Tolqynǵa qarsy júzgen Dolkýntaı

Búgingi kúni respýblıkalyq uıǵyr mádenı birlestigine jetekshilik etip otyrǵan Dolkýntaı Abdýlhalıl Qa­zaq­stanǵa egemendiktiń eleń-alańyn­da, 1990 jyly Qytaı elinen ata-anasynyń aǵaıynyna saparlap kelip, jasyl jelekti qalany jaqsy kórip, birjola qonystanyp qalýǵa bel bý­ǵan­da 24 jasta ǵana bolatyn. Búgin­gi baı-manaptar sekildi bul da alǵashqy kásibin «baraholkadan» bastap, usaq-túıekti satyp júrip, úlken ómirdiń ystyq-sýyǵyna boı úırete bastaǵan. Bul ýaqytta qulaýdyń az-aq aldynda turǵan alyp eldiń adamdary áli «baı men kedeıi teń» keńestiń keń pishilgen qaýdyr tonynyń ishinde qamsyz-qareketsiz beıǵam ómirin súrip jatqan. Bir kún jumys istemese, kúndik talǵajaýyn tabýy muńǵa aınalatyn mıllıardtyń ishinen kelgen Dolkýntaı «BAK» atalǵan uzyn ózenniń boıyn jaǵalap kele jatyp, eki tistelgen kúıi tizilip turatyn, keıde aıaqastynda jatatyn appaq kirpish nandy kórgende, «áı, myna nannyń obaly men kıesi urmasa netti» dep ashtyq pen soǵystyń azabyn tartqan baladaı, áldeqaıdan kele jatqan qaýipti tula boıymen sezinetin. Oraza aıy bastala sala úıine eki-úsh qap un aldyryp, anasynyń kún saıyn nan pisirip, jomart qolymen búkil kóshege úlestirip, úlkenderdiń batasyn alatyn kezimen, dastarqanda nan qıqymyn qaldyrmaı jep alatyn bala kúnniń daǵdysymen salysty­ryp, shashylyp jatqan nanǵa shoshyna qaraıtyn. Bardyń baǵasyn bilme­genniń zardaby kóp kúttirmeı-aq sóre­leri jylan jalaǵandaı qańyrap bos qal­ǵan dúkenderdiń aldynda nan úshin shubatylǵan kezekterden kórine bas­ta­ǵanda, bir úzim nandy qadirleýdi úı­ret­ken atasynyń danalyǵyna bas ıdi.

Toqsanynshy jyldardyń toqy­raýynda paıdaǵa kenelemin dep saýda­ǵa kelgenderdiń kózdi ala bere tuty­nýshyny aldaýǵa beıim turatyn qýlyǵyn túsinbeı-aq qoıǵan edi. Sebebi ózi «Saýdanyń birinshi zańy – adaldyq» degen altyn qaǵıdaǵa súıenedi. El eńsesin túsirgen daǵda­rystyń qaýip emes, kerisinshe, múm­kindik ekenin jas kásipker birden baǵamdady. Mańdaıyna baq buıyryp, órleıtin azamatty qustaı ushyratyn qudirettiń aty «bata» men «alǵys» dep atalatynyn Dolkýntaı búgin túsinip otyr. Myńnyń ishinen sýyrylyp shyǵyp, órkeni ósip, órisi keńeıse, sol bir qıyn-qystaý kúnderde balalaryna mektep formasyn alyp bere almaı júzin tómen salǵan analardyń, azyq-túligi joq týystarynyń, jalpy turmysy tómen otbasylardy kól-kósir peıilimen jarylqap, shyn nıetten alǵys alǵanymen baılanystyrady. Qazaq, uıǵyr, qyrǵyz sekildi búkil túrki halqyna ortaq «Keń bolsań, kem bolmaısyń» degen biraýyz mátel sózdi ómiriniń formýlasyna aınaldyrǵandyqtan, bir azamat armandaıtyn abyroı men jetistikke qoly jetti. Munyń syrtynda kishipeıil minez, qıyndyqqa tózimdilik, tóńirekpen jyly qarym-qatynas sekildi qasıetter de kásip jasaǵan azamattyń kelbetin kórkeıte tústi.

