Bul – holokost týraly eń zamanaýı fılm. Shyndyqqa negizdelgen shyǵarma mazmunymen tereńge tartady, jandy tolǵandyrmaı qoımaıdy. Munda bir ulttyń basyna tóngen qasiretti jyldardyń ishki aıqaıy men erteńge degen senim áldıi qonystanǵan. Qandy kúnderdi biz umytqanmen, qart tarıh umytpaıdy eken. Al siz ýaqytty umytshaq deısiz... Fashıstik kózqaras otyna órtengen evreılerdiń konslagerdegi aqyrǵy mınýty. Olar úshin ár kún – sońǵy kún. Erteńge jetý úshin búginniń óńin buzbaý kerek. Rejısser Vadım Perelman «Parsy sabaǵy» kınokartınasynda adamnyń aılasy ajaldy da attap ótetinine bás tigedi. Tek ishki senimdi óltirmeseńiz bolǵany.
Osvensımniń órtinen aman shyqqan áıgili psıholog Vıktor Frankl óz eńbeginde tutqyndar qolyndaǵy bir tal temekini erteń tartamyn degen úmitpen júretinin jazady. Bir tal temekini bir úzim nanǵa nemese basqa da qajet zatqa aıyrbastap alýǵa bolady. Eger kimde-kimniń shylym shegip otyrǵanyn kórseńiz, úmiti sóngen eken deı berińiz. Aqyndarsha aıtsaq, «Janyp bitti temekideı kúı aqyr». Biz mysalǵa alǵan týyndyda sol jankeshtilik pen ómir úshin kúres bar. Bir aýyz parsy tilin bilmeıtin evreı jigiti nemis ofıserine parsy tilinen sabaq beredi. Ǵajaby sol, óz ajalynan osylaı aınalyp ótedi.
Nasıster Belgııa aýmaǵyn basyp alǵan soń, mundaǵy evreılerdi birden oqqa baılady. Mine, taǵy bir top tutqyndy kólikke tıep, ormanǵa ákele jatyr. Olardyń ishinde qaltasyna toqashyn tyqqan Jıl de otyr. Ony baıqaǵan ash-qursaq jerlesi qolyndaǵy kitapqa tátti nandy aıyrbastaýyn ótinedi. Aqyry óletinin sezgen Jıl qaıtsin, qarsy bolmaıdy. Toǵaıǵa kelgen soń fashıster tutqyndardy birtindep ata bastaıdy. Sol sátte ol qýlyqqa basyp, óziniń parsy ekenin aıtyp, arasha suraıdy. Sózine dálel retinde qolyndaǵy arab qarpimen jazylǵan kitapty kórsetedi.
Onyń baǵyna oraı sol ýaqytta lagerdegi bas aspaz Klaýs parsy tilin úırenip, Tegeranda meıramhana ashýdy armandap júrgen edi. Sarbazdar tátti shprot úshin Jıldi ofıserge syılyqqa usynady. Ári qaraı evreı jigitiniń qaterge toly jansaýǵa ǵumyry bastalady. Al kúdikpen qaraǵandarǵa «ákem – belgııalyq, sheshem – parsy» dep qutylady. Sóıtip, kúndiz ydys-aıaq jýýshy, túnde ashana basshysynyń jeke repetıtoryna aınalady.
Budan ári qaraı fılmniń sharyqtaý shegi bastalady. Talap boıynsha tutqyn kúnine kem degende on parsy sózin úıretýi qajet. О́mirinde parsy álippesi bylaı tursyn, parsynyń ózin kórmegen Jıl oıdan jańa sózder quraı bastaıdy. Jáne onyń árqaısysyna resmı tárjime jasaıdy. Árbir sózdi ofıserge jattatyp qana qoımaı, ózi de umytpaýy shart. Qııaldan qurastyrǵan on sóz – erteńgi ómiriniń bıleti. Endi artqa sheginer jol joq.
Álemge beıtanys kúnine birneshe sóz oılap tabý Jılge ońaıǵa soqpaıdy. Ýaqyt óte túgesile bastaıdy. Este saqtaý qabileti qansha myqty bolǵanymen, tyǵyryqtan shyǵar taǵy bir amal kerek-aq. Bir kúni ózi sekildi erkinen aıyrylǵan evreılerge shalap quıyp berip otyryp, ánsheıin biriniń esimin suraıdy. Sol sátte onyń oıyna taǵy bir aıla jipteı baılanady. Endi ol árbir tutqynnyń atynan jańa sóz jasaıdy. Bul ári jattaýǵa jeńil.
Osy qym-qýyt shaqta bizdi qaıran qaldyrǵan rejısser Perelmannyń qaýyrt sheshimderi. Onyń keıipkerleri bir baǵytta emes, parallel, keıde bir-birine qarama-qarsy júredi. Kórermendi ártúrli tústiń shyrmaýyna salýymen áserli. Máselen, siz aqqa boıaǵan fıgýra sońynda túndeı túnerýi múmkin. Qaıshylyqtar sherýin, qorlaýǵa qumarlyqty, ıisalmas jaýyzdyqty bere otyryp, stereotıpterden qashady. Nasısterdiń bári birdeı degen tujyrymnan bas tartyp, olardan da ańǵaldyq hám meıirim izdeıdi. Ári shyǵarmanyń núktesi qoıylǵansha sony tabady da.
Qarańyz, rejısser fılm barysynda Jıldiń taǵy bir qyryn sýretteıdi. Onyń qoltańbasy joǵaryǵa únemi esep berip otyratyn bas aspazshyny tańdaı qaqtyrady. Sóıtip, tutqynnyń oqytýshy ǵana emes, hatshy retinde qyzmeti ósedi. Bul bir-birine keraǵar eki tulǵany jaqyndastyra túsedi. Agressıvti akterdiń oıyny názik ıronııalarǵa boılap, empatııa túzedi. Ekeýara dostyq formýlasyn syzady. Osylaı ekran syrtyndaǵy kórermenniń moraldyq kúshin synaıdy.
Jıldiń jady kezdeısoq áripterden quralǵan jalǵan parsy sózdigi ǵana emes, myńdaǵan qurbandardyń tarıhy. Onda jazyqsyz japa shekken talaı adamnyń esim-soıy jasyrynǵan. Nasıster keıin shegingende lagerdi órteýdi uıǵarady. Klaýs sarbazdardyń qarsylyǵyna qaramaı, dosyna bostandyq syılaıdy. Al ózi parsy tilin bilemin dep jalǵan sóılegeni úshin áýejaıda tutqyndalady. Tutqynǵa ımandaı sengen onyń taǵdyry tragedııamen aıaqtalady. Al Jıl konslagerde qaza tapqandardy qaǵazǵa túsirip, erteńgi kúnine jymııa qaraıdy.
