Qazaq munaıynyń hali qalaı?

Telegramdaǵy NRG_monitor kanalynyń jazýynsha, 2023 jyldyń 18 qańtarynan bastap amerıkalyq Platts aqparattyq agenttigi KEBCO baǵasyn resmı ja­rııa­laýǵa kóshti. Eko­no­mıst Almas Chýkınniń aıtýynsha, biz osyǵan deıin mu­naıymyz Urals pa, joq pa dep shatasyp keldik. Ken ornynan zaýytqa túsken, odan tankerlerge jetkizilgen munaı «taza qazaq munaıy» bolyp satylmaıdy. О́ıtkeni ol tankerge tıelemin degenshe de rezervýar­da basqa munaımen, kóbine Urals-pen aralasady. Munyń eki birdeı saldary bar.

«Birinshiden, Qazaqstannyń óz munaıynyń bolmaýy bizge ár kez tıimdi bola bermeıdi. Ekin­shiden, qazir Urals reseılik munaı bolǵandyqtan, úlken dıskontpen satylyp jatyr. Meıli, belgili bir deńgeıde bas­qa markaǵa uqsas bolǵanyna qara­mastan, dál qazir bizdiń óz munaıy­myzdyń bolýy tehnı­kalyq turǵyda óte paıdaly. Munaıymyzdyń derbes ataýy­nyń bolýy marketıngtik tur­ǵy­da tıimdi», deıdi ekonomıst.

Jalpy, byltyr elimizde 84,2 mln tonna munaı óndiril­gen. Onyń basym bóligin «Qaz­Mu­naıGaz» óndirse (22,5 mln tonna), ekinshi orynda 16,6 mln tonnamen Chevron, úshtikte 9,4 mln tonnamen ExxonMobil ornalasqan. 64,3 mln tonna munaı eksporttaldy. Sonyń 52 mln-y Kaspıı qubyr konsorsıýmy (KTK) arqyly tasymaldandy. KTK-nyń byltyr tórt ret iri táýekel týdyrǵanyn bilemiz. Bıyl jyl bastalǵaly bir ret isten shyqty. 19 aqpanda qatty turǵan daýyl saldarynan konsorsıým qubyr jelisi bo­ıynsha tasymaldy toqtatqan. Kompanııanyń habarlaýynsha, teńiz termınalyndaǵy rezer­výar­lyq park 1 mln tonna mu­naıǵa tolyp tur.

«Júk jóneltýshilerdiń mu­na­ıy munaı qubyrynyń je­lilik bóligindegi qalǵan sıs­ter­­­nalarǵa jáne termınal­dyń rezerv­tik parkine qabyl­da­nady. Júk jiberý­shi­ler­ge bul jaǵdaı habarlandy», dep málimdedi.

Keıinirek aqparat kózde­rinde Novorossıısk túbinde SEAMARK tasymal­daý­shy­sy­nyń (granıt jáne qıyrshyq tas tasıdy) teńizge batyp ketkeni jarııalandy. Alaıda 22 aqpan kúni aýa raıy qalypqa kelip, termınalda munaıdy aýystyryp tıeý jumystary qaıta bastaldy.

«Munaı ónerkásiptik jáne ekologııalyq qaýipsizdik talaptaryn qatań saqtaı otyryp, jaǵalaý syzyǵynan bes shaqyrym qashyqtyqtaǵy teńiz arqalyq qondyrǵylary ar­qy­ly tasymaldanady. Teńiz arqalyq qondyrǵylarynyń konstrýksııasy dástúrli ja­ǵa­laý júıesi operasııalyq qyzmetin toqta­tý­ǵa májbúr bol­­ǵan qolaısyz aýa raıy kezinde munaıdy aýys­tyryp tıeýge múmkindik beredi. Bul rette aýa raıyna qatys­ty shekteý de bar. Mysaly, ar­qan­dap baılaý operasııalary jáne shlangtardy tankerge kóte­rý teńizdiń 2,5 metrge deıin tolqýy jáne jeldiń (ekpinniń) jyl­­damdyǵy 23 m/sek-ten as­paı­tyn kezinde júrgiziledi», dep habarlady konsorsıým.

