AI-92 jáne AI-93 markaly benzınniń lıtri 182-187 (óńirlerge baılanysty) teńgeden 205 teńgege deıin kóteriledi. Osylaısha, benzınniń bul túri 11 paıyzǵa qymbattap otyr. Al dızeldiń lıtri 295 teńgeden satylady. Qazir bul otynnyń baǵasy óńirlerge baılanysty 230-260 teńge aralyǵynda satylyp jatyr. Ortasha ósim – 20 paıyz.
«Eger qazir baǵadaǵy aıyrmany (kórshi eldermen – red.) qysqartpaıtyn bolsaq, onda jaqyn arada aıtarlyqtaı otyn tapshylyǵyna ushyraımyz. Mundaı tapshylyq salanyń keleshektegi damýyna da kedergi keltirip, eldiń energetıkalyq qaýipsizdigine qater tóndiredi», deıdi Bolat Aqsholaqov.
Onyń sózinshe, Qazaqstan janar-jaǵarmaı baǵasy eń arzan elder tizimine kiredi. Máselen, Reseıde dızel otynynyń ortasha baǵasy – 345 teńge, bizden 45 paıyzǵa qymbat. Qyrǵyzstanda lıtri – 390, О́zbekstanda – 480 teńge.
«Buǵan deıin tapshylyq óndiris kólemin arttyrý esebinen ishinara ótelip keldi. Al qazir munaı óńdeý zaýyttarymyz óz múmkindikteri sheginde jumys istep tur. Osylaısha, elimiz óziniń ulttyq múddesine zııan keltire otyryp, arzan otynmen ózge memleketterdiń ekonomıkasyn sýbsıdııalap jatyr», dedi vedomstvo basshysy.
B.Aqsholaqov elimizde benzın (70 paıyzǵa) jáne dızel otyny (30 paıyzǵa) óndirisi artqanyn da aıtyp ketti.
«Úsh munaı óńdeý zaýytynyń modernızasııasynan keıin olardyń óndiris qýattylyǵy 3 mln tonnaǵa artyp, jylyna 17 mln tonnaǵa jetti. Sońǵy bes jylda benzın óndirisi 3-ten 5 mln tonnaǵa, dızel 4-ten 5,2 mln tonnaǵa kóbeıdi. Byltyr rekordty deńgeıde – 5,2 mln tonna dızel otynyn óndirgenimizge qaramastan elimizdiń birqatar óńirinde tapshylyq aıtarlyqtaı sezildi. Qysqy dızel otynyn eseptemegenniń ózinde 350 myń tonna dızel tapshylyǵy týyndady. Memleket bul tapshylyqty qymbat ımporttyq otynmen toltyrdy», dedi B.Aqsholaqov.
Onyń sózinshe, janar-jaǵarmaı baǵasynyń arzan bolýy salaǵa ınvestısııa tartý múmkindigin azaıtyp, munaı-gaz salasynyń damýyn báseńdetedi. Geologııalyq barlaý júrgizý men resýrstyq bazany toltyrý da qıyndaıdy.
«Naryqtaǵy dızelge suranystyń turaqty ósý sebebiniń negizgi faktorlarynyń biri – tranzıttik kólik aǵyny, budan basqa, Qazaqstannan shetelge «sur» shema boıynsha alyp ketip jatqan eksport. Mamandardyń esepteýinshe, ótken jyly sheteldik tranzıttik kólik tutynǵan dızel kólemi shamamen 150 myń tonnany qurady. Budan basqa, «sur» eksportpen ketken otynnyń kólemi shamamen 200 myń tonna», dedi sala basshysy.
Spıkerdiń aıtýynsha, eger janar-jaǵarmaı baǵasy óspeıtin bolsa, onda kórshi elderge zańsyz jolmen otyn tasý kólemi de arta beredi. Al bul óz kezeginde naryqta bıyl 850 myń tonna kóleminde tapshylyq týyndatýy yqtımal.
«Byltyr tamyzda tapshylyqty azaıtý úshin ártaraptandyrylǵan baǵa mehanızmin (sheteldikter úshin lıtri – 450 teńgeden) jáne beketterde lımıt (kúnine 300 lıtrden artyq satýǵa bolmaıdy) engizgen edik. Alaıda «kóleńkeli eksport» shekteý sharalaryn aınalyp ótetin joldy qashan da taýyp alady. Arzan baǵany saqtap, óndiristi qansha arttyrsaq ta, tapshylyqty joıa almaıtynymyzdy jurtshylyq túsinýi kerek. Baǵa kórshi elderden aıtarlyqtaı tómen bolyp turǵanda «zańsyz aǵyn» jalǵasa beredi. Qandaı shekteý qoısaq ta, nátıje bermeıdi», dedi sala basshysy.
Sondaı-aq Bolat Aqsholaqov aýyl sharýashylyǵy taýar óndirýshilerine arnalǵan arzandatylǵan dızel otynyn alypsatarlar qaıta satyp jibermeýi úshin túsi ózgertiletinin aıtty. Onyń aıtýynsha, bul tájirıbe osyǵan deıin de qoldanylǵan.
«Bul otyn jekelegen jumys túrleri úshin ataýly túrde jetkiziledi. Odan keıin ol esh jerde – otandyq janarmaı beketterinde de, shekaradaǵy beketterde de paıda bolmaýǵa tıis. Sonymen qatar bıyl PIN-kod júıesi engizildi. Aýyl sharýashylyǵy taýar óndirýshilerine jiberiletin barlyq otyn PIN-kodpen aparylady jáne ony qaıta satýǵa bolmaıdy. Al otyndy boıaý – PIN-kodty aınalyp ótip, qolma-qol tólemge satyp jibermes úshin qolǵa alynyp otyrǵan tásil. Boıaý otynnyń da, aýyl sharýashylyǵy tehnıkasynyń da sapasyna eshqandaı keri áserin tıgizbeıdi», dedi.
«Sur» shemamen kúresý qıyn ekenin moıyndaǵan B.Aqsholaqov: «Arzan janar-jaǵarmaıdy elimizden syrtqa jiberip qoıyp, qarap otyrǵan joqpyz, birqatar sharany qolǵa alyp jatyrmyz», degendi de aıtady.
Onyń aıtýynsha, temirjol jáne avtomobıl kóligimen janar-jaǵarmaı tasymaldaýǵa tyıym salynǵan. Resýrs ıelerin janar-jaǵarmaı materıaldaryn quıý beketterine tikeleı satýǵa mindetteıtin zańnamalyq normalar qabyldanǵan. Munaıdy jetkizý jáne munaı ónimderin satý boıynsha ónimsiz deldaldar joıylǵan.
Janar-jaǵarmaı bólshek baǵasyna qatysty tıisti buıryq jobasy 3 sáýir kúni ashyq normatıvtik-quqyqtyq aktiler portalyna jarııalandy. Talqylaýdan ótkennen keıin jańa baǵa 12 sáýirden bastap el aýmaǵynda resmı kúshine enbek.
