Elordamyz – maqtanyshymyz

Álemde óz eliniń astanasyn maqtan tutpaıtyń halyq joq. Biri onyń sulýlyǵyn, endi biri óner men shyǵarmashylyqtyń ordasy ekenin aıtyp maqtanady. Úshinshileri jahandyq kelissózder júrgizetin ortalyqqa aınalǵanyn alǵa tartady. Osylardyń qatarynan táýelsiz elimizdiń bas qalasy Astana da oıyp turyp oryn alatyny anyq. Qazaqstandyqtardyń barlyǵy Saryarqa tósindegi ásem Astanasymen maqtanatyny sózsiz. Eýrazııa qurlyǵynyń bel ortasynda ornalasqan Astana qazaq ertegisindegi alyp batyrlardaı kún sanap ósýde, órkendeýde desem, artyq aıtqandyq bolmas. Birshama ýaqyt jolyńyz túspeı, keıin barǵanda qalanyń kórkine kórik qosyp turǵan jańa záýlim ǵımarattar men sáýletti úılerge tańdana da, tamsana da qaraısyz. Astanaǵa jolym túskende ýa­qyt taýyp, qalany aralaýǵa ty­ry­­samyn. Sonda erke Esildiń ja­ǵ­a­syndaǵy jańa qala, shyny­men de óte sulý ekenine kóz jetkizemin. Astana degende, aldymen aýyzǵa iligetini – Báıterek kesheni. Keremet bul qurylys nysany bas qalamyzdyń sımvoly. Odan elordamyzdyń ásem kórinisin alaqandaǵydaı tama­shalaýǵa bolady. «Atameken» etnografııalyq-memorıaldyq kesheni de maǵan óte una­dy. Ashyq aspan astyndaǵy bul murajaıda keń-baıtaq elimiz­degi 14 oblys, Astana men Almaty qalalarynyń shaǵyn maketteri qoıylǵan. Qazaqstannyń kishireı­tilgen nusqasy ispettes.Sonymen qatar, adamnyń janyn jadyratyp, kóterińki kóńil-kúı syılaıtyn sazdy sýburqaqtar baǵyn tamashalamaý múmkin emes. Syrtqy pishinine qarap el Pıramıda atap ketken Beıbitshilik jáne kelisim saraıy, Táýelsizdik saraıy, «Qazaq eli» monýmenti, «Han Shatyr» iri saýda-oıyn ortalyǵy, «Qazaqstan» konsert zaly, «Astana Opera» teatry, ózge de óner ordalary, joǵary oqý oryndary, ǵylymı ortalyqtar, zamanaýı saýda keshenderi, saıabaqtar, gúl­zarlar, taǵysyn-taǵylar... Iá, aıta berseń, elordamyzdyń maq­taýǵa turarlyq kórikti jerleri kóp! Al Saryarqanyń aýa raıyna baılanysty Astananyń aınalasyn qorshaı birneshe shaqyrym jerge otyrǵyzylǵan aǵash búgin­de jasyl ormanǵa aınalǵan. Erke Esil de Astanaǵa erekshe kórik be­rip tur. Bul týraly Elba­sy es­te­liginde: «1992 jyly Qazaq­stan­nyń prezıdenttigine búkil halyq bolyp saılaǵannan keıin, men Aqmolaǵa keldim. Esilden kóldeneń tartylǵan eski kópirdiń ortasynda turyp ózenge qaradym. Maǵan qashanda qalanyń qaq ortasynan aǵyp jatqan ózen unaıtyn. О́zen qalaǵa erekshe bir kórik beredi, mártebesin kóteredi»,–dep jazady. Shynynda da, álemdegi kóptegen memleketterdiń ásem as­ta­nalary ózenniń jaǵasynda orna­lasqan. Aıtalyq, Parıj – Senanyń, London – Temzanyń jáne Máskeý ózi attas ózen boıyna salynǵan. Qazirgi tańda Astana elimizdiń ákimshilik qana emes, jańa basta­malardyń, tyń ıdeıalardyń, shyǵarmashylyq pen ǵylymı jańalyqtardyń ortalyǵyna aına­lyp úlgerdi. Búginde sán-saltanaty jarasqan, jańa turpatty Astanany álem