Mádenıet úıi joq oblys ortalyǵy

Saýran aýdanynyń Orańǵaı aýyldyq okrýgyna qarasty Qus­shy ata eldi mekenindegi bul ki­taphanada 11 myńnan asa kitap aıadaı jerde syǵylysa ornalas­tyrylǵan. Internet jelisi, óz-ózine qyzmet kórsetý ortalyǵy, túrli mádenı is-sharalar ótki­ziletin arnaıy zal, tipti oqyr­mandar otyratyn oqý zaly men kitaphanashylarǵa arnalǵan bólme de joq. Mádenıet úıi joq Qusshy ata aýylyndaǵy mádenı ortalyq retinde jumys istep turǵan kitap­hananyń jaǵdaıy osyndaı.

Aýyldy aıtamyz, oblys orta­lyǵy Túrkistan qalasynda Máde­nıet úıi joq. Bolǵan. Biraq satylyp ketken. Oblys ákimdigi ony memleketke qaıtarý maqsatynda áreket jasapty da. Biraq qazirgi egesi joǵary baǵa suraǵandyqtan qaıtarý tıimsiz bolyp otyr. Qalada jańa Mádenıet úıin salý kózdelgenimen qarjy máselesi sheshilmegen. Árıne, oblys ortalyǵynda Mádenıet úıiniń bolǵany abzal. Bul oraıda mádenıet oshaqtaryna jyldar boıy kóńil bólinbegeni, qurylys nemese kúrdeli jóndeýde sońǵy orynǵa qoıylyp kelgeni jasyryn emes. Tabys kózi bolyp sanalmaıtyn klýb, teatr, kitaphana, murajaıdan góri toıhana salǵan kásipkerler úshin de tıimdi bolǵany málim. Toıhanasy kóp ońtústik óńirde mádenı nysandarǵa endi ǵana kóńil bóline bastady.

Kitaphanaǵa qaıta oralaıyq, jal­py oblys aýmaǵynda jumys isteıtin 396 kitaphananyń 344-i  aýyldyq. Tórt aýylda qosymsha balalar kitaphanasy ju­mys isteıdi. Kompıýtermen qamtamasyz etil­gen 275 kitaphananyń 225-i aýyl­­dyq kitaphana. Al 121 kitapha­na kompıýtermen múldem jab­dyq­talma­ǵan. Ásirese Báıdi­bek, Jetisaı, Tólebı, Maq­ta­aral aýdandarynda kompıýteri joq kitaphanalar kóp. Sondaı-aq 224 kitaphana ınternet jelisine qosyl­ma­ǵan. Ǵalamtorǵa qosylǵan 172 kitaphana­nyń 116-sy aýyldyq jerde ornalasqan. Jyl basynan bergi 4 aıda 28 225 jańa áde­bıettermen tolyǵyp, jalpy kitap qory 6 078 377 danaǵa jetken. Oblys ákimdiginiń bastamasy­men qolǵa alynǵan «Aýyl kitap­hanalaryna – 20 myń kitap» aksııasy sheńberinde búginde ob­lys­tyq kitaphana qoryna syıǵa beril­gen kitaptar sany 12 myńnan asqan.

Áleýmettik faktor, qoǵamnyń qozǵaý­shy kúshi – mádenıet salasy­nyń óńirdegi jaǵdaıyn saralaǵan oblys ákimi Darhan Satybaldy jaýaptylarǵa birqatar naq­ty min­detti júktegen edi. Osyǵan oraı oblys ákiminiń orynbasary Beısen Tájibaev aýdan, aýyldardaǵy áleý­mettik nysandardy aralap, biraz máseleni anyqtap qaıtqan. Mysa­ly, Saryaǵash aýdandyq tarı­hı-ólketaný murajaıyna jańa ǵımarat qajet. О́ıtkeni bu­ryn ýaqytsha panalaǵan ǵımarat apatt­y dep tanyl­ǵan. Qazirgi tańda murajaı №71 mektepke ýaqytsha ornalastyrylǵan. Murajaıdyń óz ǵımaraty joq. Sondyqtan aldaǵy ýaqytta aýdan ákimshiligi tarapynan tıis­ti jer telimi bólinip, jobalyq-smetalyq qujattama daıyndaý qajet. Saryaǵash – týrıstik áleýeti mol aýdan. Kelýshiler óńir tarıhymen tanysýy tıis, ıaǵnı mýzeı kerek.

