Taýly óńirdiń tynysy

Aldymen Kegen aýdanynyń Mádenıet úıinde ótken jıynda óńir basshysy oblystyń jetken jetkistikteri men ilkimdi jo­­balaryn tarqatty. Atap aıt­­qanda, ónerkásip óniminiń kó­lemi 8,9 paıyzǵa, qurylys ju­mys­tary 28,4 paıyzǵa, saýda 8,4 pa­ıyzǵa artqanyn atap ótti. Ob­lys aýmaǵyna tartylǵan ınves­tısııa­lardyń ósimi 14,1 paıyzdy qu­rap, 609 mlrd teńgege jetken. О́tken jyly oblys boıynsha 26,3 myń turaqty jumys orny qurylǵan. Tabıǵaty kóz tar­tar­lyq kórkem óńir – Kegen aýdany bo­lashaqta otandyq týrızm­niń qaı­nar kózine aınalyp, kiristiń kó­beıe túsetindigin tilge tıek etti. Sondaı-aq oblys ákimi jańa­dan qabyldanǵan «Aýyl­dyq­ aýmaqtardy damy­týdyń 2023-2027 jyldarǵa arnal­ǵan» tu­jyrymdamasynyń aýyl eko­nomıkasyn damytýǵa, áleýmet­tik jaǵdaıyn jaqsartýǵa baǵyttal­ǵanyn, oblys halqynyń 84 pa­ıyz­y aýyldyq jerde turatynyn atap aıtty. Olardyń deni aýyl sharýashylyǵymen aınalysady.

Búginde oblystaǵy egistik jerler­diń kólemi 462 myń gektar­ǵa jetse, onyń 7 paıyzy nemese 30,9 myń gektary Kegen aýda­nyna tıesili. Onyń 65 paıy­zyn jemshóp, 26 paıyzyn dándi daqyldar, 8,1 paıyzyn kar­top alqaby quraıdy. Soǵan qara­mastan aýdanda syıymdylyǵy 800 tonna bolatyn bir ǵana kókónis qoımasy jumys isteýde. Munda jınalǵan ónimniń 1,5 pa­ıyzy­n ǵana saqtaýdyń múmkindigi bar. Sol sebepti, keleshekte kó- k­óni­s qoımasyn kóbeıtý kezek kút­­tirmes máseleniń biri sanalady.

Negizinen tórt túlik ósirýmen aı­nalysatyn aýdan jurtshylyǵy úshin jaıylymdyq jerdiń tapshylyǵy tarqatylmas túıinge aınalǵan. Monıtorıng barysynda 12 myń gektar paıdalanylmaı otyrǵan aýyl sharýashylyǵy maq­sa­tyndaǵy jerlerdiń bary anyqtalsa, onyń 10 myńnan astamy memleketke qaıtarylǵan.

Kegen aýdanynda mal basy jyldan jylǵa kóbeıýde. Oǵan jylqynyń sany boıynsha oblys­ta 3-orynǵa, al usaq mal sany bo­ıyn­sha 5-orynǵa turaqtaýy dálel. Soǵan qaramastan maldy óńirde ótken jyly et óndirý 6,2 paıyzǵa, sút óndirý 0,6 paıyzǵa ke­migen. Bıylǵy jyly bul kem­shilikterdi joıý máselesi tapsyryldy.

Almaty oblysynyń ákimi bıyl Memleket basshysynyń basta­masymen elimizde «Aýyl ama­naty» jobasy bastalǵanyn, onyń basty maqsaty – aýyldyq jerdegi halyqtyń tabysyn arttyrý ekenin aıta kele, atalǵan jobany iske asyrýǵa respýblıkalyq bıýdjetten 8,3 mlrd teńge qaras­tyryp, onyń ishinde Kegen aýdanyna 3,8 mlrd teńgege 418 ótinim qanaǵattandyrylatynyn habar­dar etti. Iаǵnı fermerlerge memlekettik qoldaý kórsetiledi. Osyǵan saı aýyl sharýashylyǵy ónimderin óńdeıtin óndirister ashýdy, zamanaýı tehnologııaǵa negizdelgen kókónis qoımalaryn salýdy, paıdalanylmaı jat­qan aýyl sharýashylyǵy maqsatyn­daǵy jerlerdi qaıtarý men utym­dy paıdalanýdy tapsyrdy.

