Kólik-logıstıka salasyndaǵy izdenister

Reseı-Ýkraın qaqtyǵysy Batys pen Shyǵys elderiniń kóbin sarsańǵa salyp, taptaýryn bolǵan myńjyldyq qatynas joldaryn ózgertip, jańa tranzıttik dálizder izdeýge májbúr etip otyr. Eger Úkimet halyqaralyq joldardyń jóni men jigin durys úılestire bilse, bizdiń el bul jaǵdaıda utylys emes, utysqa shyǵary sózsiz. Onyń ondaǵan dálelin alys-jaqyn shetelderdiń sala mamandarynyń uly dalaǵa eminip, entelep turǵanynan kórýge bolady.

Jýyrda otandyq ınvestısııalyq yntymaqtastyq agenttigi konferensııa uıymdastyrdy. Jıynǵa Almaty oblysynyń ákimdigi, SPG, Qytaı konsýly jáne bıznes qaýymdastyǵy, sondaı-aq «QTJ» UK» AQ, «QazTrade» ókilderi  qatysty. Mańyzdy is-shara barysynda Almatyda óńirdiń kólik-logıstıkalyq áleýetin damytý máseleleri talqylandy. Sóıtip, jańadan logıstıkalyq hab salý isi qolǵa alynatyn boldy. Jańa joba júzege assa, bul logıstıkalyq hab avtojol, temirjol jáne áýe jolyn biriktirmek.

Konferensııa barysynda Alma­ty oblysynda sheteldik taýar tasy­maldaýshylarǵa arnalǵan qoımala­ry bar logıstıkalyq park pen qurǵaq porty iske qosylatyny aıtyldy. Bul tek logıstıkalyq sektordyń ǵana emes, óńir bıznesiniń de damýyna septigin tıgizedi. Atalǵan jobany júk tasymaly boıynsha álemdegi №1 port – Shandýn port korporasııasy (SPG) usynyp otyr. Atalǵan korporasııanyń delegasııasy Almatyǵa Qazaqstan ınvestısııalyq yntymaqtastyq agenttiginiń arnaıy shaqyrtýymen kelgen.

– Batysta búkil álemdi porttar baılanystyrady degen sóz bar. Biz teńiz porttarynan bólek, qurlyq porttary da óte mańyzdy ról atqaratynyn aıtqymyz keledi. Eki el arasynda barynsha qolaıly logıstıkalyq dáliz jasasaq deımiz. Bizdiń top logıstıka jáne saýda salasynda qazaqstandyq kásiporyndarmen yntymaqtastyqty tereńdetýge kúsh salýda. Qazaq eli men Qytaı arasyndaǵy tıimdi qarym-qatynasqa óz úlesimizdi qosatynymyzǵa senimdimiz, – deıdi SPG bas dırektory Lı Fenlı.

Almaty aglomerasııasynda iri saýda-logıstıkalyq hab ashý josparymen «QTJ» UK» AQ basqarma tóraǵasynyń orynbasary Erlan Qoıshybaev bólisti. Onyń aıtýynsha, ony Almaty aınalma temirjol jelisi (73 km) janynan salý kózdelip otyr eken.

– Ázirge tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdeme jasalýda. Osy sátti paıdalanyp, SPG ókilderin yntymaqtastyqta jumys isteýge shaqyramyz. Birqatar iri kompanııa hab qurylysyn salý­ǵa qyzyǵýshylyq tanytyp otyr. Atal­ǵan joba aıasynda óńir logıstıkasy, ıntermodaldi tasymal damıdy, ol avtojol, temirjol jáne áýe jolyn birik­tiredi. Sonymen qatar iri qurǵaq port salynady, – dedi E.Qoıshybaev.

Konferensııaǵa qatysýshylar Eý­ropa men Reseı Federasııasynan Ońtústik-Shyǵys Azııaǵa elektromobılder tranzıtin iske qosyp, sondaı-aq SPG porttary arqyly bizdiń el astyǵyn eksporttaý máselesin de qarastyrdy.

