«Kúlpet» romany Qazaqstannyń sosıalızm dáýirindegi kezeńinen bastap qazirgi kúnge deıingi tarıhyn basty keıipker Ábýjan Raıysovtyń ómiri men taǵdyry arqyly sýretteıdi. Roman týǵan jerge degen mahabbat pen shynaıy patrıotızm, qazaq áıeliniń adaldyǵy, ulttyq dástúrdi saqtaý sııaqty qundylyqtar arqyly búkilálemdik máńgilik suraqtarǵa jaýap izdeıdi.
Avtor basty keıipkerdiń jan dúnıesin ashý arqyly adamnyń ózin ózi tanýy men myna jalǵan dúnıeniń barlyq qupııalaryn zertteýdiń qanshalyqty mańyzdy ekenin kórsetedi. Jazýshy óziniń fılosofııalyq oılaryna súıene otyryp, kóptegen adamzattyq máseleni batyl qozǵaı bilgen.
Jalpy, bul roman seksen jyldyq tarıhty qamtıdy. Úsh urpaqtyń ómiri. Árıne, taza kórkem ádebıettiń formasy qazir eskirdi. Ekspressııa men epatııa mıdaı aralasyp ketken zamanda bes júz bettik romannyń oqylýyna kúmánmen qaraıtyndar da tabylady. Aqparattyq tehnologııa adamı qatynastardy basyp ozǵan kezeńde roman avtory Sharhan Qazyǵul roman janryna ózindik transformasııa jasaı bilgen. Shyǵarma halyqaralyq formatta jazylǵan. О́te jeńil oqylady.
– Jazýshy-pýblısıst Sharhan Qazyǵul ne jazsa da eshkimge uqsamaıdy. О́zindik stıli qalyptasqan qalamger. Tili shuraıly. Eń bastysy, ol ábden jaýyr bolǵan taqyryptar men jyltyr sózderdi qoldanýdan ásire qashyp otyrady. Avtordyń bul qasıeti «Kúlpet» romanynda jarqyraı kóringen. Adamzattyń aldynda turǵan suraqtarǵa jaýap izdegen Sharhan – baqytty qalamger, – deıdi ádebı shyǵarmaǵa qatysty pikir bildirgen Memlekettik syılyqtyń laýreaty Dosqan Joljaqsynov.
Romandar kóptep jazylyp, olar barynsha nasıhattalǵan saıyn, aýdıtorııa keńeıe túspek. Oqyrmandarymen júzdesken avtor búgingi ádebıetke qoıylyp otyrǵan talap, óz shyǵarmashylyǵyndaǵy baǵyt-baǵdar týraly oılarymen bólisti.
– Qazirgi zamanǵy qazaq ádebıeti qandaı bolýy kerek degen suraqtyń mańaıynda az-kem oıymyzdy aıta ketkenimiz jón bolar. Kórkem shyǵarma qalaı jazylýǵa tıis? Kez kelgen qalamger eń aldymen osy suraqqa jaýap izdeýi kerek. Myna jalǵan dúnıede men kimmin? Bul týraly «Qylmys pen jaza» romanynyń avtory Fedor Dostoevskıı de óz keıipkeri Raskolnıkovtyń aýzymen aıtyp ketken: «Tvar lı ıa drojashaıa ılı pravo ımeıý...». Iá, adam myna ómirge ne úshin keledi? Mıssııasy ne? Beıshara bolyp ómir súrý úshin be? Álde Qudaıdyń syılaǵan ómirine laıyqty jaýap berý úshin be? Adam janyn zerttegisi kelgen qaı jazýshy da osy fılosofııalyq postýlatqa jaýap izdeýi kerek dep oılaımyn. Qazaq jazýshysy endi óz orbıtasynan shyǵyp, búkil adamzattyń aldynda turǵan máńgilik suraqtardyń jaýabyn izdeýi kerek. Biraq biz tek óz tamyrymyzdan úzilmegende ǵana órkenıettiń bıigine jete alamyz. Sondyqtan da qazaq jazýshysy óz ultynyń biregeıligin joǵaltpaı otyryp, basqa ulttardy moıyndata alatynyn eshqashan esten shyǵarmaýǵa tıis, – deıdi Sharhan Qazyǵul.
Eske salsaq, qazir úzdik roman úshin jyl saıyn beriletin MECENAT.KZ ádebı syılyǵynyń ekinshi kezeńi júrip jatyr. Baıqaýdyń talaptarymen joba saıtynda tanysýǵa bolady.
ALMATY