Kegen aýdanynda 3 myńǵa jýyq shaǵyn jáne orta bıznes sýbek­tileri jumys isteıdi. Bıyl 2 jobany sýbsıdııalaý josparlanǵan. Sonymen qatar 74 azamat jalpy kólemi 102,2 mln teńgeniń grantyna qol jetkizbek. Dese de bul az kórsetkish ekendigi ashyp aıtqan oblys basshysy  halyqty qoljetimdi baspanamen qam­tamasyz etý basty mindet­terdiń biri ekendigine toqtaldy.

Bul maqsatta bıyl oblysta 811 myń sharshy metr turǵyn úıdi paıdalanýǵa berý josparlanǵan. Osy kúni oblys boıynsha turǵyn úıdiń kezeginde 37,1 myń adam tursa, Kegen aýdanynda 533 adam úı ke­zegine tirkelgen. Byltyrǵy jyly áleýmettik osal ári kópba­laly 11 otbasy úıli bolǵan.

Oblys ákimi taýly ólke tur­ǵyn­daryn kógildir otynmen qam­­tamasyz etý úshin Kegen jáne Raıymbek aýdandaryn qamtı­tyn uzyndyǵy 229 shaqyrym «Shelek – Kegen – Narynqol» ma­gıstraldyq gaz qubyryn sa­lýǵa jobalyq-sme­talyq qujat­tardyń ázirlenip jatqanyn, ol alǵashqy jartyjyldyqta aıaq­ta­latynyn aıtyp qýant­ty. Nátı­jesinde 47,4 myń turǵyny bar 23 eldi meken kógil­dir otynmen qamtylatyn bolady.

Aýdan jurtshylyǵynyń na­razylyǵyn týdyrǵan respýblı­kalyq mańyzǵa ıe «Kókpek – Kegen – Túp» kúrejolyn jóndeýden ótkizý úshin ótken jyldyń maýsym aıynda atalǵan nysannyń konkýrs qorytyndylary shyǵyp, jańa merdiger jumys bastaǵan. Olar ózderine júktelgen mindet­terdi bıylǵy jyldyń qazan aıyna deıin aıaqtap shyǵýǵa tıis.

О́ńirdiń túıindi máseleleri munymen bitpeıdi. Eldi mekenderde bilim salasyn jetildirýge, mektepterdi kúrdeli jóndeýden ótkizýge, aýyzsý, jol, densaýlyq saq­taý salalaryna qatysty kóp­tegen problemalardyń bary ashy da bolsa aqıqat.

Osydan bes jyl buryn óz aldyna bólinip shyqqan Raıym­bek aýdany 2022 jyldyń qory­tyndysy boıynsha negizgi áleý­met­tik-ekonomıkalyq kórset­kishterden birshama oń nátıjege qol jetkizgendigi jóninde Raıym­bek aýdanynyń ákimi Berik Dúısenbaev málimdedi.

Qazaqstan Respýblıkasy Prezı­dentiniń «Ákimderdiń halyq­­pen kezdesýlerin ótkizý týraly» Jarlyǵyna sáıkes aýdan halqymen kezdesýleri kezinde kóterilgen 152 problemalyq máse­leniń búgingi kúnge 78-i oryndalyp, 22-si oryndalý ústinde ekendigin, 52-sine túsinikteme berilgendigimen, jol, jer, aýyz sý, gaz, kóshe jaryqtary, taǵy basqalarynyń birtindep sheshim tabatyndyǵyn tilge tıek etti.