biledi. О́ıtkeni, tórtkúl dúnıege tek turaqtylyq, beıbitshilik arqyly tanylǵan elimizdiń bas qalasynda qanshama jahandyq jıyndar ótkizildi. Aıtalyq, 2010 jyly Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymynyń sammıti, dástúrli dinder kóshbasshylary sezderi, Astana ekonomıkalyq forýmdarynyń ótkizilýi Astananyń abyroıyn asqaqtatyp, dúnıe júzine atyn shyǵardy. Mundaı aýqymdy is-sharalar­dyń elordada aldaǵy ýaqytta da ótkiziletinine esh shúbámiz joq. Sebebi, Astanaǵa álem senedi. Onyń bir dáleli Saryarqa tósinde 2017 jyly «EKSPO» halyqaralyq kórmesiniń uıymdastyrylatyny der edik. Jumyr jer betinen bes mıllıonǵa jýyq turǵynnyń Astanaǵa aǵylýyna sep bolatyn bul is-sharaǵa ázirlik qazir qyzý júrgizilýde. Kúni keshe ǵana Astana taǵy bir tarıhı oqıǵaǵa kýá boldy. Bul kún de Astana shejiresine altyn áriptermen jazylatyny anyq. Qazaqstan, Reseı jáne Belarýs elderiniń basshylary Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq qurý týraly shartqa qol qoıdy. Atalǵan yqpaldastyqtyń aıasynda úsh memlekettiń arasyndaǵy alys-beris, barys-kelis jeńildetilip qana qoımaıdy, sonymen qosa mádenı-gýmanıtarlyq, ǵylymı, áleýmettik baılanystar jańa deńgeıge kóteriledi. О́ıtkeni, Qazaqstan kirýge talpynyp otyrǵan álemdegi eń ozyq otyz eldiń basym bóligi jetistikterge ıntegrasııa arqyly jetken. Sondyqtan budan utpasaq, utylmasymyz anyq. Damý, ósip-órkendeý, ilgerileý­shi­lik beıbitshilik ornaǵan, tútini túzý ushatyn elde ǵana bolatyn úderis ekeni talas týdyrmaı­tyn aksıoma. Bul rette Qazaq­stannyń tájirıbesin talaılar úlgi etip júrgeni de ras. Júz­den astam ult pen ulystyń tatý-tát­ti ómirlerine qyzyǵa qaraı­tyn­dar kóp, qyzǵanatyndar da joq emes. Elimizdegi yntymaq pen aýyzbirshilikti nyǵaıta túsý­de Elbasynyń bastamasymen qurylǵan Qazaqstan halqy Assam­bleıasynyń qosyp kele jatqan úlesi orasan. Kelesi jyly óziniń jıyrma jyldyǵyn atap ótkeli otyrǵan osynaý biregeı ınstıtýt «Bir el – bir taǵdyr» degen qaǵıda boıynsha qoǵamdaǵy turaqtylyqty saqtaý men birlikti bekemdeýde bas­ty tetikterdiń birine aınaldy. OQO ıran etnomádenı orta­lyǵy 1977 jyly qurylǵan. Men osy ortalyqqa 2000 jyldan beri tóraǵamyn. Bizdiń búkil ty­nys-tirshiligimiz, alýan túrli is-sha­ra­larymyz Qazaqstannyń turaqtylyǵyn, elimizdegi yntymaq pen birlikti kózdiń qarashyǵyndaı saqtaýǵa baǵyttalady. Biz, qazaq jerinde turatyn ırandar beıbit­shiliktiń baǵasyn jaqsy bilemiz, turaqtylyq tuǵyry tatýlyq ekenin tereń túsinemiz. Irandar Qazaqstanǵa alǵash sonaý 1918-1919 jyldary, ekinshi márte 1937-1938 jyldary, úshinshi rette 1947 jyly taǵdyr talqysyna baılanysty kelgen. Ekinshi dúnıejúzilik soǵystan keıin, 1947 jyly aıdalyp kelgen­der óńsheń jas jigitter edi. Olar sta­lındik saıasatqa baılanysty ıran áskerinde aldanyp qalǵandar bolatyn. Jap-jas soldattardy alǵash Arhangelskiniń orman­darynda jumysqa jekti. Qy­ry­la bergen soń Qazaqstanǵa, Arys stansasyna ákeldi. 