– SPG seriktesimiz retinde uzaq­merzimdi yntymaqtastyq úshin kúsh salatynyna senimdimiz jáne biz óz tarapymyzdan bar jaǵdaıdy jasaımyz. Álemdegi №1 port tobynan smart ınvestısııalar kútemiz. Logıstıkalyq tasymaldaýdyń tıimdiligin arttyrý úshin qytaılyq jáne qazaqstandyq taraptardyń ınfraqurylymy men múm­kindikterin paıdalanýdyń mańyzyn atap ótken jón, – dedi Qazaqstan ınves­tısııalyq yntymaqtastyq agenttiginiń jetekshisi Aıdyn Baıedilov.

Júk tasymalynda    jaǵymdy jańalyq

Osy jyldyń birinshi toqsa­nynda bizdiń el men QHR arasynda júk­terdi tasymaldaý ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 32 paıyzǵa ósip, 6,5 mln tonnany qurapty. QHR-dan júk qabyldaý 7 paıyzǵa, ıaǵnı 2,6 mln tonnaǵa kóbeıgen. Júkterdi QHR-ǵa tapsyrý 56 paıyzǵa, ıaǵnı 3,8 mln tonnaǵa deıin artty. Altynkól stansasy boıynsha júk tapsyrý úsh esege, 1,2 mln tonnaǵa, qabyldaý 4 paıyzǵa, 1,5 mln tonnaǵa deıin artty.

Qytaı baǵytyndaǵy júkterdi tasy­mal­daýǵa suranysty eskergen QTJ qa­zaqstandyq astyq tasymaldaýshylarmen kelisimge kele otyryp, qanat qaqty poıyzyn iske qosty. Joba Qytaı men Qazaqstan temirjol jáne termınal­dyq ınfraqurylymynyń daıyndyǵyn, múm­­kindikterin anyqtaýǵa baǵyttalǵan. Eske alsaq, antıkovıdtik sharalarǵa baı­­lanysty Qytaı sońǵy eki jyl­­dan beri astyqty astyq vagondarymen qa­byldaýdan bas tartyp, tek konteınerlermen ákelýdi talap etip keledi.

Qazirgi kúnde otandyq ónimdi eks­port­tyq tasymaldaýdy damytý úshin Dostyq-Moıynty ýchaskesiniń ekinshi jolynyń qurylysy júrgizilýde, buıyrt­sa onyń ótkizý qabileti 5 esege artady. Sondaı-aq Baqty – Aıagóz temir­jol jobasy iske asyrylýda. Ol Qazaq­stan men Qytaı arasyndaǵy ótkizý qabi­letin jylyna taǵy 20 mln tonnaǵa artty­rady.

«Jasyl» jáne «aqyldy» port salynady

Kórshi el tek halyqaralyq joldar arqyly júk tasymaldaý jáne taýar almasýmen ǵana shektelip qalmaı, salada­ǵy túrli is-shara boıynsha da birlesip ju­mys isteýge múddeli. Jaqynda Aqtaý jáne «Shangdong Port Group» (SPG) tobyna kiretin Qingdao Port saýda porttary SPG delegasııasynyń bizdiń elge sapary aıasynda yntymaqtastyq týraly kelisimge qol qoıdy.

Taraptar tájirıbe men aqparat almasý boıynsha tyǵyz ózara is-qımyl jáne birqatar másele boıynsha: personaldy daıarlaý, paıdalaný úderisterin ońtaılandyrý, logıstıka boıynsha yq­tımal yntymaqtastyq týraly ýaǵda­lasty. «Jasyl» jáne «aqyldy» port salý salasyndaǵy kelisimdi keńeıtý jos­parlanyp jatyr.

Kezdesýde taraptar ózderiniń múm­kindikteri men perspektıvalyq damý jos­parlaryn tanystyrdy. Sondaı-aq THKB baǵyty boıynsha tranzıttik tasymal tıimdiligin arttyrýǵa qazaqstandyq jáne qytaılyq taraptardyń qolda­nystaǵy ınfraqurylymy men artyq­shylyqtaryn paıdalanýdyń mańyz­dylyǵynda nazardan tys qaldyrmady.