Ákesi de, atalary da ómir boıy mańdaı teri monshaqtap shaǵyn ká­sip­pen aınalysqanyn kórip ósken Dolkýntaıdyń basqa salaǵa moıyn burýy múmkin emes edi. Jasynan eńbekpen shyńdalǵan adam jumystyń qıyndyǵynan qashpaıdy. Saýdamen qoshtasyp, temir-metalmen aınalysýǵa bel býǵan Dolkýntaı osy jumystyń bastapqy satysy – stanokta turýdan bastap, barlyq kezeńin basyp ótip, búginde bas dırektor dárejesine deıin jetip otyr. Alǵash iri kásipti bastaǵanda bir aıda 5 myń tonna temir buıymyn shyǵaratyn edi. Búginde bul ónim aýqymy 75 myń tonnaǵa deıin artyp, naryqtyń suranysyn aldyn ala eseptep, tutynýshynyń kerek zatyn erterek usynatyn alpaýyt óndiris oryndarymen jumys isteıtin aımaqtaǵy asa beldi kompanııalardyń birine aınaldy. Tapsyrysty dál ýaqytynda oryndaıtyn jyldamdyq pen jaýapkershilikti meńgergen Dolkýntaı basqaratyn óndiris ornynda 130 adam jumys isteıdi.

Birde teledıdar jańalyqtarynan bes balasy bar jalǵyzbasty shym­kent­tik jas kelinshektiń basyndaǵy qıyndyqty baıandaǵan sıýjetti kózi shalyp qaldy. Bes balanyń biri – baıaǵy shý bolyp, qoǵamdy aıaǵynan tik turǵyzǵan jappaı VICh juqtyrǵan oqıǵanyń qurbany. Ákeleri estigen bette tastap ketken. Baspanasy joq áıel shıetteı bala-shaǵasyn shubyrtyp jaldamaly páterlerdi jıi jaǵalaýyna týra keletin kórinedi. Sebep bireý – balanyń juqpaly derti. Balanyń syrqatyn estigen bette úı qojaıyny suq saýsaǵymen esikti nusqap, sol kúni-aq býynshaq-túıinshekterin dalaǵa súırep shyǵaryp tastaıdy. Únemi úreı qushaǵynda bes balamen kóshe kezip qańǵyp qalatyn áıeldiń basyndaǵy aýyr jaǵdaıdy estip turyp Dolkýntaıdyń shydap tura almaıtyny anyq. Qınalǵan adamnyń qasynan tabyla ketip, ózinde bardy ózgemen bólisip úırengen ol otbasy ahýalymen tanysa sala telearna redaksııasynan tolyq aqparat alyp, meıirimge zárý muqtaj jandardy izdep taýyp, 12 mln teńgege 7 sotyq jerimen alty bólmeli úı alyp beredi.

«Jany jomarttyń alaqany ashyq». Aıdyń kúnniń amanynda Arystyń basyn alapat órt shalǵanda, aldymen kómekke umtylyp, Almatydan árqaısysy 30 tonna 4-5 júk kóligimen qurylys materıaldaryn, azyq-túlik, kıim, dári-dármek attandyrǵan da Dolkýntaı bolatyn. «Igi iske jumsalmaǵan aqsha – seniń aqshań emes» degen atasynyń sózin júregine toqyp ósken jomart júrek jigit adal eńbekpen tapqan aqshasyn ıgilikke ǵana jumsaýdy oılap turady. Kóp sózge joq, isti ǵana biletin, jastaıy­nan qıyndyqty eńserip, tolqynǵa qarsy júzip úırengen Dolkýntaı Abdýlhalıl respýblıkalyq uıǵyr mádenı birlestiginiń tóraǵasy bolyp taǵaıyndalǵaly qoǵamnyń barlyq salasy boıynsha maqsatyn aıqyndap, naqty nátıjege baǵyttalǵan sharýamen aınalysa bastady. Ásirese áleý­mettik baǵytta atqarylǵan is ushan-teńiz. Ortalyqtaǵy Analar, Ǵalymdar, Jastar jáne Bilim keńes­teri óz baǵyty boıynsha mańyz­dy mindet arqalap, bilimdi jáne báse­ke­ge qabiletti qazaqstandyqtardy qalyp­tastyrý máselesine aıryqsha kóńil aýdarady.

ALMATY