«Úı tırandary» jaýapqa tartylady

О́ńirge issaparmen kelgen Ishki ister mınıstri Marat Ah­met­janov turǵyndarmen kez­de­sýde tujyrymdamada aza­mat­tardyń suranysy eskerilip, quqyq buzýshylyqtar profı­laktıkasy boıynsha basqa da mem­lekettik organdardyń ja­ýap­kershiligi bekitiletinin aıt­ty. Jurtty alańdatatyn ne­gizgi máselelerdiń biri – tur­mys­ta­ǵy zorlyq-zombylyq. Sońǵy 5 jylda mundaı faktiler el boıynsha 3 ese ósken. 60 paıyz jaǵdaıda jábirlenýshiler polısııaǵa aryz jazýdan bas tartady, sol sebepti «úı tırandaryn» jaýapqa tartý qıynǵa soǵatyn. Endi zańǵa túzetýler engiziledi, ıaǵnı «ótinish berý» formatynan «anyqtaý» formatyna kóshý zań buzǵan adamdy aryzsyz-aq jaýapqa tartý­ǵa múmkindik beredi. Sondaı-aq mınıstr qylmystardyń ba­­sym kópshiligi mas kúıdegi adamdarmen jasalatynyn aıtty. Bes jylda mas qylmyskerler­diń qolynan 2 360 adam qaza bolǵan.

О́ńirde ishimdikten bas tart­qan aýyldar da bar. Elimizdegi 380 aýylda 5 jyl ishinde birde-bir qylmys jasalmaǵan. Onyń úsheýi – Tórearyq, Jýsansaı, Aqqoıly aýyldary Túrkistan oblysynda. Esirtki qylmysy óńirde alańdarlyq jaǵdaıda. Oblysta bıyl 111 kılo esirtki tárkilengen. Bul 21 myń bir ret­tik dozaǵa teń. Onyń qara na­ryqtaǵy quny 327 mln teńgeni quraıdy. Sondaı-aq oblys bo­ıynsha 5 aı ishinde 149 ınternet-alaıaqtyq qylmysy, 455 urlyq jáne 88 mal urlyǵy jasalǵan.

Túrkistan oblysynda 21 myń beınebaqylaý kamerasy bar. Osy qurylǵylardyń kó­me­gimen bıyl 65 qylmys ashylyp, 36 myń ákimshilik quqyq buzý­shylyqtyń joly kesilipti. Aımaqtyń qoǵamdyq jerlerin­de 12 dabyl batyrmasy qoıyl­ǵan. «Qorǵaý» júıesi iske qosyl­ǵan bir jyldyń ishinde oblysta ­341 qaýipti júrgizýshi kýáligi­nen aıy­­rylyp, jalǵan memleket­­tik nómirmen júrgen 28 avtokó­lik anyqtalǵan. Bul oraıda mınıstr jergilikti atqarýshy organ­dardy jol ınfraqurylymy­na, jol belgileriniń ornaty­lýyna nazar aýdarýǵa shaqyr­dy. Túrkistan oblysy polısııa departamentiniń bastyǵy Murat Qabdenovtiń aıtýynsha, ótken jyly polısııa qyzmetkerleri­ne 252 jańa kólik tabystalsa, bıyl taǵy da 30 avtokólik alyndy. Oblys aýmaǵynda jalpy 12 stasıonarlyq polısııa beketi ornatylǵan. Prezıdenttiń polısııany servıstik modelge kó­­shirý týraly tapsyrmasyna sáı­­kes 2021 jyldan bastap oblysta salaaralyq toptar qurylyp, jumys atqaryp kele­di. Quqyqtyq statıstıka jáne ar­naıy esepke alý jónindegi ko­mıtettiń Túrkistan oblysy bo­ıynsha basqarmasynyń má­li­metinshe, alǵashqy toq­san­da qylmystyq quqyq buzýshy­lyq­tardyń tirkelý sany 12 pa­ıyzǵa tómendegen. Alaıda qyl­mystyń tirkelýi Otyrar aýda­nynda – 42,9, Saryaǵashta – 16,9, Tólebıde – 13,6, Jetisaıda 7,3 paıyzǵa ósken. Kámeletke tolmaǵandarmen jasalǵan qyl­mys sany birqatar aýdanda ósim kórsetip otyr. Polısııa depar­tamentiniń málimetinshe, jalpy qabyldanyp jatqan shara­lar­dyń nátıjesinde óńirde asa aýyr jáne aýyr qylmystardyń sany –14,3, aýyr qylmystar – 15,1, orta jáne aýyr emes qyl­mys­tar 8,1 paıyzǵa tómendegen. Sondaı-aq qasaqana kisi óltirý, densaýlyqqa aýyr zııan keltirý, zorlaý, qaraqshylyq shabýyl jasaý, tonaý, buzaqylyq pen esirtki qylmystary boıynsha ashylym 100%-dy quraǵan. Qoǵamdyq orynda jasalǵan qyl­mystar 28%-ǵa tómendegen. Oblysta jol-kólik oqıǵalar sany 4,5%-ǵa, jaraqat alǵandar sany 16,8 paıyzǵa tómendegen, al jol apattarynan qaza bolǵandar sany 66 paıyzǵa ósken. Úsh aıda 150 myńǵa jýyq ákimshilik quqyq buzýshylyq anyqtalyp, 2 mlrd teńgege jýyq aıyppul salynǵan.

Aıta ketelik, Ishki ister mı­nıstri Marat Ahmetjanov ob­lystyq polısııa departamenti jańa ǵımaratynyń ashylý rási­mine qatysyp, kópqabatty nysandy aralap shyqty. Jańa ǵı­maratta tártip saqshylarynyń alań­syz jumys isteýine qa­jet­ti qural-jabdyqtarmen qam­tamasyz etilip, barlyq jaǵdaı jasalǵan. Odan bólek polısııa departamentine tıesili sońǵy zamanaýı úlgidegi kólikter mo­bıldi keshender jáne qarý-ja­raqtar tanystyryldy. Jańa ǵı­maratta sońǵy úlgidegi 126 mo­nıtory bar jedel basqarý or­talyǵy ornalasqan. Bul ortalyq arqyly oblystaǵy kósheler men joldar, barlyq bilim oshaqtary táýlik boıy qadaǵalanady.

Túrkistan oblysy