı aýdany eken. Bul jaqta 5,9 myń gektar ǵana jaıylym bar nemese mal ósirýshilerdiń 3,7 paıyzy ǵana qamtylǵan. Jalpy, Almaty sııaqty alyp megapolıstiń mańyndaǵy aýdandarda jaıylymdyq jer máselesi óte kúrdeli ekeni belgili. Qazir Talǵar aýdanyndaǵy jaıylymdyq jerdiń úlesi 2,7 myń gektar bolsa, Jambyl aýdanynda 43,2 myń gektar jáne Ile aýdanynda 10 myń gektar shamasynda ǵana bolyp otyr. Byltyr aýdan jáne qala ákimdikteri 195,3 myń gektar bolatyn qoǵamdyq jaıylymdarǵa qosymsha memlekettik menshikten 331,1 myń gektar jaıylymdy bekitken. Búginde oblystyń aýyldyq ákimdikterine bekitilgen jaıylymdardyń aýdany 526,4 myń gektardy qurady. Al qajettilik – 1,6 mln gektar. 2022 jyldyń tıisti kezeńinde paıdalanylmaı jatqan 28,57 myń gektar jer, onyń ishinde 28,47 myń gektar jaıylym, 1 myń gektar basqa maqsattaǵy jer memleket menshigine qaıtaryldy. Osy alynǵan jer telimderiniń 22,17 myń gektary jergilikti halyqtyń malyn jaıý úshin aýyldyq okrýg ákimdikterine bekitilgen. Qalǵan 6,4 myń gektar alqap jeke jáne zańdy tulǵalarǵa sharýa qojalyǵy men aýyl sharýashylyǵy óndirisin júrgizý úshin konkýrstyq negizde berilipti.
– О́tken jyly Prezıdent Jarlyǵymen Almaty oblysynyń quramynan Jetisý oblysy bólindi. Iаǵnı bólingennen keıingi oblystyń jer qory 10,5 mln gektar bolyp otyr. Onyń ishinde aýyl sharýashylyǵy maqsatynda aýmaqtyń kólemi – 4,2 mln gektar shamasynda. Bul qatarǵa egistik, sýarmaly, kópjyldyq ekpe shóp, tyńaıǵan jerler jáne shabyndyqtar, jaıylymdyq alqaptar kiredi. Árıne, byltyrǵy jumysymyzdyń negizgi baǵyty aımaq turǵyndarynyń jaıylymdyq alqaptarǵa muqtajdyǵyn qamtamasyz etý jáne paıdalanylmaı jatqan jerlerdi memleketke qaıtarý boıynsha boldy. Bıyl da bul jumys jalǵasady, – deıdi Almaty oblystyq jer qatynastary basqarmasynyń basshysy Sábıt Sádýaqasov.
Almaty oblysy