Narynqol aýylynan áleýmet­tik jaǵdaıy tómen otbasylarǵa kommýnaldyq 30 turǵyn úı salý kózdelgen. О́tken jyly atalǵan aýdanda 2530 sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berilgen. Alaıda bul mejeniń 38,5 paıyzǵa ǵana oryndalǵanyn kórsetedi.

Bul kúnde aýdan boıynsha turǵyn úı alý kezegine 582 adam tirkelgen. Onyń ishinde áleý­­mettik osal toptaǵy 398 adam bar. Turǵyn úı kezegin azaı­tý maq­satynda nesıelik 30 tur­ǵyn úıdiń jáne 4 páterli 10 úı­diń jo­balaý-smetalyq qujat­ta­masyn daıyndaýǵa qarjy bó­­lin­gen. 2023-2024 jyldar ara­ly­ǵynda 70 tur­ǵyn úımen qamta­­masyz etý jos­­parlanýda. So­ǵan sáıkes bıýd­jet esebinen 10 úı satyp alý­dy jos­parlap, tıisti bas­qar­ma­ǵa ótinim joldanǵan­dyǵy jurt­shy­lyq­tyń kóńiline úmit otyn tutatty.

– Aldymyzda kóktemgi dala jumystaryn sapaly júrgizý min­deti tur. Aýdanda egistik jerdiń kólemi 38 myń gektardy quraıdy. 2022 jyly 38 myń gektaryna aýyl sharýashylyǵy daqyldary sebilip, odan 148 myń tonna ónim alyndy. Bıyl aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń egistik kólemin 500 gektarǵa ul­ǵaıtyp, 11 myń gektarǵa sebý josparlanýda. Byl­tyrǵy jylmen salystyrǵanda ónim kólemin 540 tonnaǵa artyq alý kútilýde. Aýdanda barlyǵy 32 myń ga sýarmaly jer tirkelgen, búgingi tańda tek 23 myń gektar sýarmaly jer paıdalanylady. Qalǵan 8 myń gektar sýarmaly jerdi aınalymǵa engizý úshin sýarý júıe­lerin jóndeý jumystary qolǵa alyndy. Qazirgi ýaqytta ózek­ti másele – sý qoımalary men ma­­gıs­traldyq arnalardy tolyq qalpyna keltirý. Osy baǵyt­ta aýdannyń 6 sý qoımasyn, 8 ma­gıstraldyq kanaldary men 12 ishki sharýashylyq kanaldaryn qalpyna keltirý boıynsha quny 8,4 mlrd teńgeni quraıtyn joba ázirlenip, jóndeý jumystary bas­taldy, – degen Raıymbek aýda­ny­nyń ákimi B.Dúısenbaev taý­ly óńir­diń áleýmettik-ekono­mı­ka­lyq tynys-tirshiligin to­lyqqandy tarqatyp, aldaǵy atqa­rylar min­detter aýqymynyń zor ekendigin baıandady.

Kóktemgi dala jumystaryn júrgizýge jeńildetilgen baǵamen 800 tonnaǵa janar-jaǵarmaı bólingen (202tg/lıtr). Bul aýdan­daǵy iri aýyl sharýashylyǵy ta­ýa­ryn óndirýshilerdiń egin egý jumys­taryn júrgizýge toly­ǵymen jetedi dep boljanýda.

Almaty qalasynyń aglomerasııasyn qalyptastyrý boıynsha QR Prezıdentiniń tapsyrmasyna sáıkes aýdannyń sharýa qojalyqtary kartop ónimin arttyrýda birqatar nátıjeli ju­­mystarǵa qol jetkizgendigin aı­ryqsha ataý oryndy. Búginde kar­top óndirýmen aınalysatyn 4 servıstik daıyndaý ortalyqtary qalypty jumys isteýde.

Almaty oblysy