Jóndeýdi, jańartýdy nemese jańasyn salýdy qajet etetin nysandar Jetisaı aýdanynda da barshylyq. Mysaly, Qurmanbek Jandarbekov atyndaǵy Jeti­saı drama teatrynyń ǵımaraty salyn­ǵaly beri kúrdeli jóndeý kórmegen. Teatr jetekshileri jy­lý máselesiniń de uzaq jyl boıy she­shilmeı kele jatqanyn aıtady. Bul oraıda oblys ákiminiń orynbasary teatr ǵımaratyna kúrdeli jóndeý ju­mystaryn júr­gizý úshin JSQ daıyn­da­lyp, memlekettik saraptamaǵa usy­nylǵanyn jáne qorytyndy boıynsha tıisti jumys­tar atqa­ry­latynyn aıtty. Jetisaı aýdan­­dyq ortalyqtandyryl­ǵan kitap­hanaǵa da 2016 jyldan beri jón­deý jumystary júr­gi­­zil­mepti. Kitapha­nashylar nysanǵa aldaǵy ýaqytta kúrdeli jóndeý jumystaryn júrgizý úshin qarjy bólinse degen tilegin jetkizdi. Jalpy óńirde – 255, ıaǵnı 4 aýdandyq Mádenıet saraıy, 12 aýdandyq Mádenıet úıi, 91 aýyldyq Máde­nıet úıi, 148 aýyldyq klýb meke­mesi halyqqa qyzmet etedi. Búgin­de aýdan, qa­la­larda halyq sany 2 myń­nan joǵary mádenıet úıleri men klýb­­­tary joq 85 eldi meken bar. Ási­­rese, Sary­aǵash, Maqtaaral, Saı­ram, Jetisaı aýdan­­darynda Mádenıet úıi joq aýyl kóp.

Oblys ákimi Darhan Satybal­dynyń ­aıtýynsha, «Aýyl – el besigi» baǵdar­lamasy aıasynda byltyr 4 klýb paıda­la­nýǵa beril­gen jáne osy jyldyń sońyna deıin 12 klýbtyń qurylysy aıaq­talyp, halyq ıgiligine beriledi dep kútilip otyr. Qalǵan aýdan, qaladaǵy halyq sany 2 myń­nan joǵary aýyldyq eldi mekender­de mádenıet oshaqtaryn salý jyl saıyn kezeń-kezeńimen iske asyrylmaq. Bıyl Ulttyq qordyń qarjylandyrýymen 4 klýbtyń qurylysy bastalǵan. Al 8 klýb kúrdeli jóndeý jumystaryn qajet etedi jáne 64 klýb mekemesiniń mýzy­kalyq aspaptary men apparatýralary eskirgen. Bul oraıda 5 klýb meke­mesine aǵymdaǵy jáne kúrdeli jóndeý jumystary bastalǵan.

