Aýdandyq aýrýhanada qarapaıym medbıke bolyp jumysyn istep, kúndelikti kúıbeń tirlikke shyrmalǵan ol kisiniń shalqyp-tasyp ómir súrgenin kórgen joqpyz. Keı áıelder sııaqty qaryzǵa batsa da qymbat kıinip, altyn-brıllıant taǵynyp, toı-tomalaqta da tóbe kórsete qoımaıtyn. Úı men jumystyń ortasynda shapqylap, toqsannan asqan qaıyn atasynyń aýzyna asyn tosyp júrgen kelinniń baspanasy da talaı jyl jóndeý kórmegen. Sonda aýyldaǵy aǵaıyn úshin asa qomaqty qarjyny ol ne úshin, kim úshin alǵan?
Qazaǵa jınalǵan et jaqyndaryn mazalaǵan osy suraqtyń jaýabyn estigende tóbemnen jaı túskendeı boldy. Sóıtsek apaıym «Tesla» deıtin kompanııanyń «óte tıimdi jobasyna» tirkelgen eken. Jalǵyz ol emes, aýdandaǵy úsh mektep pen aýrýhananyń myńǵa tarta qyz-kelinshegi taıly-taıaǵymen qalmaı álgi ne pıramıda ekeni belgisiz, ne kásip ekeni túsiniksiz «Tesla»-ǵa táýeldi bolyp qalǵan. Kompanııaǵa shaqyrǵannyń biri jumysyndaǵy tikeleı basshysy bolsa, qoldap-qolpashtap, maqtaýyn asyrǵany – abysyny. Aýyldaǵy alaıaqtyqtyń tizbegi osyndaı tanys-tamyr, aǵaıyn-týystyqtan bastalady.
Bir sózben aıtqanda, qarjy alaıaqtary endi aýylǵa da aýyz sala bastaǵan. Eń soraqysy olar aramdyqqa qurylǵan shemalaryn aýyl-aımaqta belsendi túrde taratyp, áli de jalǵastyryp keledi. Aýyldyń kózi ashyq «zııalysy» sanalatyn muǵalimi men dárigeri alaıaqtardyń «osy aptada 100 myń salsań, kelesi apta 200 myń tabasyń, aqshań ósip, bir jylda kólik alasyń» degen ertegisine senip kelgenine qaıran qalasyń keıde. Naǵyz «túıeni jel shaıqasa, eshkini aspannan izdeniń» keri bolyp tur.
«Tesla»-nyń alaıaqtyq tásiliniń ózge qarjy pıramıdalarynan esh aıyrmashylyǵy joq. Aldymen bir adam qomaqty qarjy salady, artynan 2-3 «dosyn» tirkeıdi, olardyń árqaısysy ári qaraı 3-4 «serigin» súırep júrip, olardy ózderi áli qoldaryna da ustap kórmegen «mol aqshanyń astynda qalasyń» degen ótirikke sendirip júrip kirgizedi. Tipti qatarǵa kirgen kelinshekterdiń birine jurttyń kózinshe sý jańa kóliktiń kiltin tabys etip: «Mine, «Tesla»-nyń arqasynda 10 myń dollardyń «temir tulparyn» aldy» dep jarnamasyn da jasaǵan. Al aýyldaǵy halyqta qaıdan aqsha bolsyn? Bulardyń tym shekten shyqqany sonshalyq, marqum bolǵan týysymyzdy Almatyǵa ózderimen birge ertip aparyp, janynda birge júrip bankten nesıe aldyrtqan. Bir bankten rásimdegen nesıesin tolyq ótemeı jatyp, ekinshisinen de qaryzǵa aqsha alǵan. Ákkilerdiń arbaýyna myqtap túsken marqum óziniń artynan 25 jastaǵy ulyn da tirkep, sonyń atynan da biraz aqsha salyp kelgen eken...
Álemdik tanymal ári jetekshi kompanııalardyń logotıpterin paıdalaný – qarjy pıramıdalarynyń jıi qoldanatyn qıturqy «qaǵıdattarynyń» biri. Alaıda ashyǵyn aıtqanda aýyldaǵy aǵaıynnyń deni «Tesla»-nyń aqsha shyǵaratyn konveıer óndirýshisi emes, elektrokólik «býtıgi» ekenin bile bermeıdi. Álemdik naryqty jaýlap alǵan bul kompanııanyń Qazaqstanda resmı ortalyǵy da joq. Tek sonyń atyn jamylyp, qıynnan qıystyryp qarjy pıramıdasyn jasap alǵandar kóp. Aldaý-arbaýsyz, adal eńbekpen «Tesla»-nyń ýdaı qymbat «temir tulparyn» taqymdap júrgender bolsa bolar. Alaıda alystaǵy aýyl jurtynyń mardymsyz jalaqysy «qarjylyq kópirshikke» aınalyp ketip jatqany janǵa batady.
Ras, elimizde alaıaqtyq pen qarjy pıramıdalaryna qarsy keshendi jumys júrgizilip keledi. Bul máselege Prezıdent te asa mán berip, quzyrly organdarǵa tıisti tapsyrma berdi. Biraq qalanyń sıfrlyq saýaty jetkilikti turǵyndarynyń ózin taqyrǵa otyrǵyzyp ketip jatqan qarjy pıramıdalary úshin aýyldaǵy aǵaıynnyń ańqaýlyǵy tipti «izdegenge – suraǵan» bolyp tur. Jaqynda Bas prokýratýra óńirlerde «Zań kerýeni» kóshpeli aksııalary ótkiziletini týraly habarlady. Is-shara barysynda prokýratýra men polısııa qyzmetkerleri aýyl-aımaqtaǵy halyqqa qarjy pıramıdalary men alaıaqtyqtan saqtaný sharalary týraly aqparat berýdi kózdep otyr. Bul «kerýenniń» Almatydan 250 shaqyrym qashyqta jatqan bizdiń aýylǵa barǵan-barmaǵanyn naqty bilmedim, biraq túp-tórkini AQSh-tan shyǵatyn «Tesla»-nyń aqparaty men jarnamasy Kegenniń árbir úıinen eń quryǵynda bir ret aıtylǵanyna kózim anyq jetedi.