Energetıka mınıstri Bolat Aqsholaqov KTK-daǵy jaǵ­daıǵa baılanysty elde mu­naı óndirisiniń toqtama­ǵa­nyn málimdedi. Bul rette Qazaqstannyń munaı eksporttaýdy ártaraptandyrýǵa kúsh salyp jatqany belgili. Soǵan qaramastan, bıyl KTK boıynsha tasymal deńgeıi artýy múmkin. Shamamen 8,7 paıyzǵa, 56,5 mln tonnaǵa deıin. Halyqaralyq Fitch reıtıngtik agenttigi orta mer­zim­di perspektıvada Qazaq­stan­nyń Reseıge shıki munaıdy tasymaldaýdaǵy táýeldiligi óte joǵary dep sanaıdy.

«Munaı jáne ózge de kómir­sý­tekter Qazaqstannyń bas­ty eksport­tyq taýary sanalady. Shıki munaı eksportynyń negiz­gi bóligin toqtatý kem de­gen­de qysqa merzimdi pers­pek­tıvada eksporttyq kiris pen makroekonomıkalyq kór­set­kishterge óte teris áser etedi. Eksporttyq túsimge aıtar­­lyq­taı áser etý úshin KTK ju­my­synyń toqtap qalýy bir­ne­she aptadan árige uzamaýǵa tıis. Qazaqstannyń KTK-nyń toqtap qalýyna saıası reaksııa­sy jáne kez kelgen osyndaı keleńsizdiktiń uzaqtyǵy eldiń nesıelik reıtıngine áserin anyqtaýda mańyzdy faktorlar bolady», delinedi agenttik málim­demesinde.

Qazaqstan KTK-dan bólek reseılik «Drýjba» munaı qubyryna da táýeldi. Aqpan aıynda osy qubyr arqyly Germanııaǵa munaı jiberýimiz kerek bolǵan. Biraq ol tasymal áli kúnge júzege asatyn emes. «QazTransOıl» qoǵammen baılanys jáne ishki kommýnıkasııa departamentiniń dırektory Shyńǵys Ilııasov «2023 jyldyń 21 aqpanyndaǵy jaǵdaı boıynsha «Drýjba» munaı qubyry arqyly qazaqstandyq munaıdy ári qaraı Germanııaǵa jiberý maqsatynda «Adamova zastava» pýnktine jetkizý júzege asyrylmady», dep habarlady.

Munyń sebebin eshkim de túsin­dirip bere almaı otyr. Biraq Bolat Aqsholaqov «Drýj­ba» arqyly 20 myń tonna mu­­naıdy aqpannyń sońyna de­ıin Germanııaǵa jetkizemiz», deıdi. Mınıstrdiń aıtýynsha, jalpy Qazaqstan Germanııaǵa bıyl 1,5 mln tonna munaı jet­kizý­­di kózdep otyr jáne aldaǵy ýaqytta ony 6-7 mln ton­na­ǵa deıin jetkizýge múd­deli.

«QazTransOıl» qańtar aıyn­da Reseı Energetıka mı­nıs­tr­­liginen «Transneft» magıstraldy munaı qubyrlary jú­ıesi arqyly «Adamova Zas­tava» munaı jetkizý pýnkti baǵy­tynda tasymaldaýǵa ruq­sat alǵanyn habarlaǵan edi. Sondaı-aq kompanııa bıyl I toqsanda Germanııaǵa 300 myń tonna munaı jetkizemiz, dep habarlady. Keshiktirilýdiń qa­zaqstandyq tarappen baıla­nysty bola qoıýy ekitalaı. О́ıt­keni bizdiń Energetıka mı­nıstr­ligi qańtardyń sońyn­da aqpannan bastap 20 myń tonna jetkizýge daıynbyz dep málimdedi. 31 qańtar men 9 aqpan aralyǵynda BAQ-ta «Drýjbany» Ýkraına tarapy atqylady degen qyzyq aq­parat tarady. «Transneft» bolsa «Drýjba» shtatty rejim­de jumys istep jatyr, dep sen­dirdi. Qalaı bolǵanda da Ger­manııaǵa jiberilýge tıis qazaq­s­tandyq munaıdyń eksporty toqtap tur. Buǵan deıin KTK-nyń qaıta-qaıta toq­taýy­na úırengen bolsaq, endi «Drýjba» arqyly munaı tıeý­diń bastalýyn da kútýge daǵ­­dy­lanamyz», dep málimdeıdi Tengenomika sarapshylary.