1950 jyl­ǵa deıin Shymkent zaýyttaryn­da jumys istep, odan keıin aýdandarǵa jiberdi. Sóıtip, «Shaldar», «Qablanbek», «Rabat», «Arys», «Sútkent», «Qojatoǵaı», «Sháýildir», «Jylǵa» deıtin sharýashylyqtarda turaqtady. Mine, sol jaýyngerlerdiń perzent­teri – myna bizdermiz. Qazaq baýyr­larǵa myń da bir rahmet. Árıne, táýelsizdik alǵaly Iran eline oqta-tekte baryp qaıtamyz. Aǵaıyn-týystarymyzdy da taptyq. Biraq, Iranǵa bir de bir ıran ketken joq. Iran elshiligimen tyǵyz baılanystamyz. Jastardyń óz tilimizdi umytpaý jaǵyn da oılastyramyz. Ortalyǵymyzdyń jastar qanaty jumys isteıdi. Naýryz – biz úshin eń uly meıram. Qazaq baýyrlarmen birge jasaramyz, tazaramyz. Ońtústik Qazaqstandaǵy ırandardyń bári derlik qazaqsha sóıleıdi, memlekettik tilde oqıdy. Assambleıamen, «Yrys aldy − yntymaq» qoǵamdyq forýmymen árqashan birge jumys isteımiz. Biz Qazaqstanymyzdy súıemiz. Astanamyzdy aıbynymyz dep maqtan etemiz. Nýrsbek KAPAR-PÝR, Ońtústik Qazaqstan oblysy ıran etnomádenı birlestiginiń tóraǵasy, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń múshesi.

Astana

Astana, qutty bolsyn týǵan kúniń! Án men kúı, saýyq-saıran bolyp túniń. Ańyz bop qala bershi, jer-jahanǵa , Tal boıyńda, joq seniń eshbir miniń. Qalamda erke sulý, Esil aqqan, Buralyp sulý qyzdaı, sholpy taqqan. Ásem, záýlim ǵımarat jıeginen, Araılap, nurǵa bólep, tańym atqan. Astana jasaı bershi, jasaı bershi, Halqymdy izgi jolǵa, bastaı bershi. Armany san ǵasyrdyń óziń shyǵar, Jaratqan!Til-kózińnen saqtaı kórshi. Astana, Eýrazııada jańa qala, Erekshe kóz tartady, jeke-dara. Baǵyna halqymyzdyń bergen shyǵar, Elbasyn, Nurekendeı asqan dana! Kárim OMAROV, eńbek ardageri. ASTANA.

«Biz Astana kóshesinde turamyz!»

– deıdi qaladaǵy «Eýrazııalyq energetıkalyq korporasııasy» AQ-ta eńbek etip júrgen jas mamandar.

Oblys ortalyǵynan elý shaqyrym jerde ornalasqan Aqsý qalasy elimizdiń óndiristi óńirleriniń biri bolyp sanalady. Bul jerde óndiretin ónimderi jyl saıyn halyqaralyq deńgeıde sapasy joǵary baǵalanatyn Aqsý ferroqorytpa zaýyty jáne Eýrazııalyq energetıkalyq korporasııasy atty eki alyp kásiporyn jumys isteıdi. Kópshilik qala turǵyndary osy óndiris oryndarynda eńbek etedi. Elbasy Nursultan Nazarbaev oblysqa keletin jumys saparlary kezinde elimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna úles qosyp jatqan Aqsýdaǵy osy eki alyp óndiris oryndarynyń jumysshylarymen, energetıktermen júzdesip qaıtady. 2008 jyldyń 2 shildesi aqsýlyqtardyń esinde. Sol kúni «Beıbitshilik» atalatyn qala­nyń ortalyq kóshesi 50 jyldan keıin jańaryp, jańǵyryp, elordanyń 10 jyl­dyq toıyna tartý retinde «Astana» kóshesi dep ataldy. Uzyndyǵy 2 shaqyrym 450 metr kóshe boıyndaǵy 36 kóp qabatty tur­ǵyn úıde 7 myń 500 adam turady. Qalalyq ákimdik, Ardagerler úıi, Imanjúsip atyn­daǵy sport saraıy, Jaıaý Musa atyn­daǵy mýzyka kolledji, «Aýyl» kommý­nal­dyq bazary, ortalyq kitaphana, balalar shyǵarmashylyq úıi, «Agıdel», «Svetlana», «Sáýle», «Karavan» sııaqty saýda úıleri ornalasqan. 