Eske salsaq, Shandong Port Group (SPG) – júk aınalymy boıynsha álem­degi birinshi porttyq toby. Topqa bız­nes­tiń 12 segmentinde jumys isteıtin 12 kompanııa men 4 port kiredi: keme qatynasy, saýda, logıstıka, ǵylymı-tehnıkalyq ázirlemeler, jabdyqtar óndirisi jáne t. b.

Bularmen birge «QTJ» UK» AQ men QHR iri port operatory SPG port toby qol qoıylǵan Yntymaqtastyq týraly memorandým sheńberinde mýltımodaldi konteınerlik servıster men sıfrlyq ónimderdi birlesip damytatyn bolady.

Qujatta sıfrlyq kólik-logıs­tı­ka­lyq servısterdi, port jáne termı­nal­dyq qyzmetterdi damytý, sondaı-aq teńiz tasymaldaryn, onyń ishinde Kaspıı jáne Qara teńizdegi teńiz býynyn damytý salasyndaǵy yntymaqtastyq kóz­delgen. Budan basqa taraptar turaqty konteınerlik servısterdi qurý úshin bizdiń el arqyly marshrýttardy, onyń ishinde Transkaspıı halyqaralyq kó­lik baǵdaryn birlesip paıdalaný múm­kindigin zerdeleıdi.

Osy kezdesý aıasynda qatysýshylar­ǵa Qytaı, Ortalyq Azııa, Kavkaz, EAEO jáne Taıaý Shyǵys elderiniń saýda lo­gıs­­tıkasyn baılanystyratyn Al­ma­ty ag­lomerasııasyndaǵy saýda-logıs­tıkalyq hab jobanyń tujyrym­da­ma­sy tanystyryldy.

Shangdong Port Group prezıdenti Lı Fenlı bastaǵan delegasııa elimiz­diń Quryq portynda da boldy. Onda parom kesheniniń qyzmeti men ınfra­qurylymymen tanysty. «Quryq porty» JShS bas dırektory Serik Ahmetov qonaqtardy porttyń ótken jyldardaǵy jumysynyń nátıjesimen tanystyrdy. Munymen birge THKB baǵyty boıynsha logıstıkany damytý josparlary týraly áńgimelep berdi. Budan keıin taraptar Quryq porty men SPG Port of Rizhao arasynda dostyq qarym-qatynas ornatý boıynsha kelisimge keldi.

Eski joba, jańa kelisim

Kaspıı teńizin kókteı ótip, Ázer­baıjan, Grýzııa, Túrkııa arqyly Eýropa elderine saýda kerýenderimen tóte tartýdy bizdiń el kópten beri kóksep jobasyn jasaǵanymen, júzege asyrýdyń reti kelmeı júrgen-di. Qazirgi geosaıası jaǵdaı sol keýdedegi kók aspanǵa para-par kókseýdi amalǵa asyrýdyń sátin týdyrǵandaı.

Taıaýda baýyrlas Ázerbaıjan Res­pýb­­lıkasynyń Prezıdenti Ilham Álıev elimizge resmı issaparmen kelgende memleket basshylarynyń negizgi kóter­gen taqyrybynyń biri – Shyǵys-Batys Transkaspıı orta dálizi bolǵany málim. Onda Kaspıı teńizin taıazdanýdan barynsha qorǵaýǵa, sondaı-aq bıoártúrlilikti saqtaýǵa baǵyttalǵan birlesken kúsh-jigerdi iske asyrý qajettigin rastady. Oǵan qosa, óńir elderiniń kólik-tranzıt salasyndaǵy máselelerin tıimdi sheshý jaǵdaıynda nazarǵa aldy. Sóıtip, óza­ra is-qımyly ortaq múddelerge saı jáne ulttyq kólik strategııalary basymdyqtaryna kóńil bóldi. Al Shy­ǵys-Batys Transkaspıı orta dálizi mu­nyń mańyzdy baǵyty bolyp tabylady.

Osyǵan oraı taraptar 2022 jyl­ǵy 25 qarashada Aqtaýda ótken Trans­kaspıı ózara baılanysy jónindegi mınıstrlik kezdesýinde 202-2027 jyldarǵa arnal­ǵan «Osal tustardy» úılesimdi joıý jáne «Orta dálizdi» damytý jónindegi jol kartasynyń qabyldanýyn joǵary baǵalady. Osy qujatqa sáıkes is-shara­lardyń ýaqtyly jáne sapaly oryndalýyn qamtamasyz etý kerektigin aıtty.

Mańyzdy shara aıasynda taraptar «Sıfrlyq Jibek joly» (Digital Silk Way) jobasyn iske asyrýdy qoldaıdy jáne eki eldi Kaspıı teńiziniń túbimen jalǵaıtyn talshyqty-optıkalyq baılanys jelisin birlesip salý jónindegi jumystardy tezirek aıaqtaýǵa járdemdesetin boldy. Sıfrlyq damý salasyndaǵy ynty­maqtastyqty keńeıtýdiń, onyń ishinde elektrondyq qujat aınalymy júıesin jáne elektrondyq qoltańbalardy paı­dalanýdyń mańyzdy ekenin de atap ótti.

Mańyzdy mámilelerdiń máni zor

Týysqan elder otyn-energetıka sa­lasyndaǵy, onyń ishinde energııa resýrstaryn tasymaldaý boıynsha yntymaqtastyqty nyǵaıtýdyń mańyz­dy ekenin atap kórsetti. Baký – Tbı­lısı – Jeıhan qubyry arqyly qazaq muna­ıyn jetkizýdiń bastalýyna Ázerbaı­jan basshylyǵy rıza kóńilin bildirdi. Sondaı-aq týysqan eldiń aýmaǵy arqy­ly qazaqstandyq munaıdy jetkizý kóle­min ulǵaıtý jónindegi sharttardy kelisý bo­ıynsha odan ári jumys júrgizý eki tarapqa da asa qajet ekeni kelisildi.

Taraptar baılanysty nyǵaıtýda ekonomıka jáne saıasatpen ǵana irkilip qalǵan joq. Mádenıet jáne óner, bilim, ǵylym, týrızm jáne sport sala­la­ryndaǵy baılanystardy da dáıek­ti túrde tereńdetýge, qoǵamdyq, jas­tar jáne bilim berý uıymdary, ınnova­sııalyq ortalyqtar, buqaralyq aqparat quraldary arasyndaǵy qoıan-qoltyq isterde bir-birine járdemdesý jóninde ýaǵdalasty.

Eki halyqtyń tól mádenıetin dá­rip­teý maqsatynda shyǵarmashylyq ujymdarmen almasý praktıkasyn oń baǵalaı otyryp, 2023 jyly Ázerbaı­janda Qazaqstan mádenıetiniń kúnderin, sondaı-aq Qazaqstanda Ázerbaıjan mádenıetiniń onkúndigin ótkizýge daıyn­ ekendigin eki tarap ta aıtty. Bolǵan ke­lissózder men sapar barysynda qol qo­ıylǵan ekijaqty qujattar Qazaqstan men Ázerbaıjan arasyndaǵy dostyq jáne odaqtastyq qatynastardy odan ári nyǵaıtýǵa yqpal etetinin atap ótti.

Ázerbaıjan tarapy okkýpanttardan bosatylǵan aýmaqtaryn rekonstrýksııalaý jáne qalpyna keltirý jónindegi maqsatty jumys sheńberinde Qazaqstan tarapy tanytqan múddeli­likti quptaıtyndaryn jasyrmady. Sóıtip, áriptester men ınvestorlar­dyń ınfraqurylymdyq jobalardy iske asyrýǵa qatysýyna járdemdesýge daıyn ekenderin aıtty.