– Qoǵamnyń materıaldyq dáre­jesi joǵary bolsa, rýha­nı ómiri de joǵary bolady. Máde­nıet – ult ómiriniń aınasy, ǵasyrlar boıy úzilmeı kele jatqan halyqtyń rýhanı kelbeti, meıirimi men parasat-paıymy. О́kinishke qaraı, mádenıet úıleri jetispeıtin aýdan­dar óńirimizde az emes. Onyń ózindik sebebi de bar. Birinshi kezekte balabaqsha, den­saýlyq, bilim, ınfraqurylym salýǵa kóńil bólindi. Mádenıet oshaqtary keıingi orynǵa ysyryldy. Ekonomıkalyq tur­ǵyda tabys ákelmeıtin, shyǵyn shyǵa­rylatyn nysan. Iаǵnı ol jer tabys kózi bolyp sanalmaıdy. Sondaı kózqaraspen qaraǵanda tıimsiz bolyp esepteldi. Sonyń saldarynan da halyqqa durys má­denı qyzmet kórsetilgen joq. Ol óz ke­zeginde adamnyń máde­nıe­tine, rýha­nııatyna keri áser etkeni málim. Árıne, mádenıet oshaqtary qajet, halyq mádenı ortanyń qalyptasqanyn qalaıdy, kútedi. Bul oraıda oblys ákimi Darhan Satybaldynyń tapsyrmasymen birqatar naqty jumys qolǵa alynbaq. Mysaly, búkil aýdandardyń mádenı kartasyn jasaý kózdelip otyr. Qandaı nysandar bar? Olar qandaı jaǵdaıda? Jóndeýdi, jańadan salýdy qajet etetinderin anyqtap, osy baǵytta arnaıy jospar jasaý qajet dep oılaımyn. Mysaly, Jetisaı teatryna qatysty osydan úsh jyl buryn 750 mln teńgege JSQ jasalǵan, biraq eshqandaı qarjy bólinbegen. Endi JSQ-ny qaıta jasaýǵa tapsyrys berdik. Qazir qurylys materıaldary qymbattaǵandyqtan qajetti qarjy mlrd teńgeden asýy múmkin. О́ńirde úsh teatr bolsa, ekeýi – Túrkistanda, bireýi – Jetisaıda. Biraq ol osyndaı durys josparlanbaý, qarjy bólinbeýi saldarynan tolyq kólemde jumys isteı almaı otyr. Degenmen Mádenıet úılerin, óner ıelerin qoldaý, yntalandyrý baǵytynda baıqaýlar uıymdastyrylý qaralǵan jobalar júzege asyrylyp jatyr. Sondaı-aq kitaphanalardaǵy kitap qoryn kóbeıtý maqsatynda qolǵa alynǵan aksııa aıasynda 20 myńnan asa kitap jınaý kózdelip otyr. Aýdan, aýyl turǵyndarymen kezdesýlerde kóbine materıaldyq jetispeýshilik jáne kadr tapshylyǵy aıtylady. Búgin­de aýyldarǵa mádenıet mamandary barmaıdy. Jas maman­dardy kóptep tartý joldaryn da qaras­tyrýdamyz. Árıne, bul oraıda jalaqy jáne áleýmettik másele oń sheshimin tabýǵa tıis. Sondaı-aq tozyǵy jetken ǵımarattardy jón­deý nemese jańasyn salý qa­jet­tigi de aýyldyqtar tarapynan kóp aıtylyp jatyr, – deıdi Beısen Tájibaev.

Aıta ketelik, oblystyq máde­nıet jáne týrızm basqarmasynyń 2023 jylǵa arnalǵan negizgi is-sha­ra­lar josparyna sáıkes aýdan, qalalarda oblystyq deńgeıde 17 is-shara ótkizilmek. Aldaǵy ýa­qytta, «Túlkibas shaıyrlary» oblys­tyq aqyndar aıtysy, «Shaıanǵa barsań, ánshimin de­me» oblystyq án baıqaýy, «Arys jaǵasynda» oblystyq retro festıvali, «Qy­myz­muryn­dyq» festı­vali, «Jaı­darman – Sozaqta» oblystyq jaıdarman oıyndary, «Myrzashól juldyzdary-2023» oblystyq jas estrada ánshileri baıqaýy, «Altyn besik» jas analarǵa ar­nal­ǵan oblystyq baıqaýlaryn uıymdastyrý josparlanǵan. Qazirgi tańda aýdan, qalalardaǵy jas talanttardyń tanylýyna sep bolý, Túrkistannyń týrıstik áleýetin arttyrý maqsatynda «О́nerli ólke» oblystyq festı­vali ótip jatyr. Ár apta saıyn belgilengen kestemen aýdan, qala­lyq ónerpazdar qala jurt­­shy­lyǵyna rýhanı demalys syı­­laý úshin baryn salýda. Oza shap­qan ónerpazdarǵa qomaqty júlde taǵaıyndalǵan. Odan bólek, res­pýblıkalyq «Túrkistan daýysy», Halyq­aralyq «Voice of Turan» qazaq ánderiniń baıqaýy ótpek. Sonymen qatar byltyr Sh.Qaldaıaqov atyndaǵy oblystyq fılarmonııa ujymy elimizdegi fılarmonııalar arasynda tuńǵysh ret Almaty qalasyndaǵy Respýblıka saraıynda án keshin ótkizse, bıyl bas qala Astanada 3 myńnan asa halyqtyń aldynda óner kórsetpek.

Aqyndar aıtysy, jyr músháı­ra­lary da jolǵa qoıylyp, turaqty túrde ótki­zilip keledi. Túrkistan obly­synyń 5 jyldyǵyna oraı 5 jańa kitap jaryq kórip, oqyr­manǵa jol tartpaq.

Túrkistan oblysy