Demografııalyq ósim qurylysqa dem berse ıgi

Sonymen qatar bastaýysh synyp oqýshylarynyń 22,6%-y ǵana ystyq tamaqpen qamtylǵan. Al áleýmettik osal otbasylardan shyqqan mektepke deıingi meke­melerdegi balalar ata-analarynyń esebi­nen tamaqtanady. Sondaı-aq 328 mek­tepte tehnıkalyq múmkindikterdiń bol­maýynan ınternet jyldamdyǵy tómen, 16 mektepte dárethana tek syrtta orna­lasqan. Kolledjderdiń zerthanalary men sheber­hanalarynyń 40%-yn jańartý qajet.

Áleýmettik jaǵdaıy arqy­ly qaı óńirdiń bolsyn bet-beı­nesin kórýge bolady. Atalǵan máselelerdi oblys ákimdigi biledi, Úkimet habardar. Parlamenttiń tómengi palatasynda da depýtattar óńirdiń bilim salasyndaǵy ózekti máselege qatysty Premer-mınıstrdiń orynbasary Altaı Kólginovke saýal joldady.

Depýtattyq saýalda apat­ty jaǵ­daıdaǵy mektepterdiń sanyn azaıtý úshin 50 jyl, 40 jyl jáne 30 jyl buryn paıdalanýǵa berilip, kúrdeli jóndeý kórmegen orta bilim berý oryndary­nyń materıaldy-tehnıkalyq bazasyn nyǵaıtý ózekti ekeni aıtyldy. «Elimizde Túrkistan oblysy – demografııalyq ósimi joǵary óńir. 2023 jyldyń 1 qańtaryn­da oblys halqynyń sany 2 mln 119 myńnan asty, onyń ishinde qalada – 519 myń, aýyldyq jerlerde 1 mln 599 myńnan asa adam turady. О́tken jylǵy 1 qańtarmen salystyrǵanda halyq sany bıyl 30 myń adamǵa nemese 1,5%-ǵa ósken. 2022 jylǵy qańtar-jel­toqsanda oblys boıynsha 58 117 náreste dúnıege kelgen. Búginde Túrkistan oblysynda 515 myń 079 oqýshy bilim alyp jatyr. 2022-2023 jylǵy oqý jylynda 50 myń bala mektep tabaldyryǵyn attaǵan. Oblystaǵy 998 mekteptiń 907-i – memlekettik, olardyń 121-i kúrdeli jóndeýdi qajet etedi. Onyń ishinde 51 mekteptiń jobalyq-smetalyq qujattary daıyn, 70 mektepke jobalyq-smetalyq qujattar daıyndaý qa­jet. Oblystyq bilim berý bas­qarmasy men oblys ákimdigi kúr­deli jóndeýdi qajet etetin 121 mektepke oblystyq bıýdjet­ten qarjy bólýge múmkindigi joq ekenin aıtýda», delingen depý­tat­tardyń saýalynda. Bul oraıda «Amanat» partııasy fraksııasy Túrkistan oblysyndaǵy jobalyq-smetalyq qujattary daıyn 51 mektepti kúrdeli jón­deýden ótkizýge jáne 70 mek­tep­ti kúrdeli jóndeýden ótkizý­ge respýblıkalyq bıýdjetten qar­jy qarastyrýdy usynyp otyr. Májilis depýtattarynyń usy­nysy boıynsha Úkimettiń qan­daı sheshim qabyldaıtyny ázirge belgisiz.

Jalpy, ózekti máselelerdi she­­shý, halyqtyń áleýmettik ahýa­lyn jaqsarta túsý baǵytynda ob­lysta taǵy qandaı jumystar atqarylmaq? О́ńirde «Aýyldyq densaýlyq saqtaý salasyn jań­ǵyrtý» jobasy boıynsha aldaǵy úsh jylda 49 medısınalyq ny­­san qurylysy, sondaı-aq 4 aýdan­­aralyq, 2 kóp salaly aýrý­hanany jóndeý jáne zamanaýı quraldarmen jabdyqtaý jos­parlanǵan. Oqýshy sany kóp jáne apatty jaǵdaıdaǵy mektepter máselesin sheshý úshin aldaǵy úsh jyl ishinde 96 bilim nysanyn salý josparlanǵan. «Jaıly mektep» baǵdarlamasy aıasynda 63 mektep, jergilikti bıýdjetten 33 mektep salynady. Sonymen qatar bilim berý ınfraqurylymyn qoldaý qory esebinen respýblıka boıynsha 72 mektep qurylysy josparlansa, onyń 11-i Túrkistan oblysynda boı kóteredi. Jergilikti ákimdiktiń málimetine qaraǵanda, bıyl 33 mekteptiń qurylysyna 22,6 mlrd teńge qaralǵan. Jyl sońyna deıin 20 mektepti paıda­lanýǵa berý kózdelip otyr. Al qalǵan 13 mekteptiń qurylysy 2024 jylǵa josparlanǵan. Eki apatty, sondaı-aq 5 úsh aýysymdy mekteptiń máselesin sheshý maq­satyndaǵy qurylys Memleket basshysynyń 2023-2025 jyl aralyǵynda 1000 mektep salý baǵdarlamasy sheńberinde júr­gizilip jatyr. Qurylys jumys­taryn jyl sońyna deıin aıaqtaý josparlanǵan. Al qalǵan 7 úsh aýysymdy mektepterge qatysty qurylys jumystary «Jaıly mektep» Ulttyq jobasyn iske asyrý sheńberinde 2023-2025 jyl­dar aralyǵynda sheshimin tapsa, 3 úsh aýysymdy mektep máselesin jekemenshik mektep salý arqyly sheshý kózdelip otyr.

Aýdandardaǵy birqatar mektep kúrdeli jóndeýdi qajet etedi. Mysaly, Saryaǵash aýdanyndaǵy paıdalanýǵa 1984 jyly berilgen M.Lomonosov atyndaǵy №3 orta mektebinde eki aýysymda 2 076 oqýshy bilim alyp jatyr. Oqý ǵımaratynda elektr júıesiniń to­zyǵy jetken, ǵımarattyń ishki qabyrǵalary, edenderi kúrdeli jóndeýdi qajet etedi. Osyǵan baılanysty jobalyq-smetalyq qujaty ázirlengenimen qurylysqa qarjy bólinbegen. Al aýdannyń adamı áleýetti damytý bóliminiń ǵımaraty 1958 jyly mektep-ın­ternat retinde paıdalanýǵa beril­gen eken. Jıyrma jyl buryn bólimge tapsyrylǵan. Atalǵan ǵı­marattyń tozyǵy jetip, apatty dep tanylǵan. Bólimde 80-ge jýyq adam jumys isteıdi. Sondyqtan bilimge jaýapty bólimge talap­qa saı ǵımarat qajet. Aýdanda «Jaıly mektep» jobasy aıasynda 10 mektep salynbaq. Al Keles aýdanynda atalǵan joba aıasynda 5 mektep salynady. Bıyl 600 oryndyq mekteptiń qurylysy bas­talyp, jalpy 3 mekteptiń irge­­tasy qalanbaq. Qalǵan 2 bilim ǵımaratynyń qurylysy 2024 jyly júrgiziledi. Jalpy, ob­lystaǵy demografııalyq ósimge saı suranysty qamtamasyz etý jáne bilim sapasyn arttyrý maq­satyndaǵy mektep salý máse­le­sinde «Jaıly mektep» jobasyna úlken úmit artylyp otyr.