2009 jyly 6 shildede, Astana kúni qurmetine «Aqmola elimizdiń astanasy bolýy kerek» dep Alash arystarynyń armandaryn jetkizip ketken Qanysh Sátbaevtyń da músini qalalyq ákimdik baǵynan oryn aldy. Bul kóshede erkin kúresten sport sheberi Erjan Baqyrbekov, Aýǵan soǵysynyń ardageri Qaıyrbek Qulymbekov turady. Qalanyń kireberisinen bastalatyn kóshe gúlge oranǵan gúlzarlarymen, túrli ertegi keıipkerleri ornalasqan ǵajaıyp músinderimen, kókke atqylaǵan sýburqaqtarymen qarsy alady. Ásem kórinisti «Kerýen» saýda úıiniń aldy da qalalyqtardyń kóńildi demalys ornyna aınalǵan. «Astana» kóshesiniń taǵy bir ereksheligi Muhtar Áýezov kóshesimen qıylysqan jerinde dóńgelene túrli-tústi gúlder galereıasy shańyraq beınesin jasap, qulpyryp kóz tartyp tur. Osy kóshe boıyndaǵy Jaıaý Musa atyn­daǵy mýzykalyq kolledjdiń buryn­ǵy jataq­hanasyna «Eýrazııa­lyq energetıkalyq korporasııa» AQ kúrdeli jóndeý júrgizip, óndiriske kelgen otbasyly jas mamandaryna tabys etti. Úı mańaıyndaǵy balalar alań­darynda qazir olardyń kishkentaılary oınap júr. Bolashaq energetıkter ósip keledi degen sóz. Jańasha jóndeý jasalǵan burynǵy jataqhana qalanyń kireberisine erekshe kórik berip, jaınap tur. Qalanyń kireberisine Aqsý qalasynyń resmı nyshan belgisi bolyp tabylatyn jergilikti kásiporyndar men kásipkerler óz úlesterin qosqan osy zaman úlgisinde jasalǵan záýlim stella qurylysy aıaqtaldy. Qanysh Sátbaev atyndaǵy Ertis-Qara­ǵandy sý arnasy basyp ótetin ásem Ertis ózeni jaǵasynda ornalasqan shaǵyn qala­nyń búgingi tynys-tirshiligi qýantady. Bul kúnderi Aqsý men oblys ortalyǵy­nyń ara­syn qosatyn jańa zaman kópiriniń qu­ry­lysy júrgizilýde. 2008 jyly 1200 oryn­­dyq jańa qazaq mektebi salyn­dy. 1997 jylǵa deıin Aqsý qalasy aýdan ortalyǵy edi. Oblystaǵy ákimshilik aýmaqtyq ózge­ris­­terge baılanysty keıin­nen aýdan aty aly­nyp, Aqsý qalasy dep qana ata­la­­tyn boldy. Al, bul kúnderi 68 myń­daı tur­ǵyny bar Aqsý qalasynyń aýma­ǵyna 24 myńdaı aýyl halqy bar 14 aýyl, Qal­qaman kenti enedi. Sóıtip, qala ındýs­trııa­lyq-óndiristik baǵytpen birge aýyl sharýa­shylyǵyn qosa damytatyn qalaǵa aınaldy. Elimiz táýelsizdigin alǵan alǵashqy jaldar­daǵy qıyndyqtan shyǵý úshin jasalǵan, birinsiz biriniń kúni joq qala men aýyldy biriktirip bulaı qosý óńir­­diń áleýmettik-ekonomıkalyq damýy­nyń órkendeýine saı oılastyryldy. Sha­ǵyn kásip­kerlik jaqsy jolǵa qoıyldy. Aýyl­dyqtar óndirgen ónimderin satý úshin qalada «Aýyl» kommýnaldyq bazary ashyldy. Jaqsylyqqa jaqsylyq jalǵassyn deımiz. Farıda BYQAI, «Egemen Qazaqstan». Pavlodar oblysy, Aqsý qalasy.   Sýrette: Astana kóshesinen kórinis.