Mereke ıdeıasynyń avtory jáne uıymdastyrýshysy, Ulttyq agroqozǵalys tóraǵasy Almasbek Sadyrbaı: «Malshylar kúni» merekesiniń basty maqsaty – mal sharýashylyǵy salasyndaǵy azamattardyń mártebesin kóterý, olardy eńbektegi jetistikteri úshin kótermeleý, aýyl sharýashylyǵyn damytý», deıdi.
Dóńgelek ústel barysynda Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Erbol Qarashókeev búgingi tańda mal sharýashylyǵyn damytý boıynsha atqarylyp jatqan sharalar, saladaǵy kúlbilteli máseleler, ony sheshý joldary jóninde keńinen baıandap berdi.
Halqymyzdyń ata kásibi sanalatyn mal sharýashylyǵy – elimizde áleýmettik-ekonomıkalyq turǵyda áli kúnge deıin jetekshi sala. Mal sharýashylyǵynyń el ekonomıkasyndaǵy salmaǵy azaıǵanymen, onyń turmystyq-sharýashylyq, tarıhı-mádenı mán-maǵynasy bir mysqal da kemigen joq. Álemde jyldan jylǵa halyq sanynyń ósýine baılanysty sapaly azyq-túlik óndirý ǵalamdyq deńgeıdegi ózekti máselege aınalǵan kezeńde onyń bási qaıta arta tústi.
Sońǵy ýaqytta elimizde mal sharýashylyǵy qarqyndy damyp keledi. Mal basy jyldan jylǵa kóbeıe túsýde. 2022 jyldyń ózinde iri qara mal sany – 4,2%-ǵa, qoı – 4,8%-ǵa, jylqy – 10,5%-ǵa, túıe – 6,5%-ǵa, qus sany 4%-ǵa artty. Qazirgi tańda respýblıkanyń AО́K jalpy óniminiń shamamen 40%-y mal sharýashylyǵynyń úlesine tıesili.
Salany memlekettik qoldaý sharalary da durys jolǵa qoıylǵan. Mal sharýashylyǵyn sýbsıdııalaý tetigin odan ári jetildirý boıynsha jumystar júrgizilip jatyr. Mal basyn jáne mal sharýashylyǵy ónimderin ulǵaıtý úshin bıyl 108 mlrd teńge bólinip otyr.
Endigi jerde mal ósirýmen aınalysatyn sharýa qojalyqtary zamanaýı ozyq tehnologııalardy óndiriske batyl engizip, sapaly ónim óndirý, sondaı-aq et eksporty áleýetin arttyrý, jún men terini óńdeý maqsatyndaǵy jumystardy jandandyra berýi kerek», dep atap ótti Erbol Shyraqpaıuly.
Májilis depýtaty Ardaq Nazarov malshylar mártebesin kóterý boıynsha daıyndalyp jatqan jobamen tanystyrdy. Atalǵan joba eńbegi esh, tuzy sor malshy qaýymy úshin ózekti – olardyń zeınet demalysyna shyǵýyn, densaýlyǵyn kútýin, shıpajaılarda dem alýyn, balalarynyń oqýǵa túsýde jeńildik alýyn qamtamasyz etý sııaqty mańyzdy máselelerdi qarastyrady.
Májilis depýtaty Baqytjan Bazarbek «Jaıylym týraly» Zańǵa, Jer kodeksine engizýge usynylyp otyrǵan ózgerister týraly málimdedi. Jınalǵandar zańǵa engizilmekshi «Qoǵamdyq jaıylym» týraly ózgeristi qýana qýattady.
Mınıstrlik ókilderi, mamandar, sharýa jetekshileri mal sharýashylyǵynyń jetistikterimen qatar, aldaǵy ýaqytta qolǵa alyp, atqarylýy tıis ózekti máseleleri jóninde ashyq áńgime qozǵady. Tórt túliktiń jańa zamandaǵy alar orny týraly oılaryn ortaǵa saldy. Atakásiptiń aýqymyn, odan óndiriletin ónimniń kólemin keńeıtip, damytýdyń utqyr joldary týraly pikir almasty.
Birqatar sharýa qojalyǵynyń jetekshileri Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń «Eńbek ardageri», «Aýyl sharýashylyǵynyń úzdigi» tósbelgilerimen marapattaldy.
Bir qýanarlyǵy, qazirde alys aýdandardyń barlyǵynda derlik, myńdy aıdaǵan baılar bar. Olar mal basyn arttyrýdy ǵana maqsat etpeı, osy salany zamanǵa saı damytý, ózderi turatyn aýyl-aımaqtyń áleýmettik-turmystyq jaǵdaıyn jaqsartý isine de eleýli úles qosyp keledi. Malsaq, eńbekshi qaýymnyń jumysyn jeńildetý, jetildirý jaıy da udaıy nazarda. Saıyp kelgende, mal sharýashylyǵyn damytý – ultymyzdyń altyn tamyry alys aýyldardy damytý, atameken – darqan dalany túletý.
Halqymyzda «Balyqshy daýylda, eginshi jaýynda tynyǵady» degen qanatty qaǵıda bar. Al malshylar qaýymy jyldyń qaı mezgilinde, qandaı aýa raıy jaǵdaıynda bolsyn at ústinde, biri bitse, biri bastalyp jatatyn naýqandyq jumystardyń basy-qasynda júredi. Demek, osynaý beınetkesh jandardyń eńbegi qandaı syı-qurmet, maqtaý-marapatqa bolsyn laıyq.
