Kollajdy jasaǵan Záýresh SMAǴUL, «EQ»
Jalpy, azamattardy búıtip jarylqaǵansha, odan da olardyń ál-aýqatyn kóterýge kúsh salaıyq, sonda olar ózderi-aq páter satyp alyp, esh alańsyz emdelmeı me deıtinder bar. Bul da ras sóz. Biraq memleket BJZQ aqshasyn baǵyttaıtyn kómekti aqyry qolǵa aldy eken, endeshe, sońyna deıin nege baqytqa bólemeıdi deımiz ǵoı baıaǵy. Orta jolǵa kelgende jetkiliktilik shegin kóterip jiberdi de, jınaqqa qol jetkizý qaıda, jınalǵan somasy – alynýǵa tıis somanyń mańyna da jýymaı qaldy. Sóıtip, memlekettiń bul jobasy shartty túrde táýir jalaqy alyp, táýir ómir súretin baılarǵa arnalǵan baǵdarlama bolyp shyǵa keldi.
– Zeınetaqy jınaǵynyń bir bóligin paıdalaný baǵdarlamasy bastalǵaly beri qordan 3,2 trln teńge alynǵan jáne sonyń basym bóligi turǵyn úı jaǵdaıyn jaqsartý men emdelýge jumsalǵan. Soǵan qaramastan azamattardyń BJZQ-dan áli 600 mlrd teńge alý múmkindigi bar. Qazir azamattar aı saıyn shamamen 8-15 mlrd teńge aralyǵyndaǵy qarajatty turǵyn úı alýǵa nemese emdelýge aýdaryp jatyr, – deıdi BJZQ basshysy Janat Qurmanov.
Endi memleket jetkiliktilik sheginen asyp túserlik jınaǵy bar baqytty jandarǵa arnap taǵy bir ıgilik jasamaq nıette. Zeınetaqy aktıvteriniń 50 paıyzyn basqarý quqyǵyn salymshylardyń erkine berý máselesi qarastyrylyp jatyr. Bul úshin sheteldik jeke kompanııalar tartylmaq.
Ulttyq bank tóraǵasynyń orynbasary Álııa Moldabekovanyń aıtýynsha, salymshy óz qalaýy boıynsha jınaǵan jınaqtyń 50 paıyzyn jeke basqarýǵa tapsyra alady.
«Jetkiliktilik sheginen asqan jaǵdaıda salymshylar bul fýnksııany ómir súrý jaǵdaılaryn jaqsartýǵa nemese emdelýge aqy tóleý úshin paıdalana alady. Salymshy jınaq somasynyń 50 paıyzǵa deıingi bóligin jeke basqarýshy kompanııalarǵa aýdarý múmkindigi eń tómengi jetkiliktilik shegin esepteý kezinde eskeriledi. Jınaq aqshanyń bir bóligin Ulttyq bankten jeke basqarýshy kompanııalarǵa berý ınvestorlar úshin ártúrli menedjer arasyndaǵy basqarý stılin ártaraptandyrý arqyly óz aktıvterin basqarý tıimdiligin arttyrýǵa qosymsha ınvestısııalyq múmkindik bolady», deıdi Á.Moldabekova.
Jańadan engizilip jatqan talaptar jeke kompanııalar úshin qarjy quraldarynyń tizbesin jáne jeke basqarýshy kompanııalardyń zeınetaqy aktıvterin basqarýǵa qabyldaý krıterıılerin keńeıtýdi de kózdeıdi.
«Jeke basqarýshy kompanııalarda BJZQ salymshylarynyń qarajatyn ınvestısııalaıtyn ınvestısııalyq strategııa jetkilikti deńgeıde teńgerimdi bolýy kerek. Ol qazirgi ınvestısııalyq strategııaǵa negizdeledi, biraq zeınetaqy aktıvteri uzaq merzimde tabystylyqty kórsetý úshin keıbir múmkindikter keńeıtiledi», deıdi Ulttyq bank ókili.
Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý Agenttigi tóraǵasynyń orynbasary Marııa Hadjıevanyń aıtýynsha, qazirgi ýaqytta zeınetaqy aktıvterin basqaratyn qazaqstandyq kompanııalarǵa qoıylatyn birneshe talap bar. Atap aıtqanda, ınvestısııalyq portfeldi basqarýǵa lısenzııasynyń bolýy kerek; kapıtal boıynsha qosymsha talaptardy oryndap, óz qyzmetterinde zań buzýǵa jol bermeýge tıis; qazaqstandyq rezıdent retinde iri aksıoneri bolýy kerek.