«Bul – erekshe joba. Baǵyt – aıqyn. Zamanaýı mektepterdiń qurylysyn barynsha tezdetý úshin jyl sońyna deıin jer, ınfra­qurylym máselesi tolyq she­shilýge tıis. Bul joba bilim sapa­syn arttyrýǵa mol múmkindik beredi. Jaıly mektepterde bala­larǵa barynsha qolaıly jaǵdaı jasalady. О́ńirde demografııalyq ósim joǵary. Sondyqtan sapaly bilim beretin oqý oryndarynyń sanyn arttyrý asa mańyzdy», dedi oblys ákimi Darhan Satybaldy.

О́ńirde bul jobany iske asyrý úshin 2023-2025 jyldarǵa ar­nalǵan respýblıkalyq bıýdjetten 400 mlrd teńgeden asa qarajat bólinbek. Jalpy, óńirde 10 jyl ishinde salynǵan 292 mek­teptiń 134-i Túrkistan obly­sy qurylǵaly boı kótergen. Jańa model engizilýine baılanysty bi­lim berý salasyn basqarý, bıýdjet­ti bólý fýnksııalary aýdandyq deń­geıden oblystyq deńgeıge berilgen edi. Osyǵan baılanys­ty 2021 jyldan bastap mektep­ter­diń qurylysyna oblystyq qu­ry­lys basqarmasy tapsyrys be­rýshi bo­lyp bekitildi. Oblys­tyq qu­ry­­lys basqarmasynyń máli­me­tinshe, ótpeli kezeńde salynyp jatqan mektepterdi aýdan jáne qala ákimdikterinen qa­byldaý barysynyń birqatar sebeppen sozylýy qurylysty ýaq­tyly qarjylandyrýǵa keder­gisin tıgizgen. Buǵan qosa pandemııa saldarynan jáne qu­ry­lys materıaldarynyń ba­ǵasy ósýine baılanysty qury­lys kompanııalarynyń joba­lyq-smetalyq qujattamaǵa qol­da­nys­­taǵy zańnamaǵa sáıkes qaıta túze­­týden ótkizý týraly ótinish­ter túsip, qurylys jumystary­nyń báseńdeýine ákelip soqty. De­gen­men qıyndyqtarǵa qaramas­tan, qury­lys jumystaryn toqtat­p­aý ar­qyly bekitilgen meje 2021-2022 jyl­dary oryndalǵan.

Búginde oblys ákimi Darhan Satybaldynyń tapsyrmasymen qurylysy toqtap turǵan bilim uıalarynyń máseleleri qatań baqylaýǵa alynǵan. Josyqsyz mer­digerler tizimi jasaqtaldy. Bıylǵa ótpeli 33 mekteptiń 17-si boıynsha merdiger kompanııalar tarapynan 2017, 2018, 2019 jyly ázirlengen jobalyq-smetalyq qu­jattamaǵa qoldanystaǵy zań­namaǵa sáıkes qaıta túzetýden ót­kizý týraly ótinishteri kelip tús­ken. Jobalyq-smetalyq qujat­tamalardaǵy baǵany 2023 jylǵy baǵamen salystyrǵanda 2017 jyl­ǵy jobalar 130 paıyzǵa, 2018 jyl­ǵy jobalar – 80 paıyzǵa, 2019 jylǵy jobalar 50 paıyzǵa óskeni anyqtalyp otyr. Búginde problemalyq 17 mekteptiń úsheýi, buǵan qosa Ordabasy aýda­nyndaǵy 600 oryndyq já­ne 300 oryndyq, Maqtaaral aýda­nyndaǵy 200 oryndyq 2 mektep boıynsha kelisimshart talaptary saqtalmaýyna baılanys­ty merdiger mekemelerimen kelisimshart buzylyp, memlekettik satyp alýǵa josyqsyz qatysýshy dep taný týraly sotqa berilgen. Qalǵan 10 mektep boıynsha qury­lys jumystary báseńdegen nemese kelisimshart talaptary saq­talmaǵan jaǵdaıda zań aıasynda tıisti is-shara qoldanylady.

Túrkistan oblysy