Qazir Ulttyq bank BJZQ-nyń 14,6 trln teńge aktıvin basqaryp otyr. Onyń 49,7 paıyzy – (7,2 trln teńge) Qazaqstannyń memlekettik baǵaly qaǵazdaryna, 11,4 paıyzy (1,6 trln teńge) – kvazımemlekettik sektordyń oblıgasııalaryna, 6,4 paıyzy (945,9 mlrd teńge) – ekinshi deńgeıdegi bank oblıgasııalaryna, 5,5 paıyzy (812,1 mlrd teńge) – shet memleketterdiń memlekettik qaryzyna, 2,5 paıyzy (370,9 mlrd teńge) halyqaralyq qarjy uıymdarynyń, onyń ishinde Eýropalyq qaıta qurý jáne damý banki, Eýrazııalyq damý banki jáne Azııalyq damý bankiniń baǵaly qaǵazdaryna ınvestısııalanǵan.
Zeınetaqy qory qarajatyn taǵy tórt jeke oıynshy basqaryp otyr: Jusan Invest (4,2 mlrd teńge), Halyk Global Markets (2,6 mlrd), BCC Invest (1,5 mlrd) jáne Centras Securities (0,9 mlrd). Búkil kezeń barysynda ınvestısııalyq portfeldi basqarýshy kompanııalarǵa 8,8 mlrd teńge aýdarylǵan. Alaıda olar ákelip otyrǵan kiristilik qýanarlyqtaı emes. Ulttyq banktiń ózi basqaryp otyrǵan aktıvten túsken kiris te máz emes: 2022 jyldyń basynan beri 914,1 mlrd teńge bolǵan. Aldyńǵy kezeńnen (2021 jyl) 6,55 paıyzǵa tómen. Jalpy, BJZQ aktıvteri boıynsha jalpy naqty kiris – 13,75 paıyzǵa túsip ketken. 2022 jyldyń sońyndaǵy kórsetkishterge qarasaq, «Halyk Global Markets» AQ-nyń kiristiligi – 4,15 paıyz, «Jusan Invest» AQ – 3,73 paıyz, «BCC Invest» AQ – 2,74 paıyz jáne «Sentras Sekıýrıtız» 2,18 paıyz bolǵan kóremiz.
Buǵan qosa BJZQ zeınetaqy aktıvindegi valıýtalyq úlesti 30 paıyz deńgeıinde ustap turý úshin Ulttyq bank qańtarda bırjalyq saýdada 120 mln dollar kólemindegi shetel valıýtasyn satyp alǵan. Osyǵan deıin bıyl BJZQ-nyń 500 mlrd teńgesi «Báıterek» holdıngine berilip, ári qaraı bızneske nesıe bolyp baǵyttalatyny habarlanǵan edi. Osy bastama da, jalpy BJZQ-ǵa qatysty kez kelgen úrdis qoǵam synyna ushyrap jatyr. Eń birinshi kezekte olardyń qarajatty ınvestısııalyq quraldarǵa durys baǵyttaı almaı, tıisinshe jetkilikti paıda taba almaı otyrǵany alańdatady. Byltyr depýtattar jetkiliktilik shegin tómendetýge qatysty usynys aıtqan. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Tamara Dúısenovanyń aıtýynsha, jetkiliktilik shegi eldegi mınımaldy jalaqy kólemine oraı qalyptasady. Mınımaldy jalaqy ósti, sáıkesinshe qordan qarjy alý shegi de ulǵaıady.
Árıne, ósip otyrǵan mınımaldy jalaqynyń da jarytymdy tabys emes ekenin, jalaqyǵa qosylǵan ústeme aqshany ınflıasııanyń jalmap qoıyp jatqanyn, al keıbir salalar boıynsha jalaqynyń múlde óspegenin qazir eshkimge bazyna qylyp, dáleldeı de almaısyń. Sonda naryqta birte-birte qymbat ınflıasııaǵa qyńq demeıtin baı ǵana qalmaı ma? Demek memleket usynǵan kez kelgen baǵdarlama óz-ózinen baılarǵa arnalǵan baǵdarlama bolyp shyǵa kelmeı me? Jaqsy ómir súrgisi kelgen jurtqa kómektesýdiń biregeı joly – óndiris ashý, shıkizat emes, daıyn ónim eksporttaıtyn elge aınalý, adamı faktor áleýetine janashyrlyqpen kóńil bólý ekeni Úkimet baıandamalarynda táp-táýir júzege asyp jatyr. Ázirge, sony talǵajaý